اصطلاح کودکان با نیازهای ویژه یا استثنایی به کودکانی اطلاق می شود که به  برنامه های آموزشی خاصی نیاز دارند و این آموزش، نیازهای یادگیری منحصر به فرد آن ها را فراهم می آورد.
عقب ماندگی ذهنی، مشکلات ویژه یادگیری، نارسایی های زبان و گفتار ،آسیب های شنوایی ، آسیب های بینایی، نارسایی های حرکتی شامل ناهنجاری های مربوط به اسکلت و عضلات،تاخیرهای تحولی، اتیسم (در خود ماندگی) و چند معلولیتی می تواند کودکان را به کودکان با نیاز ویژه تبدیل کند.
بیماری، ارث و تصادف، مرزی برای آسیب رساندن به کودکان نمی شناسد. هر کودکی در هر طبقه اجتماعی و اقتصادی، از هر ملیت و مذهبی ممکن است دچار یکی از آسیب های جسمی، حرکتی یا ذهنی شود.
برخی پدران و مادران بر این باورند که به دنیا آمدن فرزندی با مشکلات جسمی و نارسایی های ذهنی در یک خانواده، به معنای  پایان زندگی است. در باور این افراد مشکلات بینایی، شنوایی، ذهنی و حرکتی، فرزندشان را، نیازمند ومستحق ترحم و دلسوزی می کند و ضربه سختی به "انسان بودن " او می زند.
گرچه هرگز نمی توان منکر نیازها، کمبودها ومحدودیت هایی شد که در زندگی این کودکان وجود دارد، اما این محدودیت ها ،باید پدران و مادران را بیش از هر چیز به استفاده از امکانات ویژه آموزشی و خواندن کتاب های مناسب سازی شده برای این کودکان، برانگیزد. دانش ما درباره ویژگی های این کودکان، شناسایی توانایی ها و محدودیت های هر کودک و تدارک برنامه های آموزشی خاص برای تامین نیازهای آنان می تواند در رشد همه جانبه ذهنی آن ها تاثیر بسزایی داشته باشد.
یکی از موثرترین این روش ها، قصه گویی و خواندن کتاب برای این کودکان و تشویق غیرمستقیم آن ها به نزدیکی با کتاب است که می تواند تا حد زیادی عقب ماندگی های آموزشی آن ها را، از لحاظ فردی و اجتماعی جبران کند و آن ها را به سطج رشد اجتماعی، شناختی و عاطفی سایر همسالان خود نزدیک کند.
شناخت ویژگی های این کودکان و انتخاب کتاب متناسب با ویژگی های آن ها کمک می کند که این کودکان هم مانند همنوعان خود از کتاب، قصه، شعر و بازی لذت ببرند و از هرکدام دریافت های حسی ، عاطفی و آموزشی ویژه خود داشته باشند.
خواندن کتاب های داستان، لالایی و شعر برای کودکان با نیازهای ویژه در هر سنی، کمک می کند تا پا به پای همسالان خود بیاموزند و متحول شوند. موفقیت های چشمگیری که تا امروز در نابینایان و ناشنوایان و معلولین جسمی –حرکتی سراسر جهان دیده شده، گواه این است که کودکان با نیازهای ویژه می توانند در حوزه های مختلف علمی، هنری و فرهنگی به جایگاه والایی دست پیدا کنند.
کتابک در این بخش تلاش می کند کتاب های مناسب هرگروه را به خانواده ها و مربیان معرفی کند و شیوه کار با این کتاب ها رانیز به آن ها بشناساند. کتابک با جست و جوی پیوسته ،  مقاله ها و رهنمودهایی که از سوی متخصصین در سراسر دنیا نوشته شده است و می تواند شما را در رشد ذهنی و فکری کودک یا کودکانتان  یاری رساند، گردآوری، ترجمه و تنظیم خواهد کرد و در اختیارشما  قرار خواهد داد. این فعالیت باید دو سویه باشد. شما نیز دیدگاه های خود را درباره این بخش بیان کنید و با طرح پرسش ها و نیاز های خود ما را در تهیه مطالب سود مند تر یاری رسانید.
 

چگونه عشق به خواندن را در کودکان با نیازهای ویژه پرورش دهیم؟

کودکان توانایی های متفاوتی از هم دارند. هریک در موضوعی و مهارتی تواناترند و بهتر می آموزند، اما هیچ کودکی بدون توانایی نیست. کودکان با نیازهای ویژه هم از این قانون بیرون نیستند. بسیاری از این کودکان توانایی های شگفت آوری در آموختن دارند. خواندن، یکی از مهارت های پایه ای آموزش برای کودکان است. در اینجا چند رهنمود برای آموزگاران برای تمرین خواندن با کودکان با نیازهای ویژه می آید.

۱- به یاد داشته باشید که کودک با نیاز ویژه در مرحله نخست یک کودک است.

• با کودکان با نیازهای ویژه همانند سایر کودکان رفتار کنید تا احساس نکنند که با دیگران متفاوتند.
• از روش های آموزشی آزمون شده و مطمئن برای کار با کودکان با نیازهای ویژه استفاده کنید.
• از همه دانش آموزان کلاس، توانایی یکسانی در خواندن را انتظار داشته باشید.

۲- به کودکان با نیازهای ویژه کمک کنید تا تجربه های مثبت و لذت بخشی از خواندن به دست آورند.

• پژوهش ها ی انجام شده بر روی برنامه های موفقیت آمیز خواندن با نیاز های ویژه را با دقت مطالعه کنید .
• نسبت به کار با کودکان با نیازهای ویژه نگرش و برخورد مثبت داشته باشید .
• عشق به  خواندن را دراین گروه از کودکان به وجود آورید.
• به گونه ای رفتار کنید که هر کودک بداند در  صورت نیاز، از حمایت و پشتیبانی شما برخوردار خواهد بود.

۳ - تلاش کنید مشکلات و موانع خواندن را زود تشخیص دهید.

• از پیش از رسیدن کودکان به سن دبستان بکوشید مشکل در توانایی های او را تشخیص دهید.
• درمورد پسرها بیشتربه مشکلات رفتاری آن ها توجه کنید.
• در مورد دخترها، گوشه گیری و عقب نشینی ها می توانند علائم مهمی باشند.  

۴- واکنشی به هنگام داشته باشید.

• زمان در برطرف شدن مشکل ها نقش مهمی دارد. هنگامی که مانع را در رشد توانایی کودک شناختید برای برطرف کردن آن سریع دست به کار شوید.
• شیوه ای که برای برطرف کردن مشکل کودک به کار می گیرید باید اثرگذار و تدریجی باشد.
• برای حل مشکلات از همان  شیوه هایی استفاده کنید که برای بچه های معمولی به کار می برید.

۵- کودکان با نیازهای ویژه برای آموختن خواندن و نوشتن به پایه های آموزشی استواری نیاز دارند.

• هنگامی که واژه ای را می نویسند، آن ها را ستایش کنید.
• درباره زبان نوشتار و متن های چاپی به کودکان اطلاعات دهید.

۶- کودکان با نیازهای ویژه برای این که بتوانند بخوانند باید به خوبی با صدادهی حرف ها (مصوت ها) آشنا باشند.

• به کودکان بیاموزید که زبان از مجموعه واژه ها، بخش ها و واج ها تشکیل شده است.
• حروف صدادار را به کودکان بیاموزید.
• به کودکان کمک کنید تا واژه ها را ادا کنند.

۷- از فن آوری استفاده کنید.

• برای هر دانش آموز روش آموزشی ویژه ای در نظر بگیرید.
• روش آموزشی خود را با نیازهای دانش آموز هماهنگ کنید.
• برنامه های آموزشی خود را با سلیقه و سبک یادگیری دانش آموزان هماهنگ کنید.

۸ - همکاران خود را تشویق کنید تا باور کنند که حتی کودکان با ناتوانی های جدی جسمی و ذهنی می توانند خواندن را بیاموزند.

• اگر نیاز باشد می توانید برای همکاران خود دوره های آموزشی برپا کنید.
• به همکاران خود در مدرسه اطمینان دهید که برای کار با کودکان با نیازهای ویژه لازم نیست ویژگی های خاصی داشته باشند و یا مربی ویژه ای باشند.
• همکاران مدرسه را تشویق کنید تا در تشخیص کودکان دارای مشکل و ناتوانی در خواندن را شناسایی کنند.

۹- با خانواده هایی که فرزندانی با نیازهای ویژه دارند همکاری کنید تا به کودک خود در به دست آوردن مهارت خواندن کمک کنند.

• روش های آموزش و خواندن با کودک را به خانواده ها بیاموزید.
• خانواده ها را تشویق کنید تا هر روز برای فرزندشان با صدای بلند کتاب بخوانند.
• خانواده ها را نسبت به توانایی خواندن  فرزندشان امیدوار و خوشبین کنید.

۱۰- از روش کتاب درمانی استفاده کنید.

• کودکانی که ناتوانی های مشابهی دارند، دور هم جمع کنید و برایشان کتاب بخوانید.
• دانش آموزان را در فاصله های زمانی کم برای خواندن به کتابخانه مدرسه ببرید، جایی که می توانند خودشان کتاب هایی را انتخاب کنند.
• خانواده ها را از موضوع های مورد علاقه فرزندشان با خبر کنید.