درخت بخشنده، نویسنده: شل سیلور استاین، مترجم: رضی خدادادی (هیرمندی)، تهران، نشر آروین، ۱۳۷۷. گروه سنی ۷ تا ۱۲ سال. بها: ۲۵۰۰ تومان.
روزی، روزگاری درختی بود و او پسرک کوچکی را دوست می داشت. پسرک تا خردسال بود با شاخه هایش بازی می کرد، سیب هایش را می خورد و در سا یه اش می خوابید. به تدریج که بزرگ تر شد دیگر کمتر با درخت انس داشت. او گرفتار عشق، روز مره گی و گذران زندگی شد و درخت را ترک کرد، اما در زمان های پر شمار بر می گشت و از درخت تقاضایی داشت و درخت هر بار با مهر او را بی پاسخ نمی گذاشت. وقتی برای آخرین بار باز گشت دیگر چنان پیر بود که هیچ یک از خوشی های گذشته در او لذتی حاصل نمی کرد. درخت اعتراف کرد که چیزی برای بخشیدن ندارد و پسر اعتراف کرد که دیگر چیزی نمی خواهد. آن دو، با هم و در کنار هم آرامش را تجربه می کنند.
داستان "درخت بخشنده" کنایه ای است از فداکاری، گذشت، بخشش و آرمان گرایی که با درون مایه اخلاقی، روابط انسانی و مهر و محبت متقابل بین آنان را بیان می کند. داستانی لطیف است از غم ها و شادی ها توام با هم. سیلور اشتین، در واقع برای خوانندگان تمام سنین، داستانی تمثیلی و تکان دهنده آفریده که در آن موهبت بخشندگی، آرامش و عشق با هم بازگو شده است. کتاب با کارکرداجتماعی – عاطفی حکایتی ستایش آمیز است از رضایت خاطری که درخت به عنوان یک بخشنده تمام عیار در خود احساس می کند. او هیچ چشمداشتی به جز دیدار پسرک ندارد.
تصاویر هنرمندانه ی کتاب، به صورت سیاه قلم، علاوه بر بیان بخشی از داستان، اصالت شاخص آثار سیلور استاین را به خواننده منتقل می کنند. داستان قابلیت اجرای نمایش در کلاس را دارد.
از این اثر کتاب گویا نیز تهیه شده است. برای تهیه ی این کتاب گویا به کتابخانه ی حسینیه ی ارشاد مراجعه کنید.
رهنمود هایی برای بحث فلسفی
نوشته: توماس وارتنبرگ
بازبینی: جیم جانسن
در داستان پسر جوان و درخت در «درخت بخشنده»ی «شل سیلور استاین» موضوع ارتباط درست انسان با طبیعت مطرح شده است. در این داستان، رابطهی پسر با درخت دچار دگرگونیهایی میشود. هر یک از مراحل این فرآیند دگرگونی، به شکل همزمان یک مرحله از رشد انسان و انواع منابع دسترس پذیر برای پاسخگویی به نیازها و آرزوهای او در آن مرحله را نشان میدهد.
فیلسوفان، زمان درازی به پیروی از کتاب مقدس بر این باور بودند که انسانها بر طبیعت مالکیت دارند. یعنی انسانها میتوانند هر گونه کاری را که برای رسیدن به هدف شان ضرورت دارد، با طبیعت بکنند. از دیدگاه آن ها همهی آنچه در طبیعت بود، تنها برای ما بود. اما به ویژه از نیمه ی پایانی سده ی بیستم، که پیامدهای ویرانگر چنین پنداشت خودپسندانهای هر چه بیشتر آشکار شد، فیلسوفان کوشیده اند از رابطهی مناسبتری با دنیای طبیعت، ماهرانه سخن برانند. یک پیشنهاد فراگیر آن ها این است که ما باید خود را خدمت گزاران جهانی بدانیم که باید همانگونه که هست برای بازماندگانمان باقی بماند. ماهیت دقیق چنین ارتباطی بسیار مورد بحث قرار گرفته است، زیرا این پرسش را دربردارد که آیا دنیای طبیعی، خود به تنهایی دارای حقوقی است که انسانها باید به آن احترام بگذارند؟
در زمینه ی رفتار مناسب انسانها با طبیعت، آشکارا در «درخت بخشنده» پرسش شده است. هدف بحث دربارهی این کتاب با کودکان این است که آنها را واداریم با تمرکز بر چگونگی تغییر ارتباط پسر با درخت در مراحل مختلف، در این باره که چگونه باید با طبیعت رفتار کرد، بیندیشند. در آغاز، پسر از درخت و ویژگیهای گوناگون آن برای شادی و لذت بهره می گیرد، بی آن که به درخت آسیب برساند. میتوانیم این ارتباط را این گونه توصیف کنیم: پسر جوان به درخت و تمامیت آن احترام میگذارد. ولی در سه مرحلهی بعدی که نوجوان، جوان و بزرگسال میشود رابطهی پسر با درخت، شکل ویرانکنندهای به خود میگیرد، چنان که نخست سیبهای درخت را برای فروش جمع می کند، بعد شاخهها و سرانجام تنهی آن را میبرد. وقتی پسر به کهنسالی می رسد، رابطهاش با آنچه از درخت باقی مانده – تنهاش - دیگر شکل بهره کشی ندارد و تنها روی آن مینشیند و استراحت میکند. با بحث دقیق دربارهی این که چگونه رابطهای با درخت بهتر است و چرا؟ کودکان با طرح پرسشهای زیربنایی، وارد مقوله ی اخلاق زیستمحیطی خواهند شد.
پرسشهایی برای بحث فلسفی
بخشش و نوعدوستی:
درخت به بخشش به پسر ادامه میدهد تا آنجاکه دیگر چیزی برای بخشیدن برایش باقی نمیماند. از سوی دیگر، پسر چیزی به درخت نمیدهد.
۱. آیا فکر میکنید پسر خودخواه است؟ چرا آری ؟ چرا نه؟
۲. آیا برای توصیف کسی که به بخشیدن ادامه میدهد، بی آن که به فکر خودش باشد یا در برابر بخشش خودچیزی بخواهد، واژهای هست؟
۳. فکر میکنید چرادرخت پس از بخشیدن تنهاش به پسر، خوشحالنیست؟
ماهیت بخشش و هدیه:
در داستان، درخت هدیه های فراوانی به پسر میدهد.
۱. آیا هرگز چیزی را بخشیدهاید که بعد ها آرزو کرده باشید ایکاش آن را نبخشیده بودید؟
۲. آیا بخشیدن آسانتر نیست، اگر دریافتکننده به راستی از آن قدردانی کند؟
۳. وقتی چیزی را به کسی میدهید، آیا توقع دارید در مقابل چیزی بگیرید؟
۴. وقتی چیزی به شما داده میشود، آیا احساس میکنید به کسی که به شما هدیه داده است، وامدار شده اید؟
۵. آیا چیزی را که به راستی نیاز دارید، به کسانی که دوستشان دارید، اگر واقعاً به آن نیاز داشته باشند هم می بخشید؟
ماهیت دوست داشتن
در آغاز کتاب خواندیم که درخت، پسر را دوست داشت.
۱. فکر میکنیدچرا درخت در آغاز پسر را دوست داشت؟
۲. فکر میکنیدچرا پسر، درخت را دوست داشت؟
۳. آیا این دو گونه «دوست داشتن» از یک جنساند؟
۴. آیا مردم برای دوست داشتن کسی به دلیل نیاز دارند؟
۵. آیا رفتار شما با کسانی که دوستشان دارید، با رفتارتان با آنهایی که دوستشان ندارید، تفاوت می کند ؟
۶. وقتی کسی را دوست دارید، چگونه به او نشان میدهید که دوستش دارید؟
۷. آیا هرگز از کسی که دوستش داشتهاید ،برای این که مدتی ترکتان کرده، یا چون کاری انجام دادهاست که خوشتان نمیآید، رنجیده و خشمگین شده اید؟
۸. آیا میتوانید همزمان هم کسی را دوست داشته باشید و هم ازرفتارش خشمگین بشوید؟
شادمانی
درخت پس از بخشیدن تنهاش به پسر در واقعً خوشحال نیست.
۱. آیا پسر در پایان داستان خوشحال است؟
۲. آیا درخت خوشحال است؟
۳. اگر شما جای درخت بودید، خوشحالبودید؟ چرا؟
۴. آیا هرگز کاری را تنها برای خوشحالکردن کسی انجام دادهاید؟
۵. آیا خوشحالکردن دیگران، شما را خوشحال میکند؟
۶. آیا برای خوشحالبودن به دیگران نیاز دارید؟
۷. آیا برای خوشحال بودن به دلیلی نیاز دارید، یا میتوانید بدون هیچ دلیلی هم خوشحال باشید؟
۸. آیا میتوانید همزمان هم خوشحال باشید و هم غمگین؟
www.teachingchildrenphilosophy.org
برگردان: رامن
اشتراک گذاری
