یادداشت های فرهنگ کودکی

در این صفحه نوشته‌هایی به قلم نویسندگان و فعالان حوزه‌ی کودک آورده شده است. این نوشته‌ها با موضوعات مختلف و به مناسب‌های گوناگون نوشته شده‌اند. مطالب این صفحه دغدغه‌ی کودک و کودکی دارند و جایگاه کودکان را در مناسبت‌ها و زندگی امروزی بررسی می‌کنند.

پروین، ستاره ای نشسته بر قایق ابرها!

پروین، ستاره ای نشسته بر قایق ابرها!

به یاد پروین دولت آبادی (زادروز ۲۱ بهمن ماه ۱۳۰۳- درگذشت ۲۷ فروردین ۱۳۸۷)

پروین دولت آبادی، بانوی بزرگ ادبیات کودکان ایران، شاعر و نویسنده، تنها به سبب شعرها و نوشته‌های کم‌مانندش بر بلندای تاریخ فرهنگ و ادبیات کودکان این سرزمین نمی‌درخشد، بلکه به سبب منش بی‌همتای‌اش در یاری دادن به کودکان نیازمند و بی‌سرپرست باید دیده و ستوده شود.

ادامهٔ نوشته ...

به یاد یحیی مافی یکی از معماران  نهاد کودکی در ایران

به یاد یحیی مافی یکی از معماران نهاد کودکی در ایران

شناخت نگاه و نگرش یحیی مافی از سخنان خودش:

ما از اول قرارمان اين بود كه كارى متفاوت كنيم. يكى از اين تفاوت‌ها فكر كتابخانه و ديگرى رواج فرهنگ پرسش و پاسخ بود. زمان تحصيل خودمان، مؤدب‌ترين بچه‌ها، بچه‌اى بود كه سؤال نمى كرد، كسى كه زياد سؤال مى كرد پدر و مادر را مى خواستند يا مى‌گفتند بچه خيره سر و بى ادب است. 

ادامهٔ نوشته ...
یادداشتی از ثریا قزل ایاغ به مناسبت ماه مهر

یادداشتی از ثریا قزل ایاغ به مناسبت ماه مهر

شهریور که می‌رسد ناخوداگاه نسیم، بوی درس و مدرسه و کاغذ و کتاب و دفتر را به مشامم می‌رساند. یک پیش‌آگهی آماده شدن برای بیدار شدن اول وقت، حمل کیف و کتاب در گرما و سرما و باران و برف.

ادامهٔ نوشته ...
شوق آموختن از طبیعت

شوق آموختن از طبیعت

از لحظه‌ای که به دنیا می‌آییم تا لحضه‌ای که دنیا را ترک می‌کنیم ، با هر نفس که می‌آید و می‌رود می‌آموزیم.

ادامهٔ نوشته ...
تابستان کودکی با عطر گل‌ های شمعدانی

تابستان کودکی با عطر گل‌ های شمعدانی

نمی‌دانم چرا‌ هر وقت گل‌های شمعدانی را می‌بینم،‌ یاد تابستان‌های کود‌کی‌ام می‌افتم.

ادامهٔ نوشته ...
یادداشت ثریا قزل‌ایاغ درباره روز جهانی بازی

یادداشت ثریا قزل‌ایاغ درباره روز جهانی بازی

دیروز روز جهانی بازی بود!

ادامهٔ نوشته ...
یادداشت‌هایی از ثریا قزل ایاغ به بهانه نمایشگاه کتاب

یادداشت‌هایی از ثریا قزل ایاغ به بهانه نمایشگاه کتاب

با لالایی او را خواباندیم، حالا وقت بیداریست و بازی. نه با خودش بلکه ‌با ما، بازی‌های نوازشی نوعی نمایش هستند که یک‌‌ طرف ما هستیم و طرف دیگر نوزاد که دامنه حرکتش محدود است. انگشتان دست او می‌تواند شگفت‌انگیز‌ترین بازیچه او شود.

ادامهٔ نوشته ...
کودکان بی آرزو

کودکان بی آرزو

« آرزو‌ نیمی از زندگیست و بی‌تفاوتی نیمی از مرگ ! جبران خلیل جبران »

ادامهٔ نوشته ...
كتابخانه‌ خیابانی

كتابخانه‌ خیابانی

اين صندوق صدقات نيست. يک كتابخانه‌ خیابانی است. می‌توانید زیر سایه‌ی درخت بنشینید نفسی تازه کنید و روحتان را صفا بدهید. ‌یا کتاب را به منزل ببرید، سرفرصت کتاب را بخوانید و به جای اولش برگردانید. یا اصلاً برنگردانید و فقط اگر دوست داشتید به جای آن کتابی بگذارید . بیایید ما هم هر جا که هستیم در هر کوچه و خیابان و مجتمعی چنین کاری کنیم . ایران را سراسر کتابخانه کنیم!

ادامهٔ نوشته ...
بهار در راه است!  نوروز فرخنده!

بهار در راه است! نوروز فرخنده!

نوروز، کودک و پرنده

پرنده نوروز را از خورشید گرفت 

و با آوازش بر زمین پاشید

بلور یخ شکست

درخت جوانه زد

و کودک روی شن‌های ساحل نوشت

بهار در راه است! 

نوروز فرخنده!

ادامهٔ نوشته ...
نوروزانه‌ای برای همه‌ی ماهی‌های سیاه کوچولو

نوروزانه‌ای برای همه‌ی ماهی‌های سیاه کوچولو

غزل برهانی، نوروزانه‌ای ویژه برای کتابک و برای همه‎ی فانتزی های جستجوگر دارد. غزل برهانی از کارشناسان و کوشندگان ادبیات کودکان است. کتاب اخیر او به نام «جادوی ماهی» به بررسی فانتزی در کلمات جادویی مارگارت ماهی، نویسنده نامدار نیوزیلندی کودک و نوجوان پرداخته است.

ادامهٔ نوشته ...
سنت‌های نوروزی از نگاه و دستان ثریا قزل‌ایاغ، نوروز در راه است

سنت‌های نوروزی از نگاه و دستان ثریا قزل‌ایاغ، نوروز در راه است

نوروز در راه است! نوروز در راه است.

جشن ساده‌ای در ستایش باروری زمین!

ادامهٔ نوشته ...
زمستان بی بهار ما

زمستان بی بهار ما

زمستان بچه‌های شهرم طولانی و سردتر از همیشه است.

ادامهٔ نوشته ...
قلک های گلی روزگار کودکی

قلک های گلی روزگار کودکی

در بساط  یک دست‌فروش، یک قلک گلی دیدم. یادم  آمد از روزگار کودکی وعیدی گرفتن یک قلک نو که آن را با دستلاف‌های نو (اسکناس‌های نوی لای کتاب ) و سکه های براق عیدی تبرک می‌کردیم. و بر اسب رویاها و آرزوها سوار می‌شدیم تا در پایان سال با گرد آورده‌ها چه‌ کنیم ؟خریدن یک توپ لاستیکی رنگی و یک اسباب بازی، یک دفترچه خاطرات قفل دار، عکس‌های هنرپیشه‌ها، ورزشکاران ، یا ...

ادامهٔ نوشته ...
قربونت بشم مادر که گهواره‌م را تاب می‌دادی

قربونت بشم مادر که گهواره‌م را تاب می‌دادی

اکبر رستگار فرزند علی، متولد ۱۷ شهریور سال ۱۳۵۴ پل سفید سواد کوه است. خانواده اکبر رستگار هنرمند و هنر پرور بوده‌اند و به گفته ایشان جد پدری ایشان خود دوتار می‌ساخت و می‌نواخت.

ادامهٔ نوشته ...
قوطی بگیر و بنشون، کودکانه‌ های نسل ما

قوطی بگیر و بنشون، کودکانه‌ های نسل ما

فکر که می‌کنم نمی‌توانم ستایش‌گر هوشمندی نسل‌های گذشته‌ نباشم. پیاژه نخوانده بودند و از روش‌های تربیتی مونتسوری هم مطلع نبودند اما طبیعت کودکی را بهتر از ما‌ می‌شناختد. 

ادامهٔ نوشته ...
چیلله ، روایتی از ادبیات شفاهی آذربایجان

چیلله ، روایتی از ادبیات شفاهی آذربایجان

در معنای چله یا به زبان ترکی چیلله، روایات متنوع هستند. برخی آن را در معنای چهل روز و برخی دیگر در معنای کشیدگی، همچون «چله کمان» تعبیر کرده‌اند و از شب چله معنای «نهایت کشیدگی شب» را مراد کرده‌اند.

ادامهٔ نوشته ...
زمستان را در آغوش بگیر!

زمستان را در آغوش بگیر!

این فصل دیگری است.

که سرمایش از درون،

درک صریح‌زیبایی را،

پیچیده می‌کند!

ادامهٔ نوشته ...
برای آن‌ها، زمستان نیامد!

برای آن‌ها، زمستان نیامد!

مهدی مرادی شاعر نوجو و خوش ذوق نوجوانان که از جمله آموزگار هم است و دانش‌آموزان خود را  با کتاب و کتابخوانی همراه می‌کند، برای همدلی با خانواده‌های داغ‌دار کودکان زاهدانی و همه آن مردمی که در این شهر و همه کشور در اندوه از دست دادن این نوگلان، اندوهگین هستند، به درخواست کتابک احساس خود را سرود.

ادامهٔ نوشته ...
یلدا فرخنده باد

یلدا فرخنده باد

چله یا یلدای بلند تنها برای ما آدم‌ها نیست. این شب بلند، یا بلندترین شب سال را جانوران بهتر از آدمیان حس می‌کنند.

ادامهٔ نوشته ...
حافظ و یک انار ما را بس!

حافظ و یک انار ما را بس!

چند روزی بیشتر به یلدا نمانده! یلدا و هزاران رسم دیگر در این دنیا، بهانه‌هایی هستند برای با هم بودن و شاد بودن! لحظه‌هایی جدا شدن از واقعیت‌های زندگی که گرچه همه هم تلخ نیستند اما بوی یکنواختی می‌دهند و نیرو گرفتن و دوباره برگشتن به همان زندگی عادی. از این تجربه‌ها نترسیم، با آن‌ها همراه شویم و از این لحظه‌های ‌شادی که روزبه‌روز کمتر و کمتر می‌شود لذت ببریم، حتی اگر به بهانه یک دقیقه طولانی‌تر شب باشد! حافظ و یک انار ما را بس!

ادامهٔ نوشته ...
روایتی دل‌نشین ازشب چله

روایتی دل‌نشین ازشب چله

قدیم‌ترها به شب یلدا بیش‌تر می‌گفتند شب چله. خیلی نام بردن از شب یلدا رواج نداشت. اما اکنون هم شب یلدا رواج دارد و هم کم و بیش بزرگترها شب چله را می‌شناسند.

ادامهٔ نوشته ...
با کودکان شوخی نکنیم

با کودکان شوخی نکنیم

هفته ملی کودک در راه است. چند وزارتخانه و چند نهاد دولتی مسئولیت برگزاری این هفته را برعهده دارند.

ادامهٔ نوشته ...

جایگاه توسعه پایدار در آموزش و پرورش ایران

جایگاه توسعه پایدار در آموزش و پرورش ایران

چند زمانی است که به کارگیری ادبیات زیست محیطی در ایران وارد افق تازه ای شده است. این ادبیات گاهی آشوبناک و دلهره آور است. برای نمونه این روزها کم و بیش می‌شنویم که کشور از مرحله بحران آبی گذشته و به مرحله تنش آبی رسیده است. در حقیقت این نامواژه ها هراسی در دل می‌افکند که بازتاب آن را می‌شود در روابط و مناسبات اجتماعی دید.

ادامهٔ نوشته ...
کتاب کودک و کشف زندگی

کتاب کودک و کشف زندگی

رولد دال نویسنده بزرگ  کودکان  گفتاوردی چنین دارد: خواهش می‌کنم، درخواست می‌کنم ، التماس می‌کنم، تلویزیون را از خانه‌های تان بیرون بیاندازید و به جای آن یک کتابخانه دوست داشتنی بگذارید.
به راستی چه چیزی در تلویزیون هست که زیاد تماشا کردن آن به کودکان آسیب می زند؟ و چه چیزی در کتاب است که زیاد خواندن آن سبب رشد کودک می‌شود؟

ادامهٔ نوشته ...
فرهنگ‌نامه‌ای قد غربیل

فرهنگ‌نامه‌ای قد غربیل

 داستان «مهمان‌های ناخوانده» چنین آغاز می‌شود: در یک ده کوچک، پیرزنی زندگی می‌کرد. این پیرزن یک حیاط داشت قد یک غربیل که یک درخت داشت قد یک چوب کبریت. پیرزن خوش‌قلب و مهربان بود. بچه‌ها دوستش داشتند. بن‌مایه این داستان یک چیز شگفت در خود دارد: اگر مهر دیگران را در دل داشته باشی، حتی در یک خانه قد غربیل برای همه ‌جا هست و جا کم نمی‌آوری.

ادامهٔ نوشته ...
دعوای خانگی

دعوای خانگی

چندسال دیگر به صدسالگی پایه‌گذاری نظام کودکستانی یا پیش‌دبستانی در ایران نمانده است. ایده پایه‌گذاری نظام پیش‌دبستانی اگرچه کار جبار باغچه‌بان، یکی از معماران سترگ آموزش‌وپرورش ایران، نبود و پیش از او ارمنیان تبریز در سال ١٢٩٧ کودکستان خانزادیان را پایه گذاشته بودند، اما او با تدوین برنامه کودکستانی خود، نبوغ سرشارش را در ادامه راه فردریش فروبل، پایه‌گذار نظام کودکستانی در جهان، به نمایش گذاشت.

ادامهٔ نوشته ...
شاید وقتی دیگر

شاید وقتی دیگر

چرخه زیستی برای کودکان و نوجوانان به‌گونه‌ای سازماندهی‌ شده است که بخشی از فعالیت‌های روزانه به آموزش و بخشی به اوقات فراغت یا سرگرمی و بازی و ورزش و بخش دیگر به آرامیدن و بازسازی نیروی بدنی اختصاص دارد.

ادامهٔ نوشته ...
روز ملی ادبیات کودک در ایران

روز ملی ادبیات کودک در ایران

یکی از آسیب‌هایی که کم‌وبیش در همه سطوح دامنگیر جامعه ماست، گسست و گسل‌هایی است که میان یک تصمیم نابجا یا نادرست با موضوع تصمیم رخ می‌دهد. اگر این تصمیم نادرست یا نابجا در حوزه فرهنگ رخ دهد، می‌تواند پیامدهای ناگواری داشته باشد.

ادامهٔ نوشته ...
فراتر از سده کودکی

فراتر از سده کودکی

در میان گروه‌های سنی جامعه انسانی، کودکان وابسته به گروه سنی بزرگ‌سالان هستند. این وابستگی از مرحله ناتوانی کامل (نوزادی) شروع می‌شود و در هر دوره سنی از شدت این وابستگی کم می‌شود تا اینکه خود کودکان نیز به مرحله نوجوانی و بزرگ‌سالی برسند. در دوره چند‌هزارساله‌ای که انسان از مرزهای بیولوژیک گذشته و به مرحله اجتماع و تمدن‌سازی رسیده است، سده بیستم و اکنون بیست‌ویکم، متمایزترین دوره برای زندگی کودکان بوده است.

ادامهٔ نوشته ...
آموزش بانکی از نگاه پائولو فریره

آموزش بانکی از نگاه پائولو فریره

به‌راستی پائولو فریره، اندیشمند برزیلی، یکی از غول‌های واقعی تعلیم و تربیت در سده بیستم بود. اندیشه‌های تابناک او در زمینه آموزش باسوادی به فرودستان و همچنین دیدگاه‌های او در زمینه آموزش رهایی‌بخش، نقشه راهی مؤثر برای آموزش‌ و پرورش انسانی است. نگاه فریره به روند همگانی آموزش یا سوادآموزی در جهان، نگاهی انتقادی بود. او بر این باور بود که ما کودکان را از هر دسته و قشری، برای فردا آموزش می‌دهیم و نه برای امروز. و این بزرگ‌ترین خطایی است که در حق آن ها می‌کنیم.

ادامهٔ نوشته ...
وضعیت شترگاوپلنگ

وضعیت شترگاوپلنگ

نمایشگاه کتاب تهران به پایان رسید و گفت‌وگو درباره کتاب در جامعه‌ای که بیشترین مردم کتاب نمی‌خوانند و برای ١٠ روز از تاریکی درآمده بود تمام شد.

همگان می‌دانند که نمایشگاه کتاب تهران، بازار کتاب است، نه نمایشگاه کتاب به مفهوم فنی، مانند نمایشگاه بهاره پوشاک و از این دست که در حقیقت آنها هم بازار دوره‌ای یا فصلی هستند مانند دوشنبه‌بازار و چهارشنبه‌بازار که در مناطق بومی ایران رواج دارند.

ادامهٔ نوشته ...
روایت خارپشت و مخمل‌ بچه

روایت خارپشت و مخمل‌ بچه

مردم تاجیک و فارسی زبان افغانستان زبانزدی دارند بسیار شیرین که در آن خارپشت یا جوجه تیغی هربار که می خواهد بچه اش را ناز کند، دستی به تیغ های او می کشد و می گوید: قربون تو برم مخمل بچه! این زبانزد نکته بسیار مهمی در خود دارد و آن ایجاد توهم در کودکان مان است.

ادامهٔ نوشته ...
 وظیفه دشوار معلمی در دنیای امروز

وظیفه دشوار معلمی در دنیای امروز

با اوج‌گیری علوم شناختی و روان‌شناسی مغزمحور و گسترش ارتباطات بینافرهنگی در دنیای امروز، وظیفه معلمان بس دشوارتر شده است. چون دیگر کار معلمان دیکته‌کردن محفوظات منجمد در گذشته، به شاگردان نیست. امروزه می‌توان از هنجارها و ارزش‌های مشترک بینافرهنگی در آموزش سخن به‌میان آورد. زیرا مسائل پیچیده امروز بشری، راه‌حل‌های جدید با استفاده از دیدگاه‌های متنوع می‌طلبد.

ادامهٔ نوشته ...
آوارگان بی خورشید

آوارگان بی خورشید

سال‌ها پیش به سبب رنجی که از برخورد نامهربانانه برخی از مردم با پناهندگان افغانی می‌بردم، رمانی برای نوجوانان نوشتم به نام «آواره بی خورشید» که سرگذشت یک پسرک افغان بود. او رانده شده از سرزمین خود بامیان به ایران بود. در دنیای کودکی و زندگی در روستای خود زمین و آسمان با او و مردم دیگر، تا هنگامی که زخم طالبان بر تنشان بنشیند، مهربان بودند.

ادامهٔ نوشته ...
تهران، شهر دوستدار کودک

تهران، شهر دوستدار کودک

آیا تهران شهر دوستدار کودک است یا نه. کسی می‌داند؟ خانم معصومه ‌آباد عضو شورای شهر و رئیس شورای راهبردی کودک و نوجوان شهرداری تهران درباره مصوبه «تهران شهر دوستدار کودک» گفته است: «سال ٨٨ این مصوبه با اکثریت مطلق آرا در شورای شهر تهران به تصویب رسید و همه ظرفیت‌های اجرای این پروژه در نظر گرفته شد؛ اما متأسفانه اگر بند بند این مصوبه مورد بررسی قرار گیرد، متوجه می‌شویم اجرای این مصوبه در حد چند نقاشی دیواری مانده است».

ادامهٔ نوشته ...