گزارش سومین نشست گروه‌های بررسی آثار شورای کتاب کودک در سال ۱۳۹۷

گزارش سومین نشست گروه‌های بررسی آثار شورای کتاب کودک در سال ۱۳۹۷

در سومین روز از سلسله نشست‌های ارائه گزارش گروه‌های بررسی آثار شورای کتاب کودک، گروه‌های «هنر، بازی و سرگرمی»، «ادبیات نمایشی» و «داستان- ترجمه» به ترتیب به ارائه گزارش خود پرداختند.

نخستین گروهی بود که در روز سوم به ارائه گزارش خود پرداخت، گروه هنر، بازی و سرگرمی بود. این گروه پس از معرفی کوتاهی از معیارهای بررسی خود، گزارشی را در دو محور کمی و کیفی ارائه داد.
بر اساس گزارش گروه در سال گذشته، از ۳۷ کتاب بررسی شده،۳۴ کتاب در زمینه سرگرمی، دو کتاب مربوط به بازی و یک کتاب نیز در حوزه هنر بوده است. از این تعداد کتاب، ۳۰ عنوان تالیفی و ۷ عنوان ترجمه بوده است و کتاب‌های ترجمه دارای کیفیت بالاتری بوده‌اند. به طوری‌که از بین ۷ اثر ترجمه،۶ اثر امتیازی بالاتر از سه ستاره دریافت کردند.همچنین از تعداد کتاب‌های بررسی شده تنها پنج کتاب دارای ویراستار بوده‌اند که به لحاظ کیفی بالاتر از کتاب‌های بدون ویراستار بودند.

بر اساس گزارش گروه هنر، بازی و سرگرمی، کتاب‌های سرگرمی در سال اخیر با افت کیفیت مواجه بودند. تعداد کتاب‌های بازی کمتر از سال گذشته بود اما به لحاظ کیفی رشد داشت. در زمینه هنر نیز با وجود افت کمی، شاهد رشد کیفی بود
توجه به محیط زیست، توجه به قومیت ها و نفی تبعیض، توجه به حقوق کودک و تاکید بر مسئولیت پذیری کودک از محورهای مورد توجه این گروه در بررسی آثار بوده است. عدم توجه به هنر ایرانی؛ موضوعی بود که توسط این گروه به عنوان آسیب مطرح شد.
وجود کتاب‌هایی که علی‌رغم ارتباط با زمینه‌های بازی، هنر و سرگرمی خارج از تعریف کتاب‌های بررسی این گروه قرار دارند؛ بعنوان یکی از چالش‌های این گروه مطرح شد. بر اساس این گزارش چنانچه بررسی این کتاب‌ها در حوزه فعالیت این گروه قرار بگیرند تبیین معیارهای جدید برای بررسی این دست از کتاب ها، ضروری خواهد بود.

دومین گروهی که در روز سوم به ارائه گزارش پرداخت، گروه ادبیات نمایشی بود. این گروه سال گذشته ۱۵ جلد کتاب را که شامل ۲۸ نمایشنامه بوده است، از حیث موضوع، محتوا، داستان، ساختار و مخاطب ارزیابی کرده بود و برگزاری کارگاه شناخت ادبیات نمایشی از فعالیت‌های جنبی این گروه در سال گذشته بود.
گروه ادبیات نمایشی گزارش خود را بر مبنای داده‌های توصیفی و همچنین تحلیلی ارائه کرد.
بر اساس این گزارش نشر سوره مهر با داشتن هفت عنوان کتاب نمایشنامه بالاترین تعداد کتاب را داشت و انتشارات نمایش با چهار عنوان کتاب و ۱۵ نمایشنامه در ردیف بعدی قرار دارد.
در میان نویسندگان، بیشترین اثر متعلق به اوراند هریس (هشت نمایشنامه)  و پس از او مصطفی رحماندوست (هفت نمایشنامه) و جبار باغچه بان (شش نمایشنامه) بود. همچنین ۱۵نمایشنامه، اقتباسی (۵۶%) و ۱۳ اثر تالیفی (۴۶%) بوده‌اند. علاوه بر این ۱۵ اثر برای کودکان و ۱۳ اثر برای کودک و نوجوان بوده است.

در تحلیل نمایشنامه‌ها، گروه ادبیات نمایشی در پی پاسخ‌گویی به سه پرسش زیر بوده است:
۱-نمایشنامه‌ها چه می‌گویند؟
۲-نمایشنامه‌ها موضوعات خود را چگونه پردازش می‌کنند ؟
۳- آن‌ها چه کسانی را مخاطب خود قرار داده‌اند؟
از اینرو در تحلیل آثار به درونمایه و شخصیت‌ها، ساختار و چگونگی شرح و بسط نمایشنامه‌ها و مخاطب‌شناسی توجه شده است.
بر اساس این گزارش نمایشنامه‌ها در سه حوزه موضوع، ساختار و مخاطب‌شناسی با چالش‌های اساسی روبه‌رو هستند. به عنوان مثال در حوزه مخاطب‌شناسی، علی رغم اعلام رده سنی مخاطب توسط کتاب؛ این اعلام با محتوای کتاب ناهمخوان است یا گاهی در مجموعه‌های چند جلدی، بین جلدها از نظر مخاطب‌شناسی تفاوت وجود دارد. عدم تطبیق تصاویر با متن نمایشنامه‌ها، از نکات منفی این تصویرسازی‌ها بوده است.
گروه ادبیات نمایشی در پایان این گزارش، آمادگی خود را برای برگزاری کارگاه‌های عروسکی، نمایش خلاق، قصه‌خوانی و نمایشنامه‌نویسی و کارگردانی در سال آینده به نفع شورای کتاب کودک اعلام کرد.

 

گروه داستان ترجمه ادبیات داستانی را که از سایر کشورها به فارسی ترجمه می‌شود، به‌ منظور آشنایی کودکان و نوجوانان با ادبیات آن‌ها بررسی می‌کند.
گروه داستان ترجمه در این دوره ۵۳۶ جلد کتاب بررسی کرد که ۴۴ عنوان در گونه ادبیات کهن و کلاسیک، ۳۰۰ عنوان در گونه فانتزی و ۱۸۰ عنوان در گونه واقع‌گرا، ۵ عنوان دانش اجتماعی، ۲ کتاب رمان و ۲ کتاب علوم بود. بیشترین کتاب‌های این دوره مربوط به گروه سنی ب-ج، ج و ج-د بود.
پدیده این دوره گروه ترجمه افزایش ۷۱ درصدی تعداد کتاب‌ها بود. به‌طورکلی ۸۱ درصد از همه کتاب‌های بررسی‌شده چهارستاره بودند که نشان‌دهنده رشد کیفیت کتاب‌های ترجمه‌شده بود. گروهی از آثار به نویسندگان برنده مدال هانس کریستین اندرسن مانند اریش کستنر، جانی روداری و دیوید آلموند تعلق داشتند.
بیشتر کتاب‌ها به نویسندگان انگلیسی و امریکایی تعلق داشت و بقیه از آثار نویسندگان اهل آلمان، سوئد، اتریش، فلسطین، سوریه و... بودند.
نیمی از آثار بررسی‌شده ویراستار داشت. تعدادی از کتاب‌ها با اینکه ردپای ویراستار در آن‌ها دیده می‌شد، نامی از ویراستار نداشتند و متأسفانه در بعضی از کتاب‌ها، با وجود داشتن ویراستار، اشکال‌های ویرایشی چشم‌گیری دیده می‌شد.
پرکارترین ناشران امسال به ترتیب نشر پرتقال با ۱۱۵ کتاب و پس ازآن انتشارات محراب قلم، قدیانی، علمی فرهنگی و هوپا بودند. انتشارات فاطمی، هوپا، کانون، ایران بان، ویژه نشر، پریان و موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان تنها ناشرانی بودند که حق کپی‌رایت را رعایت کرده بودند که ۶۴ کتاب متعلق به این ناشران بود.
۲۰ درصد کتاب‌های بررسی‌شده تصویر نداشتند. بیشتر کتاب‌های مصور واقع‌گرا بودند و بیشتر کتاب‌های تصویری فانتزی. در این دوره آثار ۱۵۱ تصویرگر بررسی شد که بیشترشان صاحب‌نام بودند، سبک خاص خودشان را داشتند و برنده جایزه شده‌اند مانند آنتونی براون، کوئنتین بلیک، پیتر اچ رینولدز و... . برخی از آثار نام تصویرگر نداشتند و برخی هم آثار بدون تصویری بودند که توسط تصویرگر ایرانی برای آن اثر تصویرسازی شده بود. از نکات منفی که گروه ترجمه با آن برخورد داشت این بود که بعضی از ناشران تصویرها را کوچک‌تر از اندازه اصلی یا حتی حذف کرده بودند که این مورد به زیبایی‌شناسی و کیفیت اثر لطمه زده بود.

گروه ترجمه شورای کتاب کودک امسال تنها با یک چالش جدی روبه‌رو شد: چاپ کتاب‌های تکراری و دوباره ترجمه‌شده توسط ناشران تازه‌کار. به نظر این گروه در صورتی ترجمه مجدد یک اثر کار مفید و با ارزشی است که از ترجمه نخست آن زمان زیادی گذشته باشد و امکان چاپ مجدد آن نباشد. در غیر این صورت کاری بیهوده است. لازم به ذکر است در این دوره ۱۴۰ اثر ترجمه‌های مجدد بوده‌اند که احتملا یکی از دلیل‌های این اتفاق نداشتن حق کپی‌رایت است.
از ۴۴ عنوان کتاب بررسی‌شده در گونه ادبیات کهن و کلاسیک ۱۳ عنوان بازنویسی بودند. در صورتی‌که اصل اثر آسیب نبیند و حال و هوا، پیام و احساس نویسنده به‌خوبی منتقل شود، بازنویسی آثار کهن امری مثبت است چراکه ممکن است آثار گذشته به دلیل دشواری نثر برای مخاطب امروزی جذاب نباشد. از میان این آثار فقط یک کتاب حق کپی‌رایت را رعایت کرده بود: کتاب همایش پرندگان. این کتاب یک اثر بازنویسی شده از منطق‌الطیر عطار است که پیتر سیس آن را بازنویسی و تصویرگری کرده است. تصاویر کتاب فوق‌العاده است.
از میان ۱۸۰ اثر در گونه واقع‌گرا ۱۶۶ کتاب چهارستاره بودند که درون‌مایه‌های روان‌شناختی و اجتماعی بیشترین فراوانی را داشت.

از نظر موضوعی این آثار چند گروه بودند:
۱- آثاری که به امور روزانه می‌پردازند مثل کنترل رفتارهای خشم‌آلود، وسواس بیش از حد.
۲- آثاری که مخاطب را با شرایط بحرانی روبه‌رو می‌کند مثل بحران طوفان، ناشنوایی، از دست دادن عضوی از بدن، جدایی پدر و مادر و..
۳- آثاری در زمینه صلح و ترویج آن که یا به جنگ اشاره داشتند یا به خشونت‌های مدرسه‌ای.

موضوع دیگر موردبررسی در این گونه، زبان بود. زبان در داستان‌های واقع‌گرا به سوی هرچه ساده‌تر شدن و محاوره‌ای‌تر شدن پیش می‌رود و آثار کمی زبان ادبی داشتند.
۳۰۰ کتابی که در گونه فانتزی بودند موضوع‌های مختلفی داشتند مانند مهاجرت، سفر در زمان، کودک با نیازهای ویژه، حفاظت از محیط زیست، برابری جنسیتی، هویت و خودشناسی، فلسفه زندگی، پذیرش تفاوت‌ها، جادوگری و شناخت اساطیر و... .
گروه ترجمه شورای کتاب کودک برای ناشران پیشنهادهایی دارد: استفاده از ویراستار و توجه به اهمیت ویرایش، رعایت کپی‌رایت، امانت‌داری در کتاب‌شناسی، دوری از سانسور، همکاری با شورای کتاب کودک برای در اختیار گذاشتن اصل اثر و ذکر نام و سال دریافت جایزه‌های اثر.

 کتاب‌هایی که در این دوره در فهرست پیشنهاد شایسته تقدیر قرارگرفته‌اند شامل بن‌بست، باهوش، آسمان همیشه آبی نیست، ما یک نفر و اقیانوسی در ذهن. گروه داستان ترجمه اعلام کرد که لیست نهایی کتاب‌های پیشنهاد برای شایسته تقدیر و پیشنهاد برای برگزیده خود را تا هفته دوم مهرماه ۹۷ اعلام می‌کند.

گزارش نخستین روز از سلسله نشست‌های گروه‌های بررسی شورای کتاب کودک سال ۹۷
گزارشی از دومین روز از نشست‌های گروه‌های بررسی آثار شورای کتاب کودک سال ۹۷

عضویت در کانال تلگرام