در بیشهای پهناور که از کرانههای رود «گودِنو» در شمال یوتلاند تا فرسنگها در دل دشت دامن میگسترَد، پشتهای بلند و خاکی چون دیواری ستبر در دل جنگل قد برافراشته است. در جانب باختریِ این تیغهٔ خاکی، کلبهمزرعهای ساده بر پا بود؛ گرداگردش زمینی چنان کمرمق و شنی که در میان خوشههای تُنُک چاودار و گندم، خاک زرد رخ مینمود. سالها پیش، دهقانانی که در آن آب و خاک دست در کارِ کشت داشتند، با سه رأس گوسفند، یک خوک و دو گاوِ نر روزگار میگذراندند؛ سفرهشان گشاده نبود، اما چنان که رسم قناعتپیشگان است، نان بخور و نمیری داشتند و از قسمت خویش خشنود بودند.
در «مونترو»، یکی از شهرهایی که بخش شمالشرقی دریاچه ژنو را در بر گرفتهاند، مادرخوانده بابت، بانوی نجیبزاده انگلیسی، به همراه دختران و خویشاوند جوانش زندگی میکرد. آنها تازه به آنجا رسیده بودند، اما آسیابان به دیدنشان رفته و خبر نامزدی بابت با رودی را به اطلاعشان رسانده بود. تمام ماجرای دیدارشان در اینترلادن و ماجراجوییِ شجاعانهاش با جوجهعقاب برای آنها تعریف شده بود و همگی بسیار علاقهمند شده و به اندازه خودِ آسیابان برای رودی و بابت خوشحال بودند.
درختان گردو و بلوط که از پل «سن موریس» کنار رودخانه رُن تا کرانههای دریاچه ژنو امتداد داشتند، پیشاپیش با رشتههای سبز و ظریفِ اوایل بهار آراسته شده و درست در حال شکوفه زدن بودند؛ در حالی که رُن خروشان و سرکش از سرچشمهاش در میان یخچالهای سبز، که کاخ یخیِ پری یخها را میسازند، جاری بود.
پری یخها گاه اجازه میداد بادِ تیز و برنده او را به برفزارهای بلند ببرد، جایی که بر روی بالشتکهای نرمِ برفی در تابش آفتاب دراز میکشید. او از آنجا نگاهِ دوربردِ خود را به درون دره عمیقِ زیر پا میانداخت، جایی که انسانها مانند مورچگانی بر روی سنگی در آفتاب با شتاب در رفتوآمد بودند.
رودی همانطور که وارد خانه آسیابان در «بکس» میشد گفت: «این هم همان چیزی که خواسته بودید.» و سبد بزرگی را روی زمین گذاشت. همانطور که سخن میگفت سرپوش آن را برداشت و جفتچشمی زرد که با حلقهای سیاه احاطه شده بود، با نگاهی وحشی و آتشین به بیرون زل زد؛ نگاهی که به نظر میرسید آماده است هرچه را بر سر راهش قرار گیرد بسوزاند و نابود کند. نوکِ کوتاه و نیرومندش باز و آماده گاز گرفتن بود و بر گلوی سرخرنگش پرهای کوتاهی چون تهریش دیده میشد.
از مسیر کوهستانی صدای سوتزدنِ پرنشاطِ کسی به گوش میرسید که نشان از روحیه خوب و شجاعتی تزلزلناپذیر داشت. این رودی بود که به دیدن دوستش «وزینو» (Vesinaud) میرفت. رودی گفت: «باید بیایی و کمکم کنی. میخواهم جوجهعقاب را از بالای صخره بردارم. «راگلی» (Ragli) جوان را هم با خودمان میبریم.»
وزینو گفت: «بهتر نیست اول تلاشت را بکنی تا ماه را پایین بکشی؟ آن کار هم به همین اندازه آسان است! به نظر میرسد روحیه خیلی خوبی داری.»
رودی گفت: «بله، واقعاً همینطور است. دارم به عروسیام فکر میکنم. اما از شوخی گذشته، همهچیز را برایت تعریف میکنم و میگویم در چه وضعیتی هستم.»
مادرخوانده پیرش گفت: «چه چیزهای زیبایی با خود به خانه آوردهای!» و چشمانِ عقابگون و عجیبش درخشید، در حالی که گردنِ لاغر و استخوانیاش را سریعتر و عجیبتر از همیشه میپیچاند و تکان میداد. «تو با خودت خوششانسی آوردهای رودی. باید ببوسمت، پسرم.»
رودی اجازه داد او را ببوسد، اما از چهرهاش پیدا بود که این تحمیل را تنها به عنوان یک وظیفه خانگی و صمیمانه تحمل میکند.
زن پیر گفت: «چقدر زیبا و خوشتیپ شدهای رودی!»
رودی با خنده گفت: «چربزبانی نکنید!» اما با این حال خوشحال شد.
زن پیر دوباره گفت: «باید یک بار دیگر بگویم که تو بسیار خوششانسی.»
آه، چه چیزهای فراوانی بود که رودی باید هنگام بازگشت به خانه با خود از روی کوهها میبرد! او سه جام نقره، دو تپانچه زیبا و یک قوری قهوهخوریِ نقره به دست آورده بود. این قوری قهوهخوری بعدها وقتی زندگی مشترکش را آغاز میکرد بسیار به کار میآمد. اما هیچیک از اینها سنگینترین باری نبود که باید بر دوش میکشید؛ چیزی بس نیرومندتر و بااهمیتتر بود که در دلش داشت و همانطور که راهِ خانه را میپیمود، از روی کوههای بلند با خود میبرد.
بهترین تیرانداز در بخش «واله» (Valais) چه کسی بود؟ بزهای کوهی این را خوب میدانستند. آنها حق داشتند به یکدیگر بگویند: «خودتان را از رودی نجات دهید!» اما زیباترین تیرانداز چه کسی بود؟ دختران جوان میگفتند: «آه، او رودی است!» اما هیچگاه نمیگفتند «خودتان را از رودی نجات دهید.» مادرانِ نگران هم چنین سخنی نمیگفتند؛ چرا که او همانقدر که به دختران جوان خوشرویی میکرد، به مادران هم مؤدبانه تعظیم میکرد. او بسیار شجاع و خوشاخلاق بود. گونههایش آفتابسوخته، دندانهایش سپید و چشمانش تیره و درخشان بود.
آیا دنیای واقعی همیشه همانقدر که بزرگترها توصیف میکنند ساده و قابل پیشبینی است؟ برای کودکان، قدم گذاشتن به مدرسه و ورود به اجتماع میتواند سفری پر از اضطراب، کشف احساسات پیچیده و جستوجوی هویت مستقل باشد. کتاب صوتی «هوگو و ژوزفین»، شاهکار ماندگار ماریا گریپه (نویسنده برجسته ادبیات کودک سوئد)، با نگاهی عمیق، روانشناسانه و ظریف، داستان دختربچهای حساس به نام ژوزفین (آنا گری) را روایت میکند که با ورود به دنیای مدرسه با چالشهای طرد شدن و تنهایی روبهرو میشود؛ تا اینکه با پسری متفاوت، رها و سرکش به نام «هوگو اندرسون» آشنا میشود.
سرانجام رودی به خانهی عمویش رسید و از اینکه مردم آنجا را شبیه کسانی یافت که به دیدنشان خو گرفته بود، خدای را سپاس گفت. در میانشان تنها یک «کرتین» بود—پسرکی بینوا و تهیمغز از آن دژمروزانی که در تیره روزی رها شدهاند، از خانهای به خانهی دیگر میروند و خانوادههای گوناگون هر بار یک یا دو ماه از آنان نگهداری میکنند.
تحلیل «عمو» بخش سوم از داستان بلند «پری یخها» اثر هانس کریستین اندرسن
رودی هشتساله شده بود که عمویش—که در آنسوی کوهستان میزیست—خواستار آمدن او شد. او میاندیشید رودی در کنار او میتواند از آموزشی بهتر برخوردار شود و چیزهای بیشتری بیاموزد. پدربزرگ نیز با او همرای بود، از اینرو خرسندانه به رفتنش رضا داد. رودی میبایست علاوه بر پدربزرگ، از کسانِ بسیاری بدرود بگوید. نخستین آنها «آیولا»، سگ کهنسال خانه بود.
تحلیل «سفر به دیار تازه» بخش دوم از داستان بلند «پری یخها» اثر هانس کریستین اندرسن
بیا سری به سوئیس بزنیم و در دل آن سرزمین کوهساران بگردیم؛ کتیبههای سنگی و شیبدارهای سرسبزی که درختان تنومند جنگل بر پیکرشان جامهی سبز پوشاندهاند. بیا تا پهنههای خیرهکنندهی برف بر فراز قلهها بالا برویم و باز به میان مرغزارهای سرسبز پایین سرازیر شویم؛ جایی که رودها و جویبارها چنان با شتاب و خروش میتازند که گویی یک لحظه دیرتر رسیدن به دریا را برنمیتابند. خورشید در آن درههای عمیق همانقدر سوزان میتابد که بر تودههای سنگین برف بر فراز کوهها.
در مدرسه، بچهها دارند برای جشن کریسمس آماده میشوند. هوگو و ژوزفین یک دقیقه هم وقت سر خاراندن ندارند! آهنگهای جدید باید یاد گرفته و تمرین شوند. هوگو یک درخت صنوبر زیبا را برید و با کمک ژوزفین آن را تا مدرسه کشاند. بعد هم طبق دستورالعملهای خانم ساند، باید آن را تزئین میکردند و شیرینیها و کراکرهای کریسمس را از آن میآویختند.
زمان میان تمام این مقدمات مثل برق و باد میگذرد و سیزدهم دسامبر خیلی سریع نزدیک میشود.
در زمستان، هوا در سوئد برای مدتی طولانی تاریک است و خورشید خیلی دیر طلوع میکند. اما این موضوع مانع از آن نمیشود که هوگو کلهسحر خودش را به خانه کشیش نرساند. او در آشپزخانه کنار مندی و ژوزفین صبحانه میخورد و بعد، هر دو با هم به مدرسه میروند. پدر ژوزفین این تصمیم را گرفت تا دخترش مجبور نباشد در تاریکی تنها راه برود؛ و البته به این دلیل که هوگو، که راهی طولانی را از میان جنگل میآمد، وقتی به خانه کشیش میرسید واقعاً گرسنه بود.
بعضی وقتها عصرها هم همراه ژوزفین به خانه میآمد و قبل از برگشتن، یک فنجان شکلات داغِ دلچسب مینوشید.
حالا تمام مدرسه میداند که پدر هوگو در زندان است. همه دانشآموزان در اینباره پچپچ میکنند. بعضیها حتی نظراتشان را با صدای بلند اعلام میکنند؛ مثلاً گونل.
او با خوشحالی به هر کسی که بشنود میگوید: «میدانستم! از همان اول میدانستم!»
یکی از تحسینکنندگانش میپرسد: «از کجا فهمیدی؟ کی به تو گفت؟»
- اوه! معلوم بود دارد چیزی را پنهان میکند. کاملاً واضح بود؛ من فوراً حسش کردم!
شنیدن کتاب صوتی هوگو و ژوزفین اثر ماریا گریپه
مدرسه امروز تعطیل است. کلاسها نیاز به نظافت کامل دارند و برای همین دانشآموزان امروز تعطیل هستند.
بابا قرار است به شهر برود و چون ژوزفین وقتش آزاد است، به او پیشنهاد میدهد که همراهش برود. او چندین کار مهم دارد که باید به آنها برسد و ژوزفین هم از این فرصت استفاده میکند تا به دندانپزشکی و آرایشگاه برود.
در کلاس ژوزفین، می-لیز زیباترین و بریت خوشقیافهترین است. این دو جداییناپذیرند؛ رازهایی با هم دارند که هیچکس دیگری اجازه ندارد از آنها مطلع شود.
یک روز صبح، ژوزفین خیلی زود به مدرسه رسید. امروز کلاس یک ساعت دیرتر شروع میشود، اما ژوزفین فراموش کرده بود. او تازه وقتی وارد حیاط شد، موضوع را به خاطر آورد.
وقتی زنگ کلاسهای دیگر به صدا درمیآید، او تنها بیرون میماند. باد میوزد و هوا سرد است؛ بنابراین بعد از چند دقیقه به داخل مدرسه برمیگردد.
امروز صبح در مدرسه، وقت درس خواندن است. دانشآموزان نشستهاند و کتابهایشان جلویشان باز است. آنها یک صفحه کامل برای خواندن دارند؛ صفحهای که در خانه آماده کردهاند و این کار بدون چالش هم نیست. موجی از حواسپرتی کلاس را فرا میگیرد و توجهها کم میشود.
در راهرو سر و صدا، صدای تقتق و فریاد به گوش میرسد. با وجود بسته بودن درها، هیاهوی فزاینده، فضای شاد کلاس را مختل میکند. بیرون در حیاط، دانشآموزان بزرگتر فریاد میزنند و دعوا میکنند. واضح است که کار کردن در این شرایط غیرممکن است.
روز بزرگ فرا رسیده است؛ روزی که ژوزفین به خانهٔ کارین میرود تا زیر چترِ نارنجی، شربت پرتقال بنوشد.
چهارشنبه، دهم اکتبر، تاریخ مهمی در زندگی خانوادگی کارین است. این روز، روز تولد اوست: در دهم اکتبر، او هفتساله میشود و اتفاقاً طبق تقویم، روزِ نامگذاری پدرش—که نامش هیالمار است—دقیقاً در همان روز قرار دارد. چه تصادف فرخندهای!
شنیدن کتاب صوتی هوگو و ژوزفین اثر ماریا گریپه
روز رو به پایان است. معلم با آموزش یک سرود تازه به دانشآموزانش، درس را به پایان میرساند: «سه جوجهاردک کوچک، یکی پس از دیگری، راه میروند…» ناگهان در باز میشود. آواز خواندن متوقف شده و همهٔ سرها برمیگردند. چهرهای آشنا در چارچوب در ظاهر میشود… برای ژوزفین آشناست، اما برای دیگران نه. دانشآموزان با حیرت به تازهوارد خیره میشوند. این پسر همان پسرِ کنار جاده است. معلم از جایش بلند میشود: «سلام! من شما را نمیشناسم. دنبال چه میگردید؟» پسر بدون ذرهای خجالت یا ترس وارد کلاس میشود: «دارم میآیم مدرسه. وقتش است!»
روز بعد، ژوزفین مشتاق و بیصبر برای رفتن به مدرسه بود. جعبهٔ تصویرهایش را برداشت و تمام راه را دوید. هوا زیبا و حتی گرم بود. خورشید میدرخشود؛ با اینکه سپتامبر رو به پایان بود، هوا درست مثل تابستان میماند. پروانهها در هوا بالبال میزدند و پرندگان آواز میخواندند. اما ژوزفین چشمش به هیچچیز و هیچکس نبود. او فقط میدوید؛ همکلاسیاش حتماً بیصبرانه منتظر دیدن فرشتههای اوست!
یک روز صبح، ژوزفین متوجه میشود که دیگر در راه مدرسه، برخلاف معمول، تنها نیست—هرچند اصولاً هیچ بچهای در آن سمتِ روستا زندگی نمیکند.
چه کسی جلوی او راه میرود؟ یک پسر! او هم احتمالاً به مدرسه میرود، چون کیفی روی شانههایش آویزان است.
ژوزفین سرعت گامهایش را بیشتر میکند تا به او برسد؛ این کار چندان آسان نیست، چون او خیلی تند راه میرود. کمی خمیده قدم برمیدارد و انگار هیچچیز را حولوحوش خود نمیبیند و نمیشنود. مشکلش چیست؟ به چه چیزی اینقدر غرق و مشتاق نگاه میکند؟
در کنج خیابانی، میان خانههای محقر و فقیرانه، خانهای بس بلند و باریک ایستاده بود؛ خانهای چنان فرسوده و سیلیخورده از گذر زمان که گویی بندبندش از هم دررفته بود. فقرا در آن زندگی میکردند، اما اوج تنگدستی در اتاقک زیرشیروانی، درست زیر شیروانی سقف به چشم میآمد. جلوی پنجرهٔ کوچک این اتاق، قفس کهنه و خمیدهای در تابش آفتاب آویزان بود؛ قفس حتی ظرف آب درستی هم نداشت و به جای آن، از گلوگاهِ شکستهشدهٔ یک بطری استفاده کرده بودند که آن را سرته کرده و چوبپنبهای تهِ آن چپانده بودند تا آب را در خود نگه دارد.
ژوزفین غرق در افکار تلخ و پریشان خویش است. او در مدرسه خیلی چیزها یاد میگیرد! چند روزی است که مرتباً به مدرسه میرود و از قبل میداند چگونه چند کلمهٔ ساده را بخواند. اما او در زنگ تفریح و ساعاتِ پس از کلاس، چیزهای بسیار بیشتری آموخته است. اینها پرسشهایی هستند که اهمیت و وزنی بهمراتب بیشتر دارند… سوالاتی ناگهانی که قبلاً هرگز به ذهنش خطور نکرده بودند.