ناشنوایان، گروهی که فراموش شده اند

ناشنوایان، گروهی که فراموش شده اند

۸ مهر ماه روز جهانی ناشنوایان است. به این  مناسبت به دیدار مینو رجبی نیا، کارشناس و پژوهشگر امور ناشنوایان رفتیم و با ایشان درباره فعالیت های شان در زمینه ی ترویج کتابخوانی و تهیه ی کتاب برای این گروه از کودکان گفت و گو کردیم:

 

خانم رجبی نیا لطفا درباره ی خودتان برای ما بگویید:

من مینو رجبی نیا هستم.  ۱۶ سال است که داوطلبانه برای ناشنوایان ایران تحقیق و کار می کنم. چون در هیچ یک از دانشگاه های ایران، رشته ی تحصیلی ویژه در این زمینه وجود ندارد، برای گسترش و روزآمد کردن اطلاعاتم، با مراکز تخصصی در دیگر کشورها در ارتباط هستم و از دستاوردهای آن ها در این زمینه استفاده می کنم. از جمله ی  این ارتباط ها می توانم به: عضویت در Forest Book  انگلستان، فدراسیون جهانی ناشنوایان W.F.D از سال ۲۰۰۲، ارتباط با دانشگاه گلودت امریکا (تنها دانشگاه برای ناشنوایان دنیا)، انستیتو سلطنتی ناشنوایان در انگلستان R.N.I.D, مرکز اطلاعات ملی درباره ی ناشنوایی در امریکا (National information center on deafness) ، مرکز آموزشی ناشنوایان نیوزیلند(KELSTON)  و فعالیت در زمینه ی تهیه ی کتاب هایی که برای آموزش ناشنوایان در کشورهای مختلف منتشر شده است، آبونه شدن چندین مجله ی ویژه ی مراکز ناشنوایان و شرکت در کنگره های جهانی ناشنوایان از جمله کنگره ی جهانی ناشنوایان در کانادا در سال ۲۰۰۳  اشاره کنم.

لطفا درباره ی تاریخچه ی روز جهانی ناشنوایان توضیح دهید.

در تقویم هایی که منتشر می شوند، روز  ۸ مهر ماه را روز جهانی ناشنوایان نامیده اند که درست نیست، زیرا این یک روز، دیگر روز جهانی ناشنوایان نیست، بلکه آغاز "هفته ی جهانی ناشنوایان" است. در سال ۱۹۵۸ کنگره ی ناشنوایان یک روز را به نام روز جهانی ناشنوایان انتخاب کرد. بعدها با توسعه ی فعالیت های جهانی ناشنوایان، این روز به هفته تبدیل شد، یعنی هفته ی آخر ماه سپتامبر را به یادبود تشکیل تاریخی نخستین کنگره ی جهانی ناشنوایان در ماه سپتامبر ۱۹۵۱ برگزیدند. در این هفته تمام مراکز و انجمن ها اقدامات و توانمندی های ناشنوایان در آن سال را در معرض دید و اطلاع همگان قرار می دهند و نیازها و کمبودهای جامعه ی ناشنوا را به آگاهی مسئولان می رسانند.

چگونه و چرا کار برای ناشنوایان را انتخاب کردید و چه کارهایی برای جامعه ی ناشنوایان ایران انجام داده اید؟

آشنایی من با ناشنوایان به سال ها پیش بر می گردد. رفتار نا مناسبی که با معلولان جسمی و ذهنی در سطح جامعه می دیدم برایم بسیار دردناک بود. در آن زمان من در خیابان  یوسف آباد زندگی می کردم. دیدن کودکانی که از مدرسه ی باغچه بان درمی آمدند و با شور و شوق با زبان اشاره با هم حرف می  زدند، برایم بسیار خوشایندبود. به همین دلیل  کار برای کودکان ناشنوا را آغاز کردم  و زبان اشاره را یاد گرفتم ، زیرا برای کمک به  این گروه از کودکان باید می توانستم با آن ها ارتباط برقرار کنم. سپس شروع به پیگیری درخواست های  آن ها از دولت کردم. البته چون بر این باور هستم که فرد نیازمند باید خود حق و حقوقش را بخواهد،  به ناشنوایان درباره ی  رسیدن به حقوق شان آگاهی می دادم و در کنارشان به عنوان رابط میان ناشنوایان و مسئولان  عمل می کردم. 

از کارهایی که از سال ۱۳۷۴ به همراه گروهی از ناشنوایان انجام دادم، درخواست از شرکت مخابرات برای تلفن های ویژه ی ناشنوایان و درخواست از شهرداری برای نصب تابلو ویژه ی ناشنوایان بود.

در این مدت تلاش کرده ام ناشنوایان را به جامعه بشناسانم. برنامه های تلویزیونی که با زبان اشاره از صدا و سیما پخش می شود، حاصل کوشش من در راه معرفی فرد ناشنوا به جامعه و به رسمیت شناختن اوست. در دیداری که  با قائم مقام صدا و سیمای وقت داشتم، درخواست تولید و پخش برنامه ای با زبان اشاره برای ناشنوایان کردم. برنامه هایی که هم اکنون با زبان اشاره برای ناشنوایان پخش می شود، نتیجه ی این دیدار است. اگرچه با آنچه من در نظر داشتم، بسیار متفاوت است. تنها کارکرد این برنامه ها به نظر من شناساندن ناشنوایان به جامعه است که البته اولین و مهم ترین گام به شمار می رود.  حالا جامعه با زبان ناشنوایان آشنا شده است و دیگر زبان اشاره را مورد تمسخر قرار نمی دهد.

این فعالیت های شما نخست جنبه ی عام داشت، اما اکنون به طور خاص برای کودکان ناشنوا فعالیت می کنید. کار با کودکان ناشنوا را از کجا آغاز کردید؟

کار با کودکان ناشنوا را با قصه گویی و کتابخوانی برای آن ها آغاز کردم که تجربه ی بسیار خوبی بود.  نشست های قصه گویی و واکنش کودکان به قصه ها، دروازه های دنیایی شگفت و دوست داشتنی را پیش روی من باز کرد.

در این مدت با سفر به کشورهای پیشرو در آموزش و پرورش ناشنوایان و پیگیری و مطالعه ی پژوهش ها ی شان، تهیه ی منابع تئوریک و کتاب هایی برای کودکان ناشنوا، امکان یافتم برای شان فیلم های قصه گویی تهیه کنم. در آن زمان عضو شورای کتاب کودک بودم و در آنجا ۱۱ فیلم با توصیه ها و نمونه های خارجی که داشتم ساخته شد. هزینه ی این کار را یونیسف پرداخت. این فیلم ها که با قصه گویی فرد ناشنوا و صدای من تهیه شده بود، در یونیسف بسیار مورد توجه قرار گرفت و کودکان ناشنوا نیز از آن ها بسیار استقبال کردند، زیرا در این فیلم ها از قصه گوی ناشنوا استفاده شد و البته باید این گونه  می بود.

بعد از مدتی از شورای کتاب کودک جدا شدم و به طور مستقل  به کار  پرداختم. به مدارس می رفتم و  با بچه ها قصه گویی و کتابخوانی و سرود خوانی کار می کردم. بچه ها این نشست ها را خیلی دوست داشتند و در پیشرفت درسی شان نیز موثر بود. یکی از این مدارس در مسابقه ی سرودی که در سطح ناحیه برگزار شد، در میان مدارس کودکان عادی ممتاز شد.

 سرنوشت فیلم ها چه شد؟

این فیلم ها چون برای شورای کتاب کودک ساخته شده بود و شورا هم هیچ کار اجرایی ندارد، تکثیر نشدند. اما خانم خراسانچی قول داده است که تکثیر آن ها را  در برنامه های آینده ی کتابخانه ی حسینیه ارشاد  بگذارد.

 چرا تصمیم گرفتید فعالیت تان را در مدارس ادامه بدهید ؟

پدر و مادرهای کودکان ناشنوا هنگامی که کودکان خود را به مدارس ویژه ی ناشنوایان می فرستند، دیگر کاری با آن ها ندارند و همه چیز را به مدرسه واگذار می کنند. مدرسه باید تربیت کند، مهارت های ضروری و خواندن ونوشتن را آموزش بدهد و ....  پدر مادرها تمام این کارها را به عهده ی مدرسه و آموزگاران می گذارند. واقعیت این است که مدارس توان انجام این همه کار را ندارند. این کودکان به برنامه های جنبی نیازمندند. اما بیشترخانواده های این کودکان، پر فرزند هستند و مادر ناچار است به دیگر کودکان خود نیز بپردازد.

کودکان ناشنوا تابستان هاهم برنامه ای ندارند.

شما هم اکنون به عنوان کارشناس ناشنوایان و مروج کتابخوانی، در مناسب سازی کتاب برای این گروه ازکودکان  با حسینیه ی ارشاد فعالیت  می کنید. کمی در این باره توضیح بدهید.

سه سال پیش  رییس کتابخانه ی عمومی حسینیه ی ارشاد برای راه اندازی و فعال کردن بخش کودکان ناشنوا در این کتابخانه از من دعوت کرد. با تجربه هایی که از کار با نهادهای گوناگون داشتم، ترجیح می دادم فعالیتم را فردی ادامه بدهم، اما به اصرار دوستی که من را به کتابخانه ی حسینیه ارشاد معرفی کرده بود، با خانم خراسانچی رییس کتابخانه ی حسینیه ارشاد دیدار و گفت و گو کردم و امکانات مورد نیاز و شیوه ی کار را توضیح دادم. خانم خراسانچی پذیرفت  و با دل و جان امکانات را در اختیار من قرار داد.

نخستین کار من در کتابخانه ی حسینیه ی ارشاد برگزاری کلاس زبان اشاره بود. دانستن زبان اشاره یکی از بایدها برای کتابدار کودک ناشنوا ست. کتابدار کودکان ناشنوا باید این زبان، توانمندی ها و کاستی های آن را بداند. برای همین از استاد محسن موسوی خواهش کردم آموزش کتابداران را به عهده  بگیرد. او در یک دوره ی ۸ ماهه این کلاس را برگزار کرد. البته همه ی ناشنوایان استادان من بوده اند و به من خیلی چیزها درباره ی زبان اشاره یاد داده اند. هر  کجا که حرکت های دستم اشتباه بوده است ،اصلاح کرده اند و به من در یادگیری این زبان کمک کرده اند.

مرحله ی بعدی کار، تهیه ی کتاب برای کودکان ناشنوا بود. کتاب های مناسب انتخاب شد . البته باید برای استفاده ی این کودکان تغییراتی در آن ها می دادیم. برای تنظیم این کتاب ها  از ناشران و نویسندگان کتاب ها مجوز رسمی و کتبی گرفته شد. این مجوز فقط این امکان را به ما می دهد که تعداد اندکی از هر کتاب و تنها برای استفاده در کتابخانه و مدرسه های کودکان ناشنوا تهیه  و مناسب سازی کنیم. مناسب سازی کتاب به این شکل که ما انجام می دهیم، کاری منحصر به فرد است و در هیچ کجای دنیا انجام نمی شود. در کشور های پیشرفته برای این کودکان کتاب های خلاصه نوشته و منتشر می شود وآموزش آن ها  نیز متفاوت است

حالا دوباره به کتابخانه ی سیار ناشنوایان برگردیم.

پس از مناسب سازی کتاب ها به کمک کتابداران حسینیه، کتاب ها را به مدرسه  بردیم و کتابخانه ی سیار حسینیه ارشاد فعال شد.

در حال حاضر چهار مدرسه را پوشش می دهیم. کتابخانه ی سیار هر هفته به مدارس سر می زند. کتاب و امانت گرفتن کتاب بین بچه ها کاملا جا افتاده است. بچه ها کارت های عضویت شان را با دقت نگهداری می کنندو از این بابت احساس غرور می کنند.  عضویت در کتابخانه و داشتن کارت به آن ها هویت داده است: من عضو کتابخانه هستم و کارت دارم. 

کتاب مناسب ناشنوایان چه ویژگی هایی دارد ؟

وقتی می گوییم کودکان ناشنوا یا ناشنوایان، نمی توانیم یک راهکار واحد برای همه ی کودکان ناشنوا و ناشنوایان ارایه بدهیم.

شما باید از اجتماع کوچکی که ناشنوا در آن جاست، شروع کنید: خانواده، مدرسه، شهر، کشور. اشارات کودک یک مدرسه با مدرسه ی دیگر فرق می کند، همین طور اطلاعات و دانسته هایش. گاهی رفتارهای اجتماعی و حتی نیازهای شان هم متفاوت است. ما باید با توجه به نیاز ها، اطلاعات، میزان سواد و میزان شنوایی و نوع آموزش، برای کودک کتاب تهیه کنیم. نیازهای کودکان ناشنوای کشور ما با کودکان ناشنوای دیگر کشور ها متفاوت  است. راهکارهای  رفع نیاز ها نیز متفاوت است.

نیازهایی هستند که عمومی هستند، در همه ی جوامع و همه ی کشورها، مانند مسائل کمک توانبخشی و حقوق ناشنوایان در جامعه. اما در آموزش و مسائل فوق برنامه تفاوت هایی دیده می شود. بنابراین، همه ی تجربیات و تحقیقات باید به اتفاق راهکاری ارائه دهند. در این زمینه با تکیه بر کارایی حس بینایی ناشنوا یکی از اقدامات موثر و مفید، آموزش و علاقه مند کردن او به بهره گیری از کتاب و خواندن مطالب توسط او  بوده است.

تجربه نشان داده است آن ها که به هر دلیل با تلاش خاص والدین آگاه یا با تلاش آموزگاران دلسوز توانسته اند خواندن را بیاموزند در همیاری با افراد شنوا و درک محیط پیرامون و خویش مفید بوده اند.

 آیا این خدمات را به شهرستان ها هم ارائه می کنید؟  چه برنامه ای برای آن ها دارید؟

متاسفانه از نظر جسمی  مشکلاتی دارم. ما درخواست هایی از شهرهای استان تهران داشتیم . اما به سبب دوری راه و کمبود نیروی انسانی و کتابدار نتوانستیم به این درخواست ها پاسخ مثبت بدهیم.

آیا برنامه ای برای آموزش کتابدار ویژه ی کودک ناشنوا دارید؟

در حال حاضر با افراد معدودی در حال انجام این کارهستیم. امیدوارم در آینده ی نزدیک کتابداران بیشتری  با ما همکاری کنند.

چشم انداز برنامه ای را که آغاز کرده اید، چگونه می بینید؟

آشتی دادن کودکان با کتاب به عنوان چیزی لذت بخش، اینکه کودکان ناشنوا بدانند حق انتخاب دارند و می توانند همانند دیگر کودکان  اگر از کتابی خوششان نیامد،آن را نخوانند. اما امید من این است که  این برنامه کمک کندتا کودکانی متفاوت از کودکان ناشنوای گذشته داشته باشیم. ادبیات و کتاب نقش بسیار ویژه ای برای این کودکان دارند. زیرا آن ها دارای ارتباط های محدودتری نسبت به کودکان عادی هستند. کتاب ها به آن ها امکان تجربه های بی خطر را می دهند. کتاب های تصویری از بهترین گونه های کتاب برای این کودکان اند.

من بسیار خوشبین و امیدوارم که این برنامه ادامه پیدا کند، به  ویژه با همکارانی که این برنامه را جلو می بریم.

به نظرشما کودکان ناشنوا چه کمبود هایی دارند ؟

البته نمی توان کمبودها را به همه ی کودکان ناشنوا تعمیم داد. کمبود کودکانی که به آن ها در خانه بها داده می شود با کودکانی که فقط در مدرسه آموزش می بینند، متفاوت است. اما برخی کمبودها برای کودکان در جامعه وجود دارد که کودک ناشنوا را منزوی و گوشه گیر می کند. حقوق نادیده ی کودکان ناشنوا و نداشتن امکانات توانبخشی در شهرها و در جامعه از این جمله کمبودهاست. نیازهای کودکان ناشنوا و به طور کلی ناشنوایان نادیده گرفته می شود.

در روز جهانی کودک چه کارهایی برای کودکان ناشنوا انجام می شود؟

آیا برنامه هایی ویژه برای این کودکان اجرا می شود؟

آیا کودکان ناشنوا می دانند روز جهانی کودک چیست؟

آیا در روز کودک و تلویزیون برنامه ای برا ی کودکان ناشنوا اجرا می شود؟

منظور من فقط یک برنامه به اسم برنامه ی کودکان ناشنوا نیست. بلکه برنامه ای است که کودک ناشنوا بتواند واقعا از آن استفاده کند. وقتی جواب این پرسش ها داده شد، بهتر می توانیم راجع به کمبودهای کودکان ناشنوا صحبت کنیم.

امیدوارم نویسندگان داستان های کودک وناشران کتاب کودک با ماهمکاری کنند و کتاب هایی برای این کودکان منتشر شود که دیگر نیازی به استفاده ی محدود کتاب ها در حسینیه ارشاد یا مدرسه نباشد و کتاب ها در تمام کشور در دسترس کودکان ناشنوای ما  قرارگیرد. 

در پایان لازم می دانم از خانم خراسانچی رییس محترم کتابخانه ی حسینیه ی ارشاد و خانم ها مهتاب میناچی، ندا نرمه، مینا ربیعی پور، مریم بدری و تک تک خانم هایی که در کتابخانه با علاقه در انجام این پروژه بامن همراه هستند، تشکر کنم. انجام این کار بدون یاری و کمک این خانم ها امکان پذیر نبود. در ضمن از تمام ناشرانی که به ما اجازه دادند در کتاب های شان برای ناشنوایان دست ببریم و آن ها را آماده کنیم تشکر می کنم.

اطلاعات:
تاریخ انتشار: ۱۳۸۸-۰۷-۲۱ ۱۹:۳۷
کودکان با نیازهای ویژه:
نویسنده:
شبنم عیوضی
متن سفارشی:

دیدگاه ها

با سلام و تشکر از شما و خانم رجبی نیا به خاطر این همه زحمت مداوم برای ناشنوایان . بنده ۱۰ سال در مدارس ناشنوایان تدریس داشته ام و ۲۲ سال به عنوان رئیس هیئت ورزش های ناشنوایان استان زنجان با ناشنوایان بوده ام (از سال ۱۳۶۱ الی۱۳۸۳). زبان گفتار ی اشان را می دانم. به جهت گسترش فرهنگ کتاب خوانی در بین ناشنوایان علاقمندم با خانم رجبی نیا مرتبط باشم . ممنون می شوم اگر این حرکت را شما مسبب باشید . ۰۹۱۲۱۴۱۳۶۸۹-۰۲۴۱-۴۲۵۴۸۲۰ زنجان


با سلام و تشکر از شما و خانم رجبی نیا
به ناشنوایان خوش آمدید.


عضویت در کانال تلگرام