شما که غریبه نیستید

شما که غریبه نیستید

"شما که غریبه نیستید" عنوان زندگینامه ی هوشنگ مرادی کرمانی، از نویسندگان بزرگ ادبیات کودکان ایران است که به صورت خاطره نویسی به ترتیب زمان به وسیله خود ایشان نوشته شده است.

بیشتر رویدادهایی که در زندگی روای پیش می آید سخت و تأثیر گذار است و سخت تر از آن ها ضربه های عاطفی است که به او وارد می شود. اما راوی در آن فضایی که فقر مادی و فقر فرهنگی به هم آمیخته است به روش های گوناگون سهم خودش را از زندگی می گیرد. با شیطنت ها و بازی هایی که گاه آزار دهنده اند به زندگی سخت و محیط یکنواخت و خسته کننده ی خود تنوع می بخشد. گاه نیز در دنیای خیال خود را ارضا می کند. خواندن و نوشتن بهترین سرگرمی اوست. او در سیرج، کرمان، یتیم خانه و ... راه و رسم زندگی را می آموزد و تسلیم شرایط نمی شود و در هر حالتی به فکر هدف خویش است. نوجوانان در همانند سازی با این نویسنده ی مشهور کشورمان می آموزند که بایستی با ناملایمات زندگی خلاقانه و فعال کنار آمد.

خواندن این زندگینامه الگویی در اختیار نوجوانان می گذارد که با همه ی رنج ها و ضربه های عاطفی راه خود را طی می کند و به موفقیت می رسد و اعتبار اجتماعی دلخواه خود را بدست می آورد و به آنان فرصت همانند سازی با شخصیتی را می دهد که هدفی والا دارد و در راه آن همه سختی ها را تحمل می کند.

شما که غریبه نیستید در سال ۱۳۸۴ برگزیده شورای کتاب کودک و در ۲۰۰۶ در کاتولوگ کلاغ سفید کتابخانه بین المللی کودکان معرفی شده است.

کاربردها و فعالیت ها

برای نوجوانان معمولاً زندگی نامه‌ها هیجان‌انگیزند. این کتاب ها، به نوجوانان در درك زندگی انسان ها و شیوه‌ها ی متفاوت زندگی در موقعیت های مختلف و كنار آمدن با دشواری ها یاری می رسانند.
زندگی نامه پر است از  شادی‌ها، غم‌ها، فرصت‌ها و تهدیدها، موفقیت‌ها و شكست‌ها و به نوجوانان فرصت می‌دهد تا به تجربه‌های شان در زندگی دیگران شکل داستانی بدهند.
كتاب «شما كه غریبه نیستید» زندگی نامه خودنوشت نویسنده ی آشنای كودكان و نوجوانان، هوشنگ مرادی كرمانی، و برای نوجوانان دوره ی راهنمایی به بالا مناسب است. دانش‌آموزان كلاس چهارم و پنجم نیز اگر كتابخوان باشند می‌توانند با این كتاب ارتباط برقرار كنند. این طرح یك پیشنهاد است. می‌ توان با توجه به نیاز و پسند مخاطبان، بعضی از موارد را انتخاب کرد. ممكن است هر مورد در جایی كاربرد داشته باشد. پیشنهادها و انتقال تجربه های شما در ترو یج این كتاب و بازتاب واکنش‌های مخاطبان، می‌تواند الهام بخش طرح های بعدی باشد.
مطالعه ی کتاب
از نوجوانان می‌خواهیم این كتاب را بخوانند، نكات جالب آن را یادداشت كنند و در پایان احساسشان را از خواندن این كتاب بنویسند تا با هم درباره ی آن گفت وگو كنیم.
این زندگی نامه دارای طرح، شخصیت‌پردازی، فضای داستانی و درونمایه‌ای مناسب برای گفت‌وگو، كار هنری، نمایش خلاق و نوشتن و خیال پردازی است.
ـ گفت‌وگوی شفاهی
پرسش‌هایی را باید به گونه ای تنظیم کرد كه نوجوانان اطلاعات متن را از زاویه‌های متفاوت بررسی كنند.
ـ برای راه انداختن گفت ‌و گو می ‌توانید از فضایی كه زندگی نامه در آن اتفاق می ‌افتد شروع كنید: وضعیت بهداشتی سیرچ چگونه بود؟ (کمک كنید تا وضعیت بهداشتی روستا را به یاد آورند) فیلم چه آموزش‌های بهداشتی می‌داد؟ آب آشامیدنی چگونه بود؟ بیماری‌ها چگونه درمان می‌شدند؟ این پرسش و پاسخ ها به گفت ‌و گو درباره ی پیشرفت و گسترش بهداشت و تأثیر آن در زندگی انسان ها می‌رسد. بیان خاطرات مروج یا معلم در این زمینه از گذشته معمولاً برای مخاطبان گیرایی دارد.
ـ از نوجوانان بخواهید حوادثی را كه در زندگی هوشو اتفاق افتاده بیان كنند. فرصت دهید هر كدام رو یدادی را به خاطر آورند و بیان كنند مانند مرگ مادر، جنون پدر، تنبیه‌ها، مرگ آقابابا، مرگ ننه‌بابا، زندگی در كرمان و یتیم‌خانه و...
ـ از دانش‌آموزان بپرسید آیا فقط این رویدادها هوشو را رنج می ‌داد؟ آن ها را هدایت كنید تا به ضربه‌های عاطفی و روحی  پیوسته كه از سوی اطرافیان بر هوشو وارد می‌شد توجه كنند، از جمله جنون پدرش کاظم، که یك واقعیت عینی است، اما دائم پسر كاظم بودن را به رخ هوشو كشیدن و شیطنت‌های كودكانه‌اش را به حساب این كه مثل پدرش است گذاشتن، از آن سخت‌تر است، یافشارهای روحی ناشی از انگ سرخور و بدپیشانی به هوشو، اتاق در بسته ی  مادر، حرف های زن عموی مادر در شهداد، و احساس سربار بودن، از تحمل فقر و نیازمندی سخت ‌تر است.
ـ از دانش‌آموزان بپرسید هوشو با این رویدادهای تلخ و ضربه‌های عاطفی چگونه برخورد می‌كرد؟ آیا به او خیلی سخت می‌گذشت؟‌ فرصت دهید تا دانش ‌آموزان، تفریحات و سرگرمی های هوشو را به یاد آورند: بازی آب و سبو، لیلا كور، راه ‌اندازی رادیو سیرچ، بر بال خیال فراتر از محیط رفتن، ساختن قصه‌های تخیلی و... گفت ‌وگو را هدایت كنید تا دانش ‌آموزان به راه هایی كه این كودك سختی و یكنواختی زندگی را برای خودش قابل تحمل می‌كرد، توجه كنند و لا یه‌های درونی داستان را از آن بیرون بكشند.
ـ بپرسید چه كسانی بیشترین تأثیر را روی زندگی هوشو داشته‌اند؟ از هر كس بخواهید برای نظر خودش دلیل بیاورد.
ـ بپرسید درونما یه ی اصلی این زندگینامه چیست؟ فرصت دهید همه ی كسانی كه مایل اند، نظرشان را بیان كنند.
ـ این پرسش می‌تواند گفت ‌و گوی این بخش را تکمیل کند. آیا عنوان زندگی نامه درونمایه ی آن را می‌رساند؟ دلیل ارایه کنند.
ـ در پایان بپرسید هوشو چه و یژگی هایی داشت كه سبب موفقیت او شد؟ آن ها چگونه  می‌توانند از این ویژگی ها برای پیشبرد زندگی شان بهره بگیرند.
ـ كار هنری
دانش‌آموزان را به گروه های ۳ ـ ۴ نفری تقسیم كنید.
صحنه‌هایی از كتاب را انتخاب كنید مثلاً ‌بازی آب و سبو یا صحنه ی در بغل گرفتن نخل  به جای مادر در شهداد. از هر گروه بخواهید دیوارنگاره‌هایی كه نشانگر آن صحنه‌ها باشند، بسازند.
ـ دیوارنگاره یا كتیبه‌هایی درزمینه ی سنت‌های پذیرایی عید، عروسی و درمان در این روستا تهیه كنند.
ـ از آن ها بخواهید كه هر گروه با گفت ‌و گو و مشورت با یكدیگر در یك جعبه آینه، سیرچ (رودخانه، خانه‌ها، سرو و ...)  یا خانه ی هوشو را فضاسازی كنند.
ـ هر گروه یك نشر یه ی د یواری به نام «بهشت سخن» تهیه كنند.
ـ یك كتیبه (كتاب آكاردئونی) با نقاشی  یا كلاژ درست كنند كه نشانگر روند زندگی مرادی كرمانی باشد.
ـ بروشورهایی طراحی و تهیه كنند كه در هر  یك از آن ها روش درست كردن و كاربرد یكی از چیزهای قدیمی، مثل چراغ موشی، مركب و لیقه، كیف مدرسه، گچ و ...در روستا را بیان كنند.
ـ نمایش و نقش بازی
اجرا و جان بخشیدن به صحنه‌های زندگی نامه، به نوجوانان امكان تجربه ی هیجان‌های آن را می‌دهد و سبب می شود واقعی بودن آن را بیشتر احساس ‌كنند. در این زمینه می توان كارهای ز یر را انجام داد:
ـ از هر گروه بخواهید بخشی از كتاب را انتخاب كنند، آن را به شکل نمایشنامه درآورند و در كلاس اجرا كنند. (نظارت كنید موضوع تكراری انتخاب نكنند).
ـ از هر گروه بخواهید با توجه به برداشتی كه با خواندن كتاب از فضای سیرچ دارند، برنامه ای برای رادیو سیرچ تهیه و تنظیم، و بعد در كلاس اجرا کنند.
ـ  به مخاطبان بگویید فرض کنند می خواهند در شبانه‌ روزی كرمان نمایش بدهند. هر گروه نما یشنامه ‌ایی تنظیم و اجرا كنند.
ـ از دو نفر داوطلب بخواهید در نقش هوشو و عمو قاسم به پرسش های دانش‌آموزان پاسخ دهند.
ـ از دانش‌آموزان بخواهید از صحنه‌های زندگی نویسنده كارت‌هایی تهیه كنند و دستورالعمل‌های نمایش را بارنگ‌های گوناگون پشت كارت‌ها بنویسند. هر بازیگر كارت بازی خود را داشته باشدو برای تكمیل نمایش منتظر بازیگر قبلی خود بماند. یك برگ راهنمای مربی از صحنه‌ها و نقش‌ها تهیه كنند كه اگر احتیاج به كمك داشتند، رهبر گروه كمك شان كند.
ـ از دانش‌آموزان بخواهید هر كدام داوطلبانه در نقش  یكی از شخصیت‌های مهم، مثل ننه بابا، آقا بابا، عمو قاسم، عمو اسدالله، كاظم، ممصادق، آقای ایرانپور، محزونی ... درباره ی زندگی و كارهای خودشان حرف بزنند و توضیح دهند. نقد وبررسی شخصیت‌ها، سبب‌ گیرایی و لذت‌بخشی بیشتر داستان برای دانش آموزان می‌شود.
ـ  می توانیدهر كدام از این شخصیت‌ها را  روی صندلی داغ بنشانید و به دانش‌آموزان فرصت دهید از آن ها سؤال كنند و جواب بشنوند.
ـ از دانش‌آموزان بخواهید روی نقشه ی ایران سیرچ، كرمان، شهداد و همه ی جاهایی را كه در كتاب نام برده شده اند مشخص كنند.
ـ از هر گروه بخواهید با توجه به اطلاعات كتاب، نقشه ی سیرچ و مسیر آن تا شهداد را بكشند.
ـ ایجاد انگیزه نوشتن
از دانش‌آموزان بخواهید احساسات هوشو را در نوجوانی فهرست ‌وار بنویسند و با احساسات خودشان مقایسه كنند.
ـ از هر گروه بخواهید در گفت‌ وگو با هم قصه‌هایی را كه در این زندگی نامه آمده اند، به یاد بیاورند و هر گروه (بدون مراجعه به كتاب) ۵ قصه را انتخاب کنند، آن را بنویسند، به صورت كتاب در آورند و نامی برای آن انتخاب كنند:مثلا
قصه ی درویش‌ هندی، گاو در یایی، شغال، شاهزاده و كره اسبش، قصه پیر غیب و پیر مراد، آقا بابا كه نخ از دستمالش آو یزان بود و...
ـ از هر دانش ‌آموز بخواهید  شرح روز اول مدرسه ی خودش را بنویسد و با روز اول مدرسه ی هوشو مقایسه كند.
ـ از دانش ‌آموزان بپرسید اگر در سیرچ بودند، چه می‌كردند؟ آیا روند داستان  تغییر می کرد؟
ـ از هر گروه بخواهید یك گفت‌وگو در ذهن  خود باهوشنگ مرادی كرمانی تنظیم كنند، حرف هایش را آن‌گونه كه او را در كتاب شناخته‌اند، حدس بزنند و بنویسند.
ـ از آن ها بخواهید زندگی نامه ی د یگری از هوشنگ مرادی كرمانی از اینترنت یا جای دیگری به دست آورند و با این زندگی نامه مقایسه كنند.
ـ از دانش ‌آموزان  بپرسید اگر در سیرچ، با وضعیتی كه خوانده‌اند، به جای عمو قاسم معلم بودند، چه می‌كردند؟
در پایان، با کمک مخاطبان، دیگر آثار نویسنده را معرفی كنید و از دانش ‌آموزان بخواهید آن ها را بخوانند.هر كدام خواندند به دیگران بگویند كه آیا میان دیگر آثار ادبی نویسنده و این كتاب وابستگی و ارتباطی وجود دارد یا نه؟ آیا نوشته‌ها یشان، شخصیت، احساسات و باورهای نویسنده را آشكار می‌كنند؟ توجه به این نكات سبب می‌شود مخاطبان به وضعیت اجتماعی و محیطی و مشكلات افراد هنگام داوری درباره ی آن ها توجه کنند.

طرح از: نهضت قریشی نژاد

شناسنامه کتاب:
ناشران
نویسنده
هوشنگ مرادی کرمانی
سال نشر
۱۳۸۷

عضویت در کانال تلگرام