هانس کریستین آندرسن
هانس کریستین آندرسن تنها یک نویسنده نیست؛ او معمارِ خیال‌انگیزترین رویاهای کودکیِ جهان است که مرز میان واقعیت و افسانه را برای همیشه جابه‌جا کرد.
هانس کریستین آندرسن (۱۸۰۵–۱۸۷۵)، داستان‌نویس شهیر دانمارکی و خالق آثار جاودانه‌ای چون «جوجه‌اردک زشت»، «پری دریایی کوچک» و «ملکه برفی»، بنیان‌گذار «قصه پریان ادبی» است. او با پیوند زدنِ نگاهی فیلسوفانه به جهان با زبانی ساده و شاعرانه، توانست قصه‌هایی خلق کند که نه‌تنها کودکان، بلکه بزرگسالان را نیز با پرسش‌های عمیق هستی‌شناسانه روبه‌رو می‌کند.
هانس کریستین آندرسن؛ آفریننده‌ی قصه‌هایی که هرگز پیر نمی‌شوند
آیا تا به حال فکر کرده‌اید پشت پرده‌ی جادوییِ قصه‌هایی که در کودکی شنیده‌ایم، چه رنجی از زندگی نویسنده‌اش پنهان بوده است؟
هانس کریستین آندرسن، مردی که در فقر مطلق در شهر اودنسه دانمارک متولد شد و با تکیه بر تخیل بیکرانش به قلب ادبیات جهان راه یافت، نمونه‌ای از همان «جوجه‌اردک زشتی» است که خودش خلق کرد. او در زمانی که ادبیات کودک محدود به بازنویسی قصه‌های عامیانه و پندهای اخلاقی خشک بود، سبک جدیدی را بنیان نهاد؛ او «قصه پریان ادبی» را خلق کرد؛ سبکی که در آن، تخیل، روان‌شناسی انسان و نقدهای اجتماعی با هم تلاقی می‌کنند.
آندرسن بر خلاف نویسندگان پیش از خود، تنها راوی قصه‌های کهن نبود؛ او خالقِ دنیایی بود که شخصیت‌هایش – از اسباب‌بازی‌ها گرفته تا جانوران و پریان – دارای روح، رنج، آرزو و نقاط ضعف انسانی بودند. آنچه آثار او را از دیگران متمایز می‌کند، جسارت او در گنجاندن دردهای واقعی در لفافه‌ی افسانه است. در داستان‌های او، خوشبختی همیشه پایان‌بخش نیست؛ گاهی «دخترک کبریت‌فروش» در سرمای بی‌رحم زمستان تنها می‌میرد و «پری دریایی» برای عشق به قیمت از دست دادن جانش بهای سنگینی می‌پردازد. این رئالیسمِ پنهان در پسِ فانتزی، آثار آندرسن را به اثری چندلایه تبدیل کرده است که با هر بار خواندن در بزرگسالی، معنای تازه‌ای از رنج و امید را برای مخاطب آشکار می‌کند.
میراث هانس کریستین آندرسن فراتر از مرزهای دانمارک رفت و به بخشی جدایی‌ناپذیر از فرهنگ جهانی بدل شد. او که در زمان حیاتش با بی‌مهری‌هایی روبه‌رو بود، امروزه به عنوان «پدر قصه پریان مدرن» شناخته می‌شود و معتبرترین جایزه ادبیات کودک جهان (مدال هانس کریستین آندرسن) به افتخار او نام‌گذاری شده است. آثار او به بیش از ۱۵۰ زبان ترجمه شده‌اند و همچنان منبع الهامِ انیمیشن‌ها، نمایش‌ها و بازنویسی‌های ادبی در سراسر جهان هستند. آندرسن به ما آموخت که ادبیات کودک، محلی برای کوچک شمردنِ مخاطب نیست، بلکه بستری است برای گفتگو درباره‌ی بزرگ‌ترین مفاهیم انسانی: عشق، تنهایی، ایثار و جست‌وجوی معنا در جهانی که گاهی بی‌رحم است.
از مسیر کوهستانی صدای سوت‌زدنِ پرنشاطِ کسی به گوش می‌رسید که نشان از روحیه خوب و شجاعتی تزلزل‌ناپذیر داشت. این رودی بود که به دیدن دوستش «وزینو» (Vesinaud) می‌رفت. رودی گفت: «باید بیایی و کمکم کنی. می‌خواهم جوجه‌عقاب را از بالای صخره بردارم. «راگلی» (Ragli) جوان را هم با خودمان می‌بریم.»
وزینو گفت: «بهتر نیست اول تلاشت را بکنی تا ماه را پایین بکشی؟ آن کار هم به همین اندازه آسان است! به نظر می‌رسد روحیه خیلی خوبی داری.»
رودی گفت: «بله، واقعاً همین‌طور است. دارم به عروسی‌ام فکر می‌کنم. اما از شوخی گذشته، همه‌چیز را برایت تعریف می‌کنم و می‌گویم در چه وضعیتی هستم.»
یکشنبه, ۱۰ آبان
در خاک دانمارک، کاخ کهنسالی سر بر افراشته است به نام «کروننبورگ»، درست در کنارهٔ تنگهٔ السینور؛ همان‌جا که هر روز صدها کشتی بزرگ انگلیسی، روسی و پروسی از کنارش می‌گذرند. کشتی‌ها با شلیک توپ به قلعهٔ کهن سلام می‌گویند: «بوم! بوم!»، گویی بانگ برمی‌دارند که: «روزتان به‌خیر!» و توپ‌های قلعهٔ کهنسال نیز غرش‌کنان پاسخ می‌دهند: «بوم!» که یعنی: «بسیار سپاسگزاریم.» زمستان‌ها دیگر کشتی از آن گذرگاه عبور نمی‌کند، چرا که سرتاسر تنگه تا خاک سوئد را یخ ضخیمی فرامی‌گیرد و دریا درست چون شاهراهی کوبیده و فراخ جلوه‌گر می‌شود.
شنبه, ۹ آبان
مادرخوانده پیرش گفت: «چه چیزهای زیبایی با خود به خانه آورده‌ای!» و چشمانِ عقاب‌گون و عجیبش درخشید، در حالی که گردنِ لاغر و استخوانی‌اش را سریع‌تر و عجیب‌تر از همیشه می‌پیچاند و تکان می‌داد. «تو با خودت خوش‌شانسی آورده‌ای رودی. باید ببوسمت، پسرم.»
رودی اجازه داد او را ببوسد، اما از چهره‌اش پیدا بود که این تحمیل را تنها به عنوان یک وظیفه خانگی و صمیمانه تحمل می‌کند.
زن پیر گفت: «چقدر زیبا و خوش‌تیپ شده‌ای رودی!»
رودی با خنده گفت: «چرب‌زبانی نکنید!» اما با این حال خوشحال شد.
زن پیر دوباره گفت: «باید یک بار دیگر بگویم که تو بسیار خوش‌شانسی.»
چهارشنبه, ۶ آبان
بر فراز آسمان، در هوایی پاک و زلال، فرشته‌ای بال گشوده بود و گلی در دست داشت که از گلستان فردوس چیده بود. چون فرشته از سرِ مهر بر آن گل بوسه زد، برگی بس خرد از آن جدا شد و آرام‌آرام فروافتاد تا در خاک نرمِ میان جنگلی جای گرفت. برگ بی‌درنگ ریشه دواند، جوانه زد و در میان دیگر رستنی‌ها ساقه دوانید.
تحلیل داستان «برگی از بهشت» اثر هانس کریستیان آندرسن
یکی از گیاهان گفت: «عجب جوانهٔ مضحکی! هیچ‌کس اصل و نسبش را نمی‌شناسد؛ نه خار بیابان از آن سر درمی‌آورد و نه گزنه.»
سه شنبه, ۵ آبان
آه، چه چیزهای فراوانی بود که رودی باید هنگام بازگشت به خانه با خود از روی کوه‌ها می‌برد! او سه جام نقره، دو تپانچه زیبا و یک قوری قهوه‌خوریِ نقره به دست آورده بود. این قوری قهوه‌خوری بعدها وقتی زندگی مشترکش را آغاز می‌کرد بسیار به کار می‌آمد. اما هیچ‌یک از این‌ها سنگین‌ترین باری نبود که باید بر دوش می‌کشید؛ چیزی بس نیرومندتر و بااهمیت‌تر بود که در دلش داشت و همان‌طور که راهِ خانه را می‌پیمود، از روی کوه‌های بلند با خود می‌برد.
دوشنبه, ۴ آبان
بزرگ‌ترین برگ سبز در این دیار، بی‌تردید برگ گیاه باباآدم است. اگر آن را پیش روی خود بگیری، درست به اندازهٔ یک پیش‌بند است، و اگر بر سر بگیری، چنان فراخ و شگفت‌انگیز است که دست‌کمی از یک چتر اعلا ندارد. باباآدم هرگز تک و تنها نمی‌روید؛ هر جا سر برآورد، خیل بی‌شماری از پی‌اش می‌آیند و تماشایش راستی که باشکوه است؛ و همهٔ این شکوه و جلال، مایهٔ روزی و خرمی حلزون‌هاست.
یکشنبه, ۳ آبان
بهترین تیرانداز در بخش «واله» (Valais) چه کسی بود؟ بزهای کوهی این را خوب می‌دانستند. آنها حق داشتند به یکدیگر بگویند: «خودتان را از رودی نجات دهید!» اما زیباترین تیرانداز چه کسی بود؟ دختران جوان می‌گفتند: «آه، او رودی است!» اما هیچ‌گاه نمی‌گفتند «خودتان را از رودی نجات دهید.» مادرانِ نگران هم چنین سخنی نمی‌گفتند؛ چرا که او همان‌قدر که به دختران جوان خوش‌رویی می‌کرد، به مادران هم مؤدبانه تعظیم می‌کرد. او بسیار شجاع و خوش‌اخلاق بود. گونه‌هایش آفتاب‌سوخته، دندان‌هایش سپید و چشمانش تیره و درخشان بود.
چهارشنبه, ۲۹ مهر
همسر طبل‌زن پای به کلیسا نهاد. محراب نو را با نگاره‌های رنگین و فرشتگان چوبین و تراشیده از نظر گذراند؛ آن فرشتگانی که بر پرده‌ی نقاشی و در میان هاله‌ی نورِ بالای محراب جای داشتند، درست به زیبایی تندیس‌های کنده‌کاری‌شده بودند؛ با جلوه‌ای از رنگ و درخشش زراندود. گیسوانشان در تابش آفتاب، زرین و چشم‌نواز می‌درخشید، اما نور راستین خورشید از آن همه زیباتر بود؛ نوری که هنگام فرو رفتن در افق، از میان شاخسار تیره‌ی درختان سرخ‌تر و زلال‌تر به چشم می‌آمد. تماشای این خورشید آسمانی چه دل‌انگیز بود!
چهارشنبه, ۲۹ مهر
روزی روزگاری دختری بود که برای آن‌که کفش‌هایش آلوده و لجن‌مال نشود، پا بر گرده‌ی نانی گذاشت؛ سرگذشت تلخ و شوربختی‌هایی که در پیِ این کار به سرش آمد، بر همگان آشکار است.
یکشنبه, ۲۶ مهر
سرانجام رودی به خانه‌ی عمویش رسید و از اینکه مردم آنجا را شبیه کسانی یافت که به دیدنشان خو گرفته بود، خدای را سپاس گفت. در میانشان تنها یک «کرتین» بود—پسرکی بینوا و تهی‌مغز از آن دژم‌روزانی که در تیره روزی رها شده‌اند، از خانه‌ای به خانه‌ی دیگر می‌روند و خانواده‌های گوناگون هر بار یک یا دو ماه از آنان نگهداری می‌کنند.
تحلیل «عمو» بخش سوم از داستان بلند «پری یخ‌ها» اثر هانس کریستین اندرسن
شنبه, ۲۵ مهر
رودی هشت‌ساله شده بود که عمویش—که در آن‌سوی کوهستان می‌زیست—خواستار آمدن او شد. او می‌اندیشید رودی در کنار او می‌تواند از آموزشی بهتر برخوردار شود و چیزهای بیشتری بیاموزد. پدربزرگ نیز با او هم‌رای بود، از این‌رو خرسندانه به رفتنش رضا داد. رودی می‌بایست علاوه بر پدربزرگ، از کسانِ بسیاری بدرود بگوید. نخستین آنها «آیولا»، سگ کهنسال خانه بود.
تحلیل «سفر به دیار تازه» بخش دوم از داستان بلند «پری یخ‌ها» اثر هانس کریستین اندرسن
سه شنبه, ۲۱ مهر
بیا سری به سوئیس بزنیم و در دل آن سرزمین کوهساران بگردیم؛ کتیبه‌های سنگی و شیب‌دارهای سرسبزی که درختان تنومند جنگل بر پیکرشان جامه‌ی سبز پوشانده‌اند. بیا تا پهنه‌های خیره‌کننده‌ی برف بر فراز قله‌ها بالا برویم و باز به میان مرغزارهای سرسبز پایین سرازیر شویم؛ جایی که رودها و جویبارها چنان با شتاب و خروش می‌تازند که گویی یک لحظه دیرتر رسیدن به دریا را برنمی‌تابند. خورشید در آن دره‌های عمیق همان‌قدر سوزان می‌تابد که بر توده‌های سنگین برف بر فراز کوه‌ها.
شنبه, ۱۸ مهر
در جنگلی که از کرانه‌های رودخانه‌ی «گودنو» در شمال یوتلند تا فرسنگ‌ها در دل سرزمین پیش می‌رود، نه‌چندان دور از آن جویبار زلال، پشته‌کوه بزرگی سر برآورده که چون دیواری دیار جنگل را شکافته است. رو به باخترِ این پشته، نه‌چندان دور از رود، مزرعه‌ای برپاست؛ محصور در خاکی چنان کم مایه که ریگ‌های بیابان از میان خوشه‌های لاغر گندم و چاودار به چشم می‌زنند. سال‌ها می‌گذشت و مردمانِ آن خانه‌ی محقر با سادگی روزگار می‌گذراندند؛ سه گوسفند داشتند، خوکی ماده و دو گاو. روزیِ خود را به خرسندی می‌یافتند و جام خرسندی‌شان لبریز بود.
چهارشنبه, ۱۸ شهریور
در کنج خیابانی، میان خانه‌های محقر و فقیرانه، خانه‌ای بس بلند و باریک ایستاده بود؛ خانه‌ای چنان فرسوده و سیلی‌خورده از گذر زمان که گویی بندبندش از هم دررفته بود. فقرا در آن زندگی می‌کردند، اما اوج تنگدستی در اتاقک زیرشیروانی، درست زیر شیروانی سقف به چشم می‌آمد. جلوی پنجرهٔ کوچک این اتاق، قفس کهنه و خمیده‌ای در تابش آفتاب آویزان بود؛ قفس حتی ظرف آب درستی هم نداشت و به جای آن، از گلوگاهِ شکسته‌شدهٔ یک بطری استفاده کرده بودند که آن را سرته کرده و چوب‌پنبه‌ای تهِ آن چپانده بودند تا آب را در خود نگه دارد.
دوشنبه, ۲ شهریور
در کوچه‌های تنگ و باریک شهری بزرگ، مردم هنگام غروب خورشید — درست زمانی که آخرین پرتوهای آفتاب، رنگی طلایی به دودکش‌ها می‌بخشید — صدای عجیبی شبیه به زنگ یک کلیسا می‌شنیدند. این صدا تنها یک لحظه دوام داشت؛ چرا که زود در میان هیاهوی مداوم رفت‌وآمد و همهمهٔ مردم شهر گم می‌شد. مردم می‌گفتند: «صدای ناقوس غروب می‌آید، خورشید دارد غروب می‌کند!»
تحلیل و بررسی داستان «ناقوس» از هانس کریستین آندرسن
پنجشنبه, ۲۹ مرداد
«هرگاه کودکی پاک‌نهاد از دنیا می‌رود، فرشته‌ای از جانب خداوند به زمین می‌آید، کودک را در آغوش می‌کشد، بال‌های سپید و بزرگش را می‌گشاید و او را بر فراز تمام مکان‌هایی که در زمانِ حیاتش دوست می‌داشت به پرواز درمی‌آورد. سپس دسته‌ای بزرگ از گل‌ها می‌چیند و با خود به پیشگاه پروردگار می‌برد تا در بهشت، شاداب‌تر و درخشان‌تر از روی زمین بشکفند. پروردگار گل‌ها را بر سینه می‌فشارد، اما بر گلی که بیش از همه خرسندش ساخته بوسه می‌زند؛ آن‌گاه به آن گل آوایی بخشیده می‌شود تا بتواند به سرودِ همسراییِ بهشتیان بپیوندد.»
دوشنبه, ۲۶ مرداد
«آن‌لیزبت» زن جوان و زیبایی بود با چهره‌ای گلگون و شفاف، دندان‌های سپید و درخشان و چشمانی زلال و مهربان. گام‌هایش در رقص، سبک و بی‌پروا بود، اما دل و ذهنش از آن هم بی‌پروا‌تر و سبک‌سرتر. او پسری داشت که اصلاً زیبا نبود؛ از این رو کودک را سپردند به زنِ یک کارگر روستایی تا دایگی‌اش کند، و خودِ مادر روانهٔ قصرِ ارباب شد. آن‌لیزبت در تالارهای باشکوهی می‌نشست که با پارچه‌های ابریشم و مخمل آراسته شده بود؛ نمی‌گذاشتند نسیمی بر او بوزد و کسی حق نداشت با او تند سخن بگوید، چرا که او دایهٔ فرزندِ ارباب بود.
دوشنبه, ۲۶ مرداد
در نزدیکی خاکریزِ سرسبزی که کوپنهاگ را در بر گرفته، خانهٔ سرخ‌رنگِ بزرگی ایستاده است. گلدان‌های حنا و گل‌های دیگر از ردیفِ درازِ پنجره‌ها به ما سلام می‌گویند؛ هرچند درون خانه، فقر و تنگدستی هویداست و ساکنانش همگی پیر و نیازمندند. این بنا، خانهٔ سالمندان وارتون است.
نگاهی به داستان «بر لب پنجره خانه سالمندان» اثر هانس کریستین آندرسن
دوشنبه, ۲۶ مرداد
در اعماقِ جنگل، جایی که آفتاب گرم می‌تابید و هوای تازه فرامی‌رسید، درختِ کاجِ کوچک و زیبایی روییده بود. با این حال، او هرگز خرسند نبود و پیوسته آرزو می‌کرد مانند همسایگانش — کاج‌ها و صنوبرهای بلندقامتِ پیرامونش — قد بکشد. خورشید می‌تابید، نسیمِ ملایم برگ‌هایش را نوازش می‌داد و کودکانِ دهقان پرحرفی‌کنان و شادمان از کنارش می‌گذشتند؛ اما درختِ کوچک به هیچ‌یک توجهی نداشت.
دوشنبه, ۱۲ مرداد
روزی روزگاری بیست و پنج سربازِ حلبی بودند که همگی برادر به شمار می‌رفتند؛ چرا که از یک قاشقِ حلبیِ قدیمی ساخته شده بودند. آنها دست به سینه ایستاده بودند، مستقیم به جلو می‌نگریستند و یونیفرمِ باشکوهی به رنگِ سرخ و آبی بر تن داشتند. نخستین سخنی که در این جهان شنیدند، واژگانِ «سربازانِ حلبی!» بود؛ کلامی که پسربچه‌ای به هنگام برداشتنِ درِ جعبه، از سرِ شادی و با دست‌زدن بر زبان آورد. سربازان هدیه تولدِ او بودند و او پشتِ میز ایستاد تا آنها را بچیند.
دوشنبه, ۱۲ مرداد
ماه مه بود. باد سرد هنوز می‌وزیست، اما بوته‌ها و درختان، مزارع و گل‌ها، همگی زمزمه می‌کردند: «بهار آمده است!» گل‌های وحشی سراسر پرچین‌ها را پوشانده بودند و زیر درخت سیبی کوچک، بهار سخت مشغول کار بود. بهار، داستانش را از زبان شاخه‌ای پر از شکوفه‌های صورتی و ظریف روایت می‌کرد که تازه آمادهٔ باز شدن بودند.
یکشنبه, ۱۱ مرداد
روزی روزگاری، امپراتوری اسبی داشت که سم‌هایش را با نعل‌هایی از طلای خالص کوبیده بودند. اسب، موجودی بس زیبا و پرغرور بود؛ با پاهایی کشیده، چشمانی هوشمند و یالی انبوه که چون حریری نرم بر گردنش می‌ریخت. او در میان دود و آتش نبرد، امپراتور را از میان باران گلوله‌ها گذشته بود؛ در برابر دشمن لگد زده، گاز گرفته و چنان جان‌فشانی کرده بود که نه تنها تاج و تخت، بلکه جان امپراتور را هم نجات داده بود. از همین رو بود که امپراتور، نعل‌های طلایی را پاداش او کرده بود.
یکشنبه, ۱۱ مرداد
"توی جاده، سربازی قدم رو می آمد – چپ، راست! چپ، راست! کوله بارش را به دوش گرفته بود و یک شمشیر به کمر بسته بود، چون رفته بود جنگ و حالا داشت به خانه بر می گشت. توی راه، به جادوگر پیری برخورد: جادوگر آن قدر زشت بود که لب پایینش درست روی سینه اش آویخته بود. جادوگر گفت:
- عصر به خیر، سرباز! شمشیر خوبی به کمرت بسته ای، کوله بار بزرگی هم داری ... به تو می گویند یک سرباز واقعی! خب، حالا اگر کاری را بکنی که من به تو می گویم، هر قدر پول بخواهی به دست می آری!
سه شنبه, ۲۵ اسفند
"در زمان های پیش، شاهزاده ای بود که می خواست با شاهزاده خانمی اصیل ازدواج کند. به این منظور به دور دنیا سفر کرد. او شاهزاده خانم های بسیاری را دید ولی هیچ کدام را نپسندید و از هر کدام ایرادی گرفت.
سه شنبه, ۲۵ اسفند
