تحلیل و نقد کتاب کودک و نوجوان
در این بخش از کتابک به تحلیل و نقد کتابهای کودک و نوجوان میپردازیم. در تحلیل و نقد کتابهای کودک و نوجوان باید به متن کتاب، ترجمه، تصویرگری، تناسب محتوا با گروه سنی، قطع و کیفیت چاپ توجه کرد. هر کدام از این موارد بر کیفیت کتاب تاثیرگذار هستند.
هر کتاب میتواند لایههای مختلفی از مفاهیم و آموزشها را در بر داشته باشد. در تحلیل کتابها، به این مفاهیم و آموزشها که به صورت غیرمستقیم به کودک یا نوجوان منتقل میشوند، اشاره میکنیم. موضوعاتی از قبیل دوستی، مقابله با ترس، غلبه بر خشم، اعتمادبهنفس، حفظ محیط زیست و... مفاهیمی هستند که میتوانیم در قالب کتاب به کودکان آموزش دهیم.
در این صفحه تحلیل و نقد بعضی از کتابهای کودک و نوجوان را برای شما آوردهایم تا با مطالعهی آنها، تخصصیتر به ادبیات کودک و نوجوان بپردازید.
داستان کوتاه «فرشته» اثر هانس کریستین آندرسن، روایتی عمیقاً انساندوستانه و تسلیبخش دربارهٔ ارزش معنوی رنج، عشق به جلوههای کوچک زندگی و دگرگونی اندوه به شادی ابدی است. آندرسن در این اثر، نگاه رایج به زیبایی و ارزش را به چالش میکشد.
پنجشنبه, ۲۹ مرداد
داستان کوتاه «بر لب پنجره خانه سالمندان» اثر هانس کریستین اندرسن، روایتی لایهلایه از پیوندِ میان حال و گذشته، شادی و رنج، و پایداریِ حیات است. اندرسن در این اثر با چیرهدستی، پنجرهٔ یک خانه سالمندان را به مرزی میان جهانِ درون (خاطرات و زوال) و جهانِ بیرون (کودکی و طراوت) تبدیل میکند و خواننده را به تأملی عمیق درباره ماهیت هستی فرامیخواند.
همنشینی افسانه، تاریخ و معصومیت
روایت با سه لایهٔ زمانی بر روی خاکریزِ کوپنهاگ شکل میگیرد که هرکدام بخشی از حقیقتِ زیستن را آشکار میکنند:
پنجشنبه, ۲۹ مرداد
داستان «درختِ صنوبر» (The Fir-Tree) در سال ۱۸۴۴ میلادی منتشر شد و یکی از نمادینترین اثرهای آندرسن درباره روانشناسیِ انسان، حسرت، و ناتوانی در زیستن در زمانِ حال است.
دوشنبه, ۱۲ مرداد
داستان «سربازِ حلبیِ استوار» (The Steadfast Tin Soldier) در سال ۱۸۳۸ میلادی منتشر شد. این داستان از چند منظرِ تاریخی، زندگینامهای و نشانهشناختی حائز اهمیت است:
دوشنبه, ۱۲ مرداد
۱. موقعیت خلق داستان
داستان «شاخهٔ سیب» (با نام اصلی Den stolte Æbleqvist) نخستین بار در سال ۱۸۵۲ منتشر شد. این داستان در دورهای از زندگی هانس کریستین اندرسن نوشته شد که او به شهرت جهانی دست یافته بود و مرتباً به قصرهای اشراف و کانونهای فرهنگی دانمارک و اروپا دعوت میشد. ریشههای خلق این اثر را میتوان در موقعیت زیستهٔ خود اندرسن جستوجو کرد:
دوشنبه, ۱۲ مرداد
۱. موقعیت خلق داستان
داستان سوسک اصطبل شاهی یا «سوسکی که به سفر رفت» (با نام اصلی Skarnbassen) در سال ۱۸۶۱ از سوی هانس کریستین اندرسن منتشر شد. ریشهٔ خلق این داستان به یک ماجرای جالب و انتقاد ادبی بازمیگردد:
دوشنبه, ۱۲ مرداد
دانش در کنش
شنبه, ۱۸ بهمن
داستان "والک و رویای سفر"، خیالانگیز است؛ چه در متن واژگانی و چه در متن شمایلی یعنی تصاویر. آفریننده هر دو متن "سلیمه باباخان"-نویسنده و تصویرگر کتاب کودک است. یگانگی نویسنده و تصویرگر منجر به تعاملات ظریفی بین دو متن واژگانی و شمایلی شده است. چندانکه داستان مملو از "نشانه" است. نشانههایی که بر قدرت خیالانگیزی و چندلایه بودن داستان افزودهاند و به همین دلیل خوانش های مختلف از داستان را امکان پذیر میکنند. (۱) چندانکه، از داستان "والک و رویای سفر" دو خوانش میتوان ارائه داد:
شنبه, ۲۹ شهریور
پیش از شروع خواندن این مقاله، میتوانید بخش نخست را مطالعه کنید: نگاهی به روایتهای پسامدرن در فیلمها و کتابهای کودک و نوجوان
شنبه, ۲۵ مرداد
در دو سه دهه اخیر در سطح جهانی، ادبیات کودک و نوجوان و به تبع آن فیلمهایی که به اقتباس از این ادبیات ساخته شده، دچار تغییرات گستردهای شده است. این آثار چه در قالب ترجمه کتاب و چه در قالب فیلم، کم و بیش به ایران هم رسیده است. تاثیرات آن روی ادبیات کودکان و سینمای کودک و نوجوان ایران تاکنون بررسی نشده و ما در هر دو زمینه، دچار نوعی ایستایی و حتی واپسگرایی هستیم. بهویژه در زمینه بازآفرینی از افسانههای عامیانه این نکته بسیار مشهود است. بسیاری از کسانی که به کار بازآفرینی این آثار پرداختهاند، انگار که در دهه ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ ماندهاند.
شنبه, ۲۸ تیر
همنوایی رویا و بیداری در «رنگ رویای کلاغ» با نگاهی به دو کتاب «آدم برفی و گل سرخ» و «هویج پالتوپوش»
همچو آن وقتی که خواب اندر شوی
تو ز پیش خود به پیش خود روی[1]
1.رویای پروانه شدن
شنبه, ۱۷ خرداد
پویایی ادبیات کودکان در کشورهایی با نظام تعلیم و تربیت پیشرفته گویای رابطه مستقیم میان این دو پدیده است. نمیتوان از نظام تعلیم و تربیت متصلب و بسته، انتظار ادبیات کودکان پویا را داشت. برای دهههای متوالی است که ادبیات کودکان در این کشورها با جهشهایی بلند خود را با ساختار کلی روند فلسفه و تفکر جاری همسو میکند. برای مثال وقتی که به آثار نویسندگانی چون دیوید آلموند، فیلیپ پولمن، گیمن، باب گراهام و بسیاری دیگر توجه میشود، پشت نگاه و اندیشهی آنها پرسشهای فلسفی دیده میشود که در بطن داستان تنیده شدهاند.
سه شنبه, ۲۳ اردیبهشت
1. «گاوهای آرزو[1]» داستانی دربارهی رویا، جنون و مرگ است، دربارهی هیچ شدنِ زندگی! داستانی از انسانهایی که آنقدر سهمشان از زندگی کم است، آنقدر ندار هستند که نمیتوانیم کارهایشان را قضاوتشان کنیم، نمیتوانیم بگوییم چرا این راه را نرفتند چرا این کار را نکردند. «گاوهای آرزو» داستان انسانهایی است که یا باید با رویا، سیاهی و رنج و پوچی را تاب بیاورند و به هیچ هستی ببخشند یا بگذارند سیاهیِ واقعیت، خودشان و هر کسی را که با آنها در ارتباط است در خود فروبرد.
سه شنبه, ۱۹ فروردین
«بنفشههای عمونوروز» در ابتدای سال ۲۰۲۴ در امریکا منتشر شد و استقبال از این روایت دلنشین و تازه شدن زندگی و طبیعت، همواره ادامه خواهد داشت.
چهارشنبه, ۱۵ اسفند
یک ماهی از انتشار کتاب «رنگ رویای کلاغ» در هلند میگذرد و این کتاب تاثیرگذار به زودی در ایران نیز منتشر میشود! در این مدت کوتاه، کتاب با اسقبال خوبی روبهرو شده است و منتقدان زیادی نقدهایی بر آن نوشتهاند:
«متن و تصاویر زیبای این کتاب فرصتهای زیادی را برای گفتوگو، فلسفهورزی یا فعالیتهای خلاقانه کودکان فراهم میکند. انتشار کتاب «رنگ رویای کلاغ» در دورهای که آزادی دیگر یک امر بدیهی نیست، ارزشی دوچندان دارد. از انتشارات کوریدو متشکرم برای این جواهر!»
سه شنبه, ۷ اسفند
هوشنگ مرادی کرمانی یکی از شناخته شدهترین نویسندگان ایرانی است. آثار او را چند نسل از خوانندگان در دورهای پنجاه ساله، پیش و پس از انقلاب، خوانده، دیده و شنیده و در حافظه دارند؛ چه آنهایی که نسخهی سینمایی داستانهای او را دیدهاند یا داستانها را از رادیو شنیدهاند و چه آنها که کتابهایش را خواندهاند.
دوشنبه, ۱۵ بهمن
چگونه میتوانم چیزی درباره طبیعت به کودکم بیاموزم؟
دوشنبه, ۲۶ آذر
«کاش غیر از من و توهیچ کس با خبر از ما نشودنوبت بازی ما باشد و دیگر هرگزنوبت بازی دنیا نشود» زنده یاد افشین یداللهی
یکشنبه, ۱ مهر
مقاله پیشین را در سایت کتابک بخوانید:
زندگی، زمانه و داستانهای هوشنگ مرادی کرمانی بررسی مجموعه داستان «تهِ خیار» بخش ششم: صورتک همان صورت است
شنبه, ۲۷ مرداد
مقاله پیشین را در سایت کتابک بخوانید:
زندگی، زمانه و داستانهای هوشنگ مرادی کرمانی بخش پنجم: آگاهی بازتابنده؛ ویرانههای جهانی رهایییافته
دوشنبه, ۱۵ مرداد
پیش از مطالعه این بخش، بخش نخست مقاله را در سایت کتابک مطالعه کنید.
کتاب «صابون بمال کفپات دوباره بیا!»پیشتر با عنوان «من اچونهام! در رو باز کنید» منتشر شده است.
کودک و توجه بیش از حدِ مادر
مادر در داستانهای نوید همه جا اینگونه بیتوجه به کودک نیست. گاه کاملا چهرهی دیگری به خود میگیرد و اینبار با توجهات زیاد و بیش از حد خود مانع این میشود تا بچه از یک رشد عاطفی مناسب برخوردار بشود.
دوشنبه, ۸ مرداد
کتاب «صابون بمال کفپات دوباره بیا!»پیشتر با عنوان «من اچونهام! در رو باز کنید» منتشر شده است.
نوید سید علیاکبر، نویسندهی خلاقی است که در داستانهایش تا جای ممکن از کلیشهها فاصله گرفته و دنیا را با دیدی دیگر نگاه میکند؛ نگاهی نو و دور از عادتهای رایج.
بسیاری از داستانهای نوید را که میخوانیم با چهرهی جدیدی از مادر رو به رو میشویم؛ مادری امروزی و بسیار عادی و معمولی و در عین حال واقعی و باورپذیر.
یکشنبه, ۳۱ تیر
