تحلیل و نقد کتاب کودک و نوجوان
در این بخش از کتابک به تحلیل و نقد کتاب‌های کودک و نوجوان می‌پردازیم. در تحلیل و نقد کتاب‌های کودک و نوجوان باید به متن کتاب، ترجمه، تصویرگری، تناسب محتوا با گروه سنی، قطع و کیفیت چاپ توجه کرد. هر کدام از این موارد بر کیفیت کتاب تاثیرگذار هستند.
هر کتاب می‌تواند لایه‌های مختلفی از مفاهیم و آموزش‌ها را در بر داشته باشد. در تحلیل کتاب‌ها، به این مفاهیم و آموزش‌ها که به صورت غیرمستقیم به کودک یا نوجوان منتقل می‌شوند، اشاره می‌کنیم. موضوعاتی از قبیل دوستی، مقابله با ترس، غلبه بر خشم، اعتمادبه‌نفس، حفظ محیط زیست و... مفاهیمی هستند که می‌توانیم در قالب کتاب به کودکان آموزش دهیم.
در این صفحه تحلیل و نقد بعضی از کتاب‌های کودک و نوجوان را برای شما آورده‌ایم تا با مطالعه‌ی آن‌ها، تخصصی‌تر به ادبیات کودک و نوجوان بپردازید.
این دو روایت (دارکوب و سگ از مجموعهٔ آفاناسیف) که نمونه‌های بارز گونهٔ فولکلور ATU 248 (سگ و گنجشک/پرنده - The Dog and the Sparrow) هستند، از حیث جامعه‌شناسی تاریخی و روان‌شناسی خشونت بسیار غنی و در عین حال تکان‌دهنده‌اند. خشونت در این متل‌ها تزئینی نیست، بلکه ساختار اصلی روایت و موتور پیش‌برندهٔ پیرنگ است.
یکشنبه, ۱۷ آبان
تحلیل ساده و ملموس
بخش هشتم «تازه چه خبر؟» از داستان بلند «پری یخ‌ها» نشان‌دهنده عبور از مرحله اثبات به مرحله تثبیت عشق است، اما با تعلیقی پنهان در پسِ ظاهرِ شادِ داستان:
شنبه, ۱۶ آبان
بخش‌های پیشین را مطالعه کنید:
بخش نخست: نگاهی به روایت‌های پسامدرن در فیلم‌ها و کتاب‌های کودک و نوجوان
بخش دوم: وارونگی
شنبه, ۱۶ آبان
متن قصه «خرس و خروس» از الکساندر آفاناسیف
این افسانه نمونه‌ای درخشان از قصه‌های عامیانه با بن‌مایه‌های طنز، غلبهٔ تدبیر (یا بخت) بر قدرت فیزیکی و پیوند انسان با طبیعت است. تحلیل این اثر را می‌توان در دو بخش اصلی شخصیت‌شناسی (روان‌شناختی و کهن‌الگویی) و الگوی افسانه‌شناسی (ریخت‌شناسی و ساختار فولکلور) بررسی کرد:
دوشنبه, ۱۱ آبان
تحلیل ساده و ملموس (سطح عموم)
بخش هفتم داستان «پری یخ‌ها» با عنوان «آشیانه عقاب» یکی از پرتعلیق‌ترین و شاهکارهای توصیفی هانس کریستین اندرسن است که آموزه‌های ارزشمندی درباره مواجهه با خطرات دارد:
یکشنبه, ۱۰ آبان
متن داستان «هولگر دانسکه» اثر هانس کریستیان آندرسن
سطح اول: تحلیل عام (پیام‌های ملموس و ملی برای عموم مخاطبان)
داستان در این سطح، روایتی دلگرم‌کننده، حماسی و میهن‌پرستانه است که برای تقویت امید، هویت جمعی و پیوند نسل‌ها نوشته شده است:
شنبه, ۹ آبان
تحلیل ساده و ملموس (سطح عموم)
داستان بلند «پری یخ‌ها» بخش ششم «دیدار از آسیاب»، روایتی جذاب از آزمون خواستگاری، غرور طبقاتی و پذیرش چالش‌های غیرممکن است:
چهارشنبه, ۶ آبان
متن داستان «برگی از بهشت» اثر هانس کریستیان آندرسن (برای کودکان 7 تا 12 سال)
سطح اول: تحلیل عام (پیام‌های ملموس و اخلاقی برای عموم مخاطبان)
در نگاه اولیه و برای درک عمومی، این داستان تمثیلی هشداردهنده دربارهٔ قدرنشناسی، جهل جمعی و شیوهٔ برخورد جامعه با پدیده‌های ناب و معنوی است:
سه شنبه, ۵ آبان
تحلیل ساده و ملموس (سطح عموم)
بخش پنجم «رودی در راه بازگشت به خانه»، روایتی از آزمونِ اراده، هوشیاری و پایداری در برابر وسوسه‌ها در مسیر موفقیت است:
دوشنبه, ۴ آبان
داستان «خانوادهٔ خوشبخت» اثر هانس کریستیان آندرسن، زیر نقاب یک افسانهٔ تمثیلی ساده و لحن کودکانه، لایه‌های هجوآمیز و گزنده‌ای دربارهٔ خصلت‌های انسانی، طبقات اجتماعی و روان‌شناسی قدرت پنهان کرده است.
سطح اول: تحلیل فرمی، کهن‌الگویی و تمثیل بیرونی (لایهٔ روایت و اسطوره)
در این سطح، داستان یک تمثیل کلاسیک از طبیعت و حیات جانوران کوچک در بستری بازگشته به حالت وحشی (باغ رهاشده) است.
یکشنبه, ۳ آبان
بخش‌های پیشین را مطالعه کنید:
بخش نخست: نگاهی به روایت‌های پسامدرن در فیلم‌ها و کتاب‌های کودک و نوجوان
بخش دوم: وارونگی
شنبه, ۲ آبان
تحلیل ساده و ملموس (سطح عموم)
داستان رودی و بابت در نگاه اول یک قصه عاشقانه، پرتحرک و انگیزش‌بخش است که قهرمان آن ویژگی‌های یک شاخصِ موفقیتیِ کلاسیک را دارد:
چهارشنبه, ۲۹ مهر
داستان «گنج زرین» (The Golden Treasure) از آثار کمتر شناخته‌شده اما بسیار لطیف هانس کریستین آندرسن است. این افسانه بازتابی عمیق از دیدگاه‌های خود آندرسن درباره‌ی مفهوم نبوغ، ریشه‌های طبقاتی، تقدیر و کیمیای هنر است.
تحلیل از نگاه عمومی و ملموس (سطح روایی و اجتماعی)
در یک قرائت سرراست، داستان روایتی امیدبخش و الهام‌بخش از زندگی پسری تهیدست است که برخلاف قضاوت‌های پیرامونش، به کمال و افتخار می‌رسد:
چهارشنبه, ۲۹ مهر
داستان «دختری که بر نان پای نهاد» (The Girl Who Trod on the Loaf) اثر هانس کریستین آندرسن، یکی از تاریک‌ترین، نمادین‌ترین و در عین حال عمیق‌ترین افسانه‌های اخلاقی اوست. این داستان فراتر از یک قصه کودکانه برای ترغیب به «احترام به نان»، کالبدشکافیِ روان‌شناختیِ غرور، خودشیفتگی و بازگشت به انسانیت از گذرگاه رنج است.
تحلیل از نگاه عمومی و ملموس (سطح روایی و اجتماعی)
در نگاه اول، این داستان یک هشدار اخلاقی بسیار صریح و ملموس است که پیام‌هایی جهان‌شمول دارد:
یکشنبه, ۲۶ مهر
تحلیل ساده و داستانی (درک روان‌شناختی و پیوند روایی)
بخش «عمو» از داستان بلند «پری یخ‌ها»، گامِ کلیدیِ دیگری در فرایند رشد رودی است: گذارِ ناگهانی از کودکی به بزرگسالی.
شنبه, ۲۵ مهر
پیش از خواندن، بخش‌های پیشین را مطالعه کنید:
نگاهی به روایت‌های پسامدرن در فیلم‌ها و کتاب‌های کودک و نوجوان
شنبه, ۲۵ مهر
تحلیل ساده و داستانی
در «رودیِ کوچک» بخش اول از داستان بلند «پری یخ‌ها»، آندرسن ما را با کودکیِ رودی آشنا می‌کند. داستان حول محور چند بن‌مایه (تِم) ساده و کلیدی می‌چرخد:
شنبه, ۱۸ مهر
تحلیل ساده و ملموس (سطح روایی و اخلاقی)
داستان «اب و کریستینای کوچک» یک حکایت زیبای عامیانه درباره‌ی قناعت، صبر، وفاداری و پاداش نهایی نیکوکاری است. آندرسن در این داستان دو مسیر متفاوت زندگی را در کنار هم قرار می‌دهد:
۱. مسیر کریستینا (زیاده‌خواهی و ظواهر): کریستینا دختری است که به دنبال آرزوهای بزرگ، ثروت ناگهانی و زندگی مجلل می‌رود (کالسکه‌ی طلا و لباس‌های فاخر). اما چون این ثروت بدون ریشه، تدبیر و برکت است، خیلی زود او و شوهرش را به نابودی، ورشکستگی و فقر مطلق می‌کشاند.
چهارشنبه, ۱۸ شهریور
تحلیل جامع پژوهشی: افسانه‌شناسی انسان‌شناختی و جامعه‌شناختی
در این تحلیل، به جای الگوی‌های کلاسیکِ پراپ یا یونگ، روایت از دو زاویه‌ی تحلیلی بررسی می‌شود: «انسان‌شناسی نمادین و معیشتی» (Symbolic & Economic Anthropology) بر اساس نظرات ماری داگلاس (Mary Douglas) در زمینه آلودگی و مرزهای اجتماعی، و «نظریه‌ی بازی‌ها و فریب ساختاری» (Game Theory & Structural Deceit) با نگاهی به دیدگاه‌های اروینگ گافمن (Erving Goffman) در نمایش شناختی رفتارهای متقلبانه.
دوشنبه, ۱۶ شهریور
۱. تحلیل ساده و کاربردی
این بخش به مفاهیم و پیام‌های عمیق‌تری می‌پردازد که در زیرپوست این قصه قدیمی روسی نهفته است:
متن قصه «روباه و گرگ» از الکساندر آفاناسیف
چهارشنبه, ۱۱ شهریور
داستان «گلوگاه بطری» یکی از شاهکارهای درخشان هانس کریستین آندرسن در سبک «شیء‌انگاری» (Object Personification) است. آندرسن در این داستان، بی‌آنکه شعار بدهد، درامی تکان‌دهنده از تقاطعِ زمان، سرنوشت، حافظه و گم‌نامی خلق می‌کند.
۱. گردش دایره‌ای سرنوشت و طنز تلخ روزگار (Irony of Fate)
بزرگ‌ترین شگرفی این داستان در تقاطع‌های ناشناخته است. سه عنصر اصلی داستان یعنی:
دوشنبه, ۲ شهریور
داستان «ناقوس» یکی از عمیق‌ترین و نمادین‌ترین آثار هانس کریستین آندرسن است که در لایه‌های زیرین خود به انسان‌شناسی، حقیقت‌جویی و مفهوم معنویت می‌پردازد.
پنجشنبه, ۲۹ مرداد
داستان کوتاه «فرشته» اثر هانس کریستین آندرسن، روایتی عمیقاً انسان‌دوستانه و تسلی‌بخش دربارهٔ ارزش معنوی رنج، عشق به جلوه‌های کوچک زندگی و دگرگونی اندوه به شادی ابدی است. آندرسن در این اثر، نگاه رایج به زیبایی و ارزش را به چالش می‌کشد.
پنجشنبه, ۲۹ مرداد
