پرسشهای فلسفی برای گفتوگو درباره رمان «چشم بهشتی» نوشتهٔ David Almond
کتاب Heaven Eyes داستان ارین لو و دوستانش را روایت میکند؛ کودکانی یتیم که در یتیمخانهای زندگی میکنند و از نگاه مدیر آنجا، «بچههای خراب» به شمار میآیند. آنها بهزعم او اصلاحپذیر نیستند، چون پدر و مادری ندارند که مراقبشان باشد.
اما ارین باور دارد اگر بچهها هوای هم را داشته باشند، میتوانند روانشناسها، مددکارهای اجتماعی و درمانگرها را تحمل کنند؛ دستکم بیشتر اوقات. گاهی اما چارهای جز فرار باقی نمیماند؛ فرار به سوی آزادی.
ارین و دو دوستش یک شب کلکی به رودخانه میاندازند و از آنجا میگریزند. آنچه در این سفر با آن روبهرو میشوند، عجیبتر از چیزی است که بتوان بهسادگی باورش کرد. ارین اما به خواننده نشان میدهد که همهچیز واقعی است؛ و شاهد این واقعیت، دختری است به نام چشم بهشتی که میتواند در دل تاریکیهای جهان، شادی را پیدا کند.
پرسشهای پیشنهادی برای گفتوگو
۱. خانواده
با آنکه همهٔ بچههای داستان یتیماند، مفهوم خانواده در رمان حضوری پررنگ دارد.
- خانواده در این داستان چه نقشی دارد؟
- کتاب چه چیزهایی را لازمهٔ یک خانواده میداند؟
۲. نام و تغییر نام
نامها و امکان تغییر آنها برای شخصیتهای داستان اهمیت زیادی دارند.
- دربارهٔ اهمیت نام هر شخصیت در ارتباط با نقش او در داستان گفتوگو کنید.
- تغییر نام چه مفهومی میتواند داشته باشد؟
- این تغییر چگونه میتواند به تغییر شخصیت منجر شود؟
- وقتی چشم بهشتی به نام واقعی خود پی میبرد، چه اتفاقی رخ میدهد؟
۳. خواب و بیداری
چشم بهشتی مرتب از افکارش در خواب با ارین حرف میزند و میگوید این افکار با افکار بیداریاش فرق دارند.
- آیا چنین تفاوتی واقعی است؟
- ارتباط افکار شخصیتها در خواب با زندگی آنها در بیداری چیست؟
- وقتی این دو قلمرو به هم میرسند، چه اتفاقی میافتد؟
۴. مرگ
- نقش مرگ در رمان چیست؟
- مرگ چگونه بر هر یک از شخصیتها اثر میگذارد؟
- درک بچهها از مرگ از آغاز تا پایان داستان چه تغییری میکند؟
- تأثیر چشم بهشتی و پدربزرگ بر این درک چیست؟
۵. آزادی و گنج
ارین و ژانویه جستوجوی آزادی را آغاز میکنند و وقتی میبینند موش برای یافتن «گنج واقعی» زمین را زیر و رو میکند (صفحهٔ ۳۵)، تصمیم میگیرند او را نیز همراه خود کنند.
- آیا آنها فقط به دنبال آزادیاند؟
- با رسیدن به «بلک میدنز» جستوجوی آنها چه تغییری میکند؟
- با آشنایی با چشم بهشتی و پدربزرگ، به چه گنجهایی میرسند؟
- این گنجها چه معنایی برای آنها پیدا میکند؟
۶. نخستین مواجهه با چشم بهشتی
- واکنش ارین و ژانویه هنگام نخستین دیدار با چشم بهشتی را مقایسه کنید.
- چرا واکنش آنها تا این اندازه با هم متفاوت است؟
۷. روشنایی و تاریکی
- روشنایی و تاریکی در این کتاب چه اهمیتی دارند؟
- کدام شخصیتها با روشنایی و کدام با تاریکی پیوند داده شدهاند؟
- دلیل این نسبتدهی چیست؟
۸. گذشته، خاطره و راز
دو شخصیت بزرگسال داستان، رویکردهای متفاوتی نسبت به گذشته دارند:
- پدربزرگ گذشته را دفن میکند.
- خانم مورین از بچهها میخواهد مدام خاطراتشان را بازگو کنند.
- واکنش بچهها به این دو روش چیست؟
- رازها و افشاگریها چه تأثیری بر آنها میگذارد؟
- بچهها چگونه میکوشند خودشان با گذشته ارتباط برقرار کنند؟
- این ارتباط چه تأثیری بر شناخت آنها از خودشان دارد؟
۹. کشف شگفتی در جهان معمولی
ارین میگوید:
«میشد شگفتانگیزترین چیزها را چند یارد آنطرفتر پیدا کرد؛ به اندازۀ عرض یک رودخانه آنطرفتر…» (صفحهٔ ۱۹۴)
- این نگاه چگونه در داستان نمود پیدا میکند؟
- این جهانبینی چه تفاوتی با نگاه ارین و ژانویه در آغاز رمان دارد؟
۱۰. آزادی در پایان داستان
در پایان، ارین به خانم مورین میگوید:
«ما به خاطر آزادی فرار میکنیم… فقط به خاطر آزادی.» (صفحهٔ ۱۹۷)
- آیا ارین، ژانویه و موش به آنچه میخواستند رسیدند؟
- آیا چشم بهشتی میتواند نمادی از آزادی برای آنها باشد؟
