در دنیای پرشتاب امروز که صفحات نمایشگر بخش عمدهای از زمان و توجه انسانها را به خود اختصاص دادهاند، ایجاد فضایی برای سکوت و تمرکز بر کتابخوانی به یک چالش بزرگ تبدیل شده است. انجمن فرانسوی «سکوت، ما میخوانیم!» (!Silence, On Lit) یکی از موفقترین و نوآورانهترین نهادها در زمینه ترویج خواندن است که توانسته با یک ایده ساده اما بسیار قدرتمند، عادت به مطالعه را در مدارس، سازمانها و جوامع عمومی فرانسه و دیگر کشورها نهادینه کند. این انجمن که از اعضای فعال شبکه سوادآموزی و ترویج خواندن اروپایی (EURead) است، بر اهمیت «خواندن برای لذت» تاکید دارد.
تاریخچه و شکلگیری ایده
انجمن «سکوت، ما میخوانیم!» در سال ۲۰۱۶ میلادی توسط اولیویر دلاهای (Olivier Delahaye)، نویسنده و فیلمساز فرانسوی، و با همراهی آیله بکان (Ayşe Başçavuşoğlu) تأسیس شد و از حمایتهای نویسندگان بزرگی چون دانیل سالناو (Danièle Sallenave) برخوردار گردید.
ریشه این ایده به سال ۲۰۰۱ و کشور ترکیه بازمیگردد. اولیویر دلاهای در سفری به استانبول متوجه شد که در دبیرستان فرانسویزبان «گالاتاسرای» (Galatasaray)، هر روز تمام دانشآموزان، معلمان و کارکنان مدرسه برای مدت ۱۵ دقیقه دست از کار میکشند و در سکوت مطلق کتاب میخوانند. او با مشاهده تاثیرات شگفتانگیز این طرح بر آرامش و تمرکز دانشآموزان، تصمیم گرفت این الگو را به صورت سازمانیافته وارد سیستم آموزشی و اجتماعی فرانسه کند که نتیجه آن تاسیس انجمن SOL! بود.
اصول و قوانین کلیدی طرح «سکوت، ما میخوانیم!»
موفقیت این طرح به دلیل سادگی و در عین حال پایبندی به چند قانون اساسی است. برای اجرای این برنامه در هر نهاد (مدرسه، دانشگاه یا شرکت)، رعایت اصول زیر الزامی است:
- مشارکت همگانی: در زمان مقرر، همه افراد حاضر در محیط (از مدیر و معلم تا دانشآموز و نیروی خدماتی) باید در برنامه شرکت کنند. هیچ استثنایی وجود ندارد.
- سکوت مطلق: در این مدت (معمولاً ۱۰ تا ۱۵ دقیقه در روز)، هیچگونه گفتگویی انجام نمیشود و سکوت کامل برقرار است.
- آزادی در انتخاب کتاب: افراد آزادند هر کتابی را که دوست دارند (داستان، شعر، کمیک، بیوگرافی و...) برای خواندن انتخاب کنند. خواندن مجلات، روزنامهها و کتابهای درسی ممنوع است، زیرا هدف «خواندن برای لذت» است، نه یادگیری اجباری.
- ممنوعیت صفحات نمایش: خواندن فقط باید از روی کتابهای چاپی (کاغذی) انجام شود. استفاده از تلفن همراه، تبلت و حتی کتابخوانهای الکترونیکی در این زمان ممنوع است تا ارتباط فیزیکی با کتاب حفظ شود و حواسپرتیهای دیجیتال حذف گردند.
اهداف و دستاوردهای اجرای طرح
استقبال گسترده از طرح «سکوت، ما میخوانیم!» در بیش از هزاران مدرسه و صدها سازمان در فرانسه و سایر کشورها، نتایج پژوهشی و میدانی قابلتوجهی را به همراه داشته است:
- کاهش استرس و ایجاد آرامش: این وقفه ۱۵ دقیقهای، به ویژه در مدارس، باعث کاهش تنشها و ایجاد فضایی آرام برای ادامه فعالیتهای روزانه میشود.
- افزایش تمرکز: معلمان گزارش دادهاند که پس از زنگ مطالعه خاموش، دانشآموزان با تمرکز و آمادگی ذهنی بسیار بالاتری به کلاس درس بازمیگردند.
- توسعه مهارتهای زبانی و تخیل: مطالعه روزانه و مستمر، دایره واژگان افراد را گسترش داده و به تقویت قوه تخیل و تفکر انتقادی کمک میکند.
- گسترش عدالت فرهنگی: این طرح باعث میشود کودکانی که در خانوادههایشان عادت به مطالعه وجود ندارد، در محیط مدرسه فرصت کشف لذت کتابخوانی را پیدا کنند و دسترسی برابری به فرهنگ مکتوب داشته باشند.
گسترش فراتر از مدارس و همکاری با EURead
اگرچه تمرکز اولیه این انجمن بر مدارس بود، اما امروزه این طرح با موفقیت در شهرداریها، شرکتهای خصوصی، زندانها و بیمارستانها نیز اجرا میشود. انجمن «سکوت، ما میخوانیم!» با عضویت در شبکه EURead (شبکه سوادآموزی و ترویج خواندن اروپایی)، تجربیات خود را با سایر نهادهای ترویج کتابخوانی در اروپا به اشتراک میگذارد و به عنوان یک الگوی موفق، الهامبخش کشورهای دیگر در تدوین سیاستهای ترویج سوادآموزی و خواندن شده است.
