دانشگاه لیدز، ۳–۴ اکتبر ۲۰۲۵
حامیان مالی: شورای هنر انگلستان (Arts Council England) از طریق انتشارات سینویست بوکس، بنیاد کو (Ko Foundation) و صندوق همکاریهای بریتانیا-چین (Sino British Fellowship Trust).
۱. پیشدرآمد
در روزهای ۳ و ۴ اکتبر ۲۰۲۵، مرکز پژوهشهای ادبیات معاصر چینی دانشگاه لیدز (Leeds Centre for New Chinese Writing) میزبان نشست علمی بینالمللی با عنوان «چالشهای روایت: ادبیات کودکان چین در بافت انگلیسیزبان» بود. این نشست دوروزه که بهصورت دعوتی برگزار شد، یکی از مهمترین رویدادهای آکادمیک در حوزه ادبیات کودکان چین در سال ۲۰۲۵ به شمار میرفت. گردهمایی پژوهشگران، مترجمان، نویسندگان، تصویرگران، کتابداران، معلمان و ناشران از بریتانیا، چین، آمریکا، آلمان، ایتالیا و کانادا را در کنار یکدیگر قرار داد تا پیرامون جایگاه ادبیات کودکان چین در جهان انگلیسیزبان به گفتوگو بنشینند.
آنچه این رویداد را از همتایان پیشین خود متمایز میساخت، گستردگی بیسابقه موضوعات مورد بحث و تنوع چشمگیر مشارکتکنندگان از حلقههای مختلف زنجیره تولید و انتشار ادبیات کودکان بود—از نظریهپردازان دانشگاهی گرفته تا تصویرگران و ناشران فعال در بازار کتاب کودک.
۲. ساختار و سازماندهی نشست
نشست بهصورت ۹ پنل میزگرد در دو روز متوالی سازماندهی شده بود:
📅 روز اول: جمعه ۳ اکتبر ۲۰۲۵
-
سخنرانی کلیدی: پروفسور ژائو شیا با موضوع «بازاندیشی اخلاقیات کودکی در داستانهای معاصر کودکان چین»
-
میزگرد ۱: پروژههای پژوهشی جدید در ادبیات کودکان چین (بخش اول)
-
بخش ویژه ۱: خوانش دوزبانه از آثار یائو امی و شنیانگ
-
میزگرد ۲: نویسندگی برای کودکان و نویسندگی درباره کودکی
-
میزگرد ۳: تصویرگری کودکان
-
میزگرد ۴: ترجمه کتابهای کودکان
📅 روز دوم: شنبه ۴ اکتبر ۲۰۲۵
-
میزگرد ۵: پروژههای پژوهشی جدید در ادبیات کودکان چین (بخش دوم)
-
میزگرد ۶: ترویج و انتشار: کتابخانهها و کتابفروشیها
-
بخش ویژه ۲: معرفی ویدئویی باشگاههای کتاب مدارس
-
میزگرد ۷: ترویج و انتشار: مدارس
-
میزگرد ۸: ترویج و انتشار: نشر و سایر ابتکارات
-
میزگرد ۹: جمعبندی و گامهای بعدی
۳. سخنرانی کلیدی: «بازاندیشی اخلاقیات کودکی در داستانهای معاصر کودکان چین»
پروفسور ژائو شیا (Zhao Xia)، استاد دانشگاه مطالعات خارجی ژجیانگ (Zhejiang International Studies University) و پژوهشگر ارشد در مرکز پژوهشهای ادبیات کودکان دانشگاه نرمال ژجیانگ، سخنرانی کلیدی نشست را ایراد کرد.
۳-۱. چارچوب نظری: اخلاقیات کودکی و صداقت ادبی
پروفسور ژائو به تبیین مفاهیم بنیادین «اخلاقیات کودکی» (childhood ethics) و «صداقت ادبی» (literary sincerity) پرداخت:
-
اخلاقیات کودکی: مجموعه قضاوتهایی است که در داستان کودک درباره نیک و بد و درست و نادرستِ رفتارها نسبت به کودکان منتقل میشود. این اخلاقیات با رشد عاطفی و اخلاقی خود کودک نیز گره خورده است.
-
صداقت ادبی: با استناد به لیونل تریلینگ (Lionel Trilling)، صداقت ادبی یعنی «همخوانی بیان زبانی با احساس درونی». به گفته ژائو، داستانهای کودکان از دیرباز بهگونهای ناآگاهانه میان بیان زبانی و احساس درونی ناهمخوانی ایجاد کردهاند.
۳-۲. سه گونه روایتگری مسئلهدار
پروفسور ژائو سه گونه روایت را معرفی کرد که در آنها «صداقت ادبی» با چالش مواجه میشود:
۱. روایت هنجارساز (Disciplinary Narrative):
این گونه روایت لحنی آشکارا هنجارگرا و تربیتی دارد که ممکن است متعلق به راوی بزرگسال باشد یا توسط شخصیت کودک درونیسازی شده باشد. این نوع روایت بیشترین میزان ناهمخوانی با صداقت ادبی را نشان میدهد.
۲. روایت خطابی (Oratorical Narrative):
کنشها و گفتار شخصیتها بار آشکاری از خطابهگونگی و برونریزی زبانی دارند که مانع از بیان اصیل احساسات درونی میشود.
۳. روایت عادتواره (Inertial Narrative):
پیروی داستانها از قراردادهای زبانی تکراری و قالبهای کلیشهای برای بیان احساساتی چون گریه، خشم یا دلجویی، بدون در نظر گرفتن واقعیت روانشناختی کودک.
۳-۳. ریشهشناسی مسئله و فراخوان برای صداقت
ژائو ریشه فقدان صداقت ادبی را در نگاه قالبی و تحمیلشده بزرگسالان به کودکان به عنوان موجوداتی سادهانگار و نیازمند هدایت دانست. او از نویسندگان خواست با درک پیچیدگیهای عاطفی و شناختی زیستجهان کودکانه، «صداقت» را سرلوحه کار خود قرار دهند تا داستانها بتوانند تجربه واقعی زیسته کودکان را منعکس کنند.
۴. شرح تفصیلی میزگردهای تخصصی
۴-۱. میزگرد ۱: پروژههای پژوهشی جدید در ادبیات کودکان چین (بخش اول)
-
مدیر جلسه: پروفسور فرانسس ویتمن (Frances Weightman - دانشگاه لیدز)
-
سخنرانان و موضوعات:
-
جو ساتلیف ساندرز (Joe Sutliff Sanders - دانشگاه کمبریج): جنبههای آموزشی و تربیتی رمان «برنز و آفتابگردان» اثر کائو ونشوان (Cao Wenxuan) و نحوه مواجهه خوانندگان غربی با آموزههای آن.
-
وانگ یوئه (Cathy Wang - دانشگاه آموزشی شانگهای): زیباییشناسی نوستالژیک در کتاب تصویری «افسانه محله قدیمی» (The Legend of the Old Quarter) اثر نیه جون (Nie Jun).
-
لو جینگ (Lu Jing - دانشگاه مالی و اقتصادی شانگهای): تغییرات تاریخی و فرهنگی در بازنمایی برابری جنسیتی در اقتباسهای مصور مختلف از افسانه «هوا مولان» (Hua Mulan).
-
چن مینجیه (Minjie Chen - دانشگاه پرینستون): بررسی شیوههای نوین معرفی فرهنگ و ادبیات سنتی چین به نسل جدید از طریق بازی ویدئویی معروف «افسانه سیاه: ووکونگ» (Black Myth: Wukong).
-
۴-۲. بخش ویژه ۱: خوانش دوزبانه آثار ادبی
این بخش به ارائه متقاطع و خوانش دوزبانه آثار اختصاص داشت:
-
یائو امی (Yao Emi)، نویسنده کتاب آسمان مایل، به همراه مترجمش چانگ یونگلی (Kelly Zhang).
-
شنیانگ (Shen Yang)، نویسنده کتاب بیش از یک کودک (More Than One Child)، به همراه مترجمش نیکی هارمن (Nicky Harman). این خوانشهای دوزبانه به مخاطبان امکان داد تا تفاوتهای آهنگین، لحن و ظرایف ترجمه را بهصورت زنده و ملموس تجربه کنند.
۴-۳. میزگرد ۲: نویسندگی برای کودکان و نویسندگی درباره کودکی
-
مدیر جلسه: سارا داد (Sarah Dodd - دانشگاه لیدز)
-
شرکتکنندگان: یائو امی، شنیانگ و یان گه (Yan Ge).
-
محورهای بحث:
-
مرز باریک میان نوشتن «برای» کودکان و نوشتن «درباره» دوران کودکی.
-
چگونگی بازنمایی زندگی واقعی و صدمات روحی کودکان بدون فروکاهش آن به شعارهای اخلاقی.
-
چالشهای خلق اثر برای مخاطب دوزبانه یا بینالمللی و شیوه بازتاب «صداقت روایی» در کارگاههای نویسندگی.
-
۴-۴. میزگرد ۳: تصویرگری کتابهای کودکان
-
مدیر جلسه: جیک هوپ (Jake Hope - داور و مدیر سابق جایزه کارنگی)
-
شرکتکنندگان: یو رونگ (Yu Rong - تصویرگر برجسته بینالمللی)، چانگ یونگلی، لوسیا ابی (Lucia Obi - کتابخانه بینالمللی کودکان مونیخ) و شنیانگ.
-
محورهای بحث:
-
انتظارات ناشران انگلیسیزبان از تصویرگری چینی و خطر افتادن در دام کلیشههای دیداری (مثل استفاده افراطی از عناصر سنتی).
-
توانایی تصویرگری در عبور از موانع زبانی و ایجاد ارتباط عاطفی مستقیم با مخاطب کودک.
-
ضرورت همکاری نزدیک و سازنده میان نویسنده، تصویرگر و مترجم در پروژههای فراملی.
-
۴-۵. میزگرد ۴: چالشهای ترجمه کتابهای کودکان
-
مدیر جلسه: چن مینجیه (Minjie Chen)
-
مترجمان حاضر: هلن وانگ (Helen Wang)، چانگ یونگلی و نیکی هارمن.
-
محورهای بحث:
-
چالشهای فنی انتخاب واژگان مناسب سن، بومیسازی اسامی و ارتقای حسآمیزی متون چینی در انگلیسی.
-
نقش مترجم به عنوان «همآفریننده» و بازاریاب اثر که باید کتاب را به ناشران غربی پیشنهاد دهد.
-
لزوم رهایی مترجم از قید نظریههای خشک ترجمه و توجه به روانی و لذتبخش بودن متن برای کودک خواننده.
-
۴-۶. میزگردهای روز دوم (ترویج، آموزش و نشر)
-
میزگرد ۵ (پژوهشهای جدید - بخش دوم):
مدیریت جو ساتلیف ساندرز. ارائههایی پیرامون «نویسندگی و نشریات کودکان در تایوان تحت استعمار ژاپن (۱۸۹۵–۱۹۴۵)» توسط کو میای (Mei-yi Kuo) و بررسی تحلیلهای انتقادی بر متون ادبیات کودک در چین معاصر توسط سایر پژوهشگران.
-
میزگرد ۶ (ترویج و انتشار: کتابخانهها و کتابفروشیها):
مدیریت نیکی هارمن. بررسی نقش کلیدی کتابخانههای عمومی و تخصصی (مانند کتابخانه مونیخ) و کتابفروشیهای مستقل در دسترسیپذیر کردن کتابهای ترجمهشده چینی برای عامه مردم.
-
بخش ویژه ۲ (معرفی ویدئویی باشگاههای کتاب مدارس):
نمایش گزارشهای ویدئویی از عملکرد باشگاههای کتاب خوانی در مدارس بریتانیا و بازخورد واقعی دانشآموزان هنگام مواجهه با داستانهای چینی.
-
میزگرد ۷ (ترویج و انتشار: مدارس و نظام آموزشی):
مدیریت لی شوننان. با حضور کاترین کاروترز (Katharine Carruthers) از مؤسسه آموزش UCL، جین زنگجن از مدرسه سنت پائول، و میشل تیت از UCL. بررسی نحوه ادغام ادبیات داستانی چین در برنامههای درسی زبان چینی و کلاسهای مهارتهای اجتماعی مدارس بریتانیا.
-
میزگرد ۸ (ترویج و انتشار: صنعت نشر و ابتکارات نو):
مدیریت هلن وانگ. با حضور دنیل لی و یینگ ماتیسون از انتشارات Sinoist Books. بررسی چالشهای اقتصادی نشر کتابهای ترجمهای، هزینههای چاپ کتابهای مصور رنگی و استراتژیهای بازاریابی.
-
میزگرد ۹ (جمعبندی و افقهای آینده):
مدیریت فرانسس ویتمن. جمعبندی تمام مباحث و ترسیم نقشه راه برای همکاریهای آکادمیک و اجرایی آینده.
۵. تحلیل محتوایی، اهمیت و ابعاد علمی نشست
۵-۱. گستردگی مرزهای تعریفی و مفهومی
این نشست نشان داد که «ادبیات کودکان چین» دیگر منحصر به سرزمین اصلی چین نیست، بلکه شامل آثار تایوان، هنگکنگ، دیاسپورا (مهاجران) و حتی بازآفرینیهای دیجیتالی (مانند بازیهای ویدئویی) میشود. همچنین ریسکها و دستاوردهای جهانیشدن این ادبیات مورد سنجش قرار گرفت.
۵-۲. گفتوگوی میانرشتهای و میانحرفهای
یکی از نقاط قوت برجسته رویداد، شکستن دیوار میان «دانشگاه» و «صنعت» بود. حضور همزمان نظریهپردازان، مترجمان، تصویرگران و ناشران باعث شد بحثها از حالت تئوریک صرف خارج شده و به راهکارهای عملی برای بازار نشر تبدیل شوند.
۵-۳. همزمانی با افتخارات جهانی
این نشست در بستری برگزار شد که ادبیات کودکان چین به موفقیتهای بینظیر بینالمللی دست یافته است؛ از جمله برنده شدن کائو ونشوان به عنوان نخستین نویسنده چینی دارنده جایزه هانس کریستین اندرسن (۲۰۱۶) و انتخاب تسای گائو (Cai Gao) به عنوان اولین تصویرگر چینی برنده جایزه اندرسن ۲۰۲۶.
۶. دستاوردها و اقدامات بعدی (Follow-up Events)
برای ادامه اثرگذاری این نشست، دو اقدام اجرایی و علمی مهم برنامهریزی شده است:
-
انتشار ویژهنامه علمی (Special Issue):
فراخوان ارسال مقالات توسعهیافته بر اساس سخنرانیهای این نشست برای بررسی و انتشار در یک مجله علمی و پژوهشی معتبر بینالمللی اعلام شد (مهلت ارسال مقالات: ۳۱ مه ۲۰۲۶).
-
نشست پیگیری در داخل چین (Follow-up Workshop):
جهت تداوم این گفتوگوها، یک نشست پیگیری در تاریخ ۸ آوریل ۲۰۲۶ در محل موزه ادبیات ژجیانگ (Zhejiang Museum of Literature) در شهر هانگژو چین برگزار خواهد شد. سخنران اصلی این رویداد پروفسور فرانسس ویتمن از دانشگاه لیدز خواهد بود.
۷. جمعبندی نهایی
نشست علمی دانشگاه لیدز تصویری جامع، چندبعدی و شفاف از وضعیت کنونی و چالشهای پیشروی ادبیات کودکان چین در جهان انگلیسیزبان ارائه داد. سخنرانی افتتاحیه پروفسور ژائو شیا با مطرح کردن مفهوم «صداقت ادبی»، پایهای نظری و ماندگار برای ارزیابی داستانهای کودک ایجاد کرد. این رویداد بهخوبی اثبات کرد که برای ورود موفق ادبیات کودکان چین به عرصه جهانی، تنها ترجمه زبانی کافی نیست؛ بلکه نیازمند نقد ادبی منصفانه، تصویرگری هوشمندانه و ایجاد شبکههای ارتباطی میان معلمان، کتابداران و ناشران هستیم.
