«موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان» که از سال ۱۳۷۹ آغاز به کار کرده است، در طول سالهای فعالیت خود، با راهاندازی مجموعهای از برنامهها و طرحها، توانسته است کتاب، ادبیات، فرهنگ و ميراث ادبی و فرهنگی را به زندگی کودکان در نقاط مختلف ایران ببرد. محوریترین این طرحها، برنامه «با من بخوان» است که از سال ۱۳۹۰ در مناطق مختلف ایران آغاز به کار کرده است؛ اما علاوه بر این برنامه محوری، «موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان»، دست به چند تاسیس دیگر نیز زده است که اسامی همه آنها به حرف «ک» ختم میشود، مثل: «کتابک»، «آموزک»، «ایرانک».
پسوند « َ ک» در دستور زبان فارسی نقش و کارکردهای مختلفی دارد که شناختهشدهترین آنها «ک» مصغر است که مفهوم خردی و کوچکی را می رساند.
پسوند «ک» در این اسامی، دال بر مدلولی خُرد و در عین حال دوستداشتنی است؛ اما در پس این معنای ظاهری، تاریخ و عملکرد این تاسیسها، نشان از وجود عزم و ایدهای دارد که همچنان دوستداشتنی است؛ اما خرد نیست؛ عزم و ایده ای که پسوند «ک» را از نشانهای برای خردی تصغیر در روساخت اسامی، بدل به نشانهای از گستردن مقیاس کودکی و بزرگ کردن جهان کودکان میکند.
موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان» که به دست پژوهشگرانی چون «زهره قایینی» و «محمدهادی محمدی» پایهگذاری شد، به پژوهش صرف و عزلتنشینی در کنج کتابخانهها بسنده نکرد و به تدریج دامنه فعالیت خود را از پژوهش و گردآوری اسناد تاریخی به حوزههای عملی، چون ترویج خواندن و کتابخوانی و آموزش و پاسداشت فرهنگ کودکی گسترش داد و در همین مسیر بود که نامهایی منتهی به پسوند «ک»، یکی از پس دیگری از راه رسیدند.
«کتابک» و «آموزک» نخستین آنها بودند. «کتابک» در سال ۱۳۸۵ با اندیشه ایجاد یک نهاد مجازی برای ترویج کتابخوانی شکل گرفت و دو سال بعد در فضای وب نشست و از آن زمان تاکنون به عنوان یکی از مهمترین مرجع ها در معرفی کتاب و آگاهی رسانهای در حوزه ادبيات کودکان فعالیت میکند.
«آموزک» که کوتاه شده نامی بزرگتر یعنی «آموزش خلاق از راه ادبیات کودکان» است، موضوعاتی چون یادگیری و سلامت روانی کودکان را با مخاطبان در میان میگذارد.
«ایرانک» نامی برای نهاد گردآوری و در دسترس قرار دادن میراث و فرهنگ کودکی است. «ایرانک» در سال ۱۳۸۵ به عنوان بانک اطلاعات فرهنگ کودکی در ایران راه اندازی شد و از سال ۱۳۹۰ به دو بخش پایگاه دادهها و موزه گسترش یافت و سرانجام پس از سالها تلاش برای شکلگیری موزهای برای فرهنگ کودکی، «موزه کودکی ایرانک» در سال ۱۳۹۸ در ساختمان گنجینه اسناد ملی ایران گشایش یافت.
اینک پس از «کتابک» و «آموزک» «ایرانک»، «سیارک» تازهترین نامی است که در ادامه همان مسیر قابل تعریف است؛ اگر چه منفرد است و بدل به یک تاسیس نهادگونه نشده است.
«سیارک» حاصل همکاری بین برنامه «با من بخوان» و «بنیاد توسعه فرهنگی سپهر» است. ماشینی که به ابتکار مروجان «با من بخوان» نام «سیارک» بر خود گرفته است، اهدایی خیرین به «بنیاد توسعه فرهنگی سپهر» است. برنامه «با من بخوان» عهده دار تجهیز «سیارک» و نظارت بر عملکرد آن است.
«سیارک» سیارهای در حال حرکت با انبانی از کتاب است که بازهم پسوند «ک» را با خود به همراه دارد. «سیارک به عنوان نخستین کتابخانه سیار «با من بخوان» با همراهی گروهی از ترویج گران این برنامه، راهی روستاهای اطراف قائن و مراکز بهزیستی این شهر شده است. «ناصر نوربخش» از ترویجگران برنامه «با من بخوان» در خراسان جنوبی، به همراه گروهی از ترویج گران، «سیارک» را اداره میکنند.
اگر «کتابک» و «آموزک» و «ایرانک» یکجانشین هستند، «سیارک» یله و رها و سبکبال است. «سیارک» به راه افتاده است تا در دشتها و کوهها و در جایی که کتابخانهای در دست نیست؛ اما کودکی چشمانتظار کتاب است، پنجرهای تازه رو به جهان آن کودک بگشاید.
پسوند «ک» در «سیارک» نیز مثل همهی «ک»های پیش از خود، نقشی بیش از یک حرف دارد: سیارهای کوچک، اما دوستداشتنی و پربار که به راه افتاده است تا خورشید کتاب را به همه جا بتاباند. مورد مشابه دیگری ــ اما بدون نام ــ در برنامه «با من بخوان» منطقهی کرمان وجود دارد که به همت مروجی دیگر به نام «نسرین خضری» در حال فعالیت است.
شاید «سیارک» برای گذار از یک نام به یک تاسیس یا نهاد، راه بلندی در پیش داشته باشد؛ اما میتوان آرزو داشت و یا به عالم خیال پناه برد که پس از "«کتابک» و «آموزک» و «ایرانک» نام «سیارک» نیز به عنوان نهاد کتابخانه سیار، گسترش یابد.
