هند، سرزمین تضادهای شگفت‌انگیز، هزاران زبان و فرهنگ‌های بی‌شمار، کشوری است که در آن دسترسی برابر به منابع آموزشی همواره یک چالش بزرگ بوده است. در این پهنه‌ی وسیع، ابتکار «پاراگ» (Parag) از سوی بنیاد تاتا (Tata Trusts) به عنوان برگزارکننده‌ی شورای کتاب کودک هند، مأموریت دارد تا شادیِ خواندن را به یک جنبش سراسری تبدیل کند. در ویدیوی «شادی، کنشی برای مقاومت است»، هند نشان می‌دهد که چگونه ادبیات کودک می‌تواند ابزاری قدرتمند برای مبارزه با طردشدگی، نابرابری و دیده‌نشدن باشد.
دکتر نامیتا جاکوب؛ خلق کتاب‌هایی که همه با هم می‌خوانند
یکی از درخشان‌ترین و الهام‌بخش‌ترین چهره‌های این گزارش، دکتر نامیتا جاکوب است که از سوی شورای کتاب کودک هند معرفی شده و موفق به کسب جایزه برجسته‌ترین مروج خواندن IBBY-iRead در سال ۲۰۲۶ شده است با بیش از ۳۵ سال تجربه، او یکی از پیشگامان «دربرگیری معلولیت» (disability inclusion) در ادبیات کودک است در کشوری که کودکان دارای معلولیت اغلب در حاشیه سیستم آموزشی قرار می‌گیرند، دکتر جاکوب بر نیازهای بصری و حسی این کودکان تمرکز کرده و تلاش می‌کند کتاب‌هایی خلق کند که «همه بتوانند با هم بخوانند» مقاومت در اینجا یعنی شکستن دیوارهای نادیده گرفته شدن؛ یعنی اثبات این حقیقت که دنیای قصه‌ها باید برای همه‌ی کودکان، فارغ از محدودیت‌های جسمی، در دسترس و لذت‌بخش باشد.
تصویر دکتر نامیتا جاکوب را با کتاب‌های کودکان
دکتر جاکوب برنده جایزه برجسته‌ترین مروج خواندن IBBY-iRead 2026 است و بیش از ۵ سال در زمینه ایجاد کتاب‌های قابل دسترس برای کودکان دارای معلولیت فعالیت کرده است.
پروژه «موسکان»؛ پاسداری از صدای کودکان بومی
در میان جنگل‌ها و روستاهای دورافتاده هند، صدای کودکان بومی کمتر در کتاب‌های درسی رسمی شنیده می‌شود. پروژه‌ی «موسکان» (Muskaan) در شهر بوپال، با حمایت صندوق IBBY-Yamada، گامی بزرگ برای تغییر این روایت برداشته است این پروژه با عنوان «پرورش سواد انتقادی از راه ادبیات در میان کودکان بومی»، به کودکان حاشیه‌نشین کمک می‌کند تا از طریق داستان‌ها، هویت و ریشه‌های فرهنگی خود را بازبیابند وقتی یک کودک بومی در هند کتابی را می‌خواند که به زبان و فرهنگ او نزدیک است، در واقع در حال مقاومت در برابر یکسان‌سازی فرهنگی و پاک شدن هویت خود است.
شبکه‌ای از بیش از ۱,۰۰۰ کتابخانه؛ پلی به سوی شادی و تخیل
اما این مقاومت تنها در سطح پروژه‌های خاص خلاصه نمی‌شود. شورای کتاب کودک هند با همت ابتکار پاراگ، موفق به راه‌اندازی ۱,۰۷۴ کتابخانه در ۷ ایالت مختلف هند شده است این کتابخانه‌ها تنها مکانی برای نگهداری کتاب نیستند، بلکه به فضاهای امنی تبدیل شده‌اند که شادیِ خواندن را ترویج می‌کنند و به کودکان می‌آموزند که کتاب خواندن برای لذت بردن، یک حق بنیادین است آن‌ها با ایجاد فضاهای فراگیر (inclusive spaces)، تضمین می‌کنند که هیچ کودکی به دلیل فقر، جنسیت یا طبقه اجتماعی از دنیای جادویی کلمات محروم نماند.
مقاومت در برابر دیده نشدن
پیام شورای کتاب کودک هند در پویش جهانی کاملاً روشن است: در جامعه‌ای که در آن میلیون‌ها کودک به دلیل معلولیت، تعلق به اقوام بومی یا فقر در حاشیه قرار دارند، رساندن یک کتاب مناسب به دست آن‌ها بزرگترین عمل مقاومت است. هند به جهان نشان می‌دهد که شادیِ ناشی از خواندن، می‌تواند پلی باشد میان تفاوت‌ها. وقتی کودکی که نمی‌بیند، کتابی لمسی را ورق می‌زند، یا کودک بومی قهرمانی شبیه به خود در داستان می‌یابد، در آن لحظه شادی پیروز شده است؛ و این شادی، سرکش‌ترین و زیباترین مقاومت در برابر تاریکیِ نابرابری است.
این تصویر زیبا کودکان هندی را در حال خواندن کتاب در حیاط مدرسه نشان می‌دهد.
ابتکار پاراگ از بنیاد تاتا موفق به راه‌اندازی ۱,۰۷۴ کتابخانه در ایالت هند شده است تا شادی خواندن را به همه کودکان برساند.
