گواتمالا، سرزمین جنگلهای انبوه، آتشفشانهای سر به فلک کشیده و مهد تمدن مایا، کشوری است که در آن زیبایی طبیعت با چالشهای عمیق اجتماعی و اقتصادی گره خورده است. در این سرزمین، کودکان بسیاری در جوامع بومی مایا با فقر، خشونت و محرومیت آموزشی دستوپنجه نرم میکنند. اما در میان این تاریکیها، نوری از امید میدرخشد. شورای کتاب کودک گواتمالا که در ۱۹ ژوئیه ۲۰۱۹ با ایجاد مانیفست «KAWOK» متولد شد، نشان میدهد که چگونه میتوان از قدرت کتابها برای محافظت از کودکی و تخیل استفاده کرد 3. در پویش جهانی «شادی، کنشی برای مقاومت است»، گواتمالا داستانی از ایستادگی در برابر ناملایمات را روایت میکند.
مانیفست KAWOK؛ سوگندی برای آزادی و توسعه
تولد شورای کتاب کودک گواتمالا با یک مانیفست قدرتمند همراه بود که اعلام میکند: «آزادی، رفاه و توسعه جامعه و انسانها، ارزشهای بنیادین بشری هستند» این مانیفست که در جریان نمایشگاه بینالمللی کتاب گواتمالا (FILGUA) ارائه شد، پایهگذار جنبشی شد که در آن کتابها ابزارهایی برای ساختن جامعهای عادلانهتر هستند. در کشوری که هنوز با پیامدهای جنگ داخلی دههها پیش دستوپنجه نرم میکند، خواندن نه تنها یک فعالیت آموزشی، بلکه یک عمل سیاسی برای بازپسگیری حق برابری برای همه کودکان است.
آموزش معلمان؛ سفیران تغییر در کوهستانها
یکی از مهمترین فعالیتهای IBBY گواتمالا، برگزاری کارگاههای تخصصی برای آموزش معلمان در زمینه ترویج کتابخوانی است. در روستاهای دورافتاده کوهستانی، جایی که مدارس با کمبود شدید منابع مواجهاند، معلمان آموزشدیده به سفیرانی تبدیل میشوند که میتوانند جادوی قصهها را به کلاسهای درس بیاورند. این کارگاهها تنها برای معلمان نیستند؛ کتابداران، هنرمندان و اعضای جامعه نیز در آنها شرکت میکنند تا شبکهای از مروجان خواندن را در سراسر کشور بسازند. وقتی معلمی یاد میگیرد چگونه داستانی را با شور و هیجان روایت کند، در واقع در حال کاشتن بذری از امید در قلب دانشآموزانش است.
پلهایی به سوی جوامع بومی مایا
در گواتمالا، بیش از ۴۰ درصد جمعیت از تبار بومیان مایا هستند و به زبانهایی مانند کیشچه، کاکچیکل و مام صحبت میکنند. شورای کتاب کودک گواتمالا با درک این واقعیت، بر برنامههای سوادآموزی برای جوانان مایا تمرکز کرده است. این برنامهها نه تنها به کودکان کمک میکنند تا خواندن و نوشتن را بیاموزند، بلکه به آنها میآموزند که فرهنگ و زبان مادریشان ارزشمند است و باید پاس داشته شود. در اینجا، مقاومت یعنی ایستادگی در برابر یکسانسازی فرهنگی و اثبات این حقیقت که زبانهای بومی نیز میتوانند زبان ادبیات و رؤیاپردازی باشند.
«مرکز آمریکا»؛ همبستگی منطقهای از طریق ادبیات
یکی از درخشانترین ابتکارات شورای کتاب کودک گواتمالا، برگزاری رویداد «Centro de América» (مرکز آمریکا) است که با همکاری انجمن ناشران گواتمالا (AGEG) و «Libros para Niños» سازماندهی میشود. در این رویداد، کارگاههایی برای ترویج خواندن در میان نوجوانان برگزار میشود، سخنرانیهایی درباره توسعه تفکر انتقادی از طریق ادبیات کودک ارائه میگردد، و ملاقاتهایی با نویسندگان و تصویرگران برگزار میشود. این رویداد نه تنها گواتمالا، بلکه تمام آمریکای مرکزی را به یکدیگر متصل میکند و نشان میدهد که ادبیات میتواند پلی برای عبور از مرزها باشد.
دسترسی و میانجیگری؛ کلید ساختن خوانندگان
یکی از مهمترین چالشها در گواتمالا، دسترسی فیزیکی به کتابهای باکیفیت است.شورای کتاب کودک گواتمالا با تمرکز بر «دسترسی و میانجیگری ادبیات کودک در شکلگیری خوانندگان»، نشان میدهد که تنها داشتن کتاب کافی نیست؛ بلکه نیاز به افرادی داریم که بتوانند این کتابها را به دست کودکان برسانند و آنها را در کشف دنیای داستانها همراهی کنند. این همان مفهوم «میانجیگری خواندن» است که در آن بزرگسالان نقش پلی میان کودک و کتاب را ایفا میکنند.
مقاومت با حفظ کودکی و تخیل
پیام شورای کتاب کودک گواتمالا در پویش جهانی روشن و تکاندهنده است: در کشوری که کودکان با چالشهای بزرگی از فقر، خشونت و نابرابری روبرو هستند، محافظت از کودکی و تخیل آنها، یک عمل مقاومت است 3. هر کودکی که در گواتمالا کتابی به زبان مادری خود میخواند، هر نوجوانی که در کارگاههای ادبی شرکت میکند، و هر معلمی که با عشق قصهای را روایت میکند، در حال ساختن گواتمالایی متفاوت است. در این سرزمین باستانی شورای کتاب کودک گواتمالا ثابت میکند که حتی در سختترین شرایط، شادیِ ناشی از کشف یک داستان خوب، قدرتمندترین سلاح در برابر ناامیدی است. در گواتمالا، خواندن تنها یک فعالیت نیست؛ خواندن یک انقلاب آرام است که با هر ورق زدن کتاب، قویتر میشود.
