لیتوانی، سرزمین جنگل‌های انبوه بالتیک، دریاچه‌های بی‌شمار و شهری مانند ویلنیوس که تاریخ و فرهنگ در هر آجر آن نفس می‌کشند. کشوری کوچک اما با فرهنگی عمیق که در آن ادبیات همواره پناهگاهی برای روح ملت بوده است. در پویش جهانی «شادی، کنشی برای مقاومت است»، شورای کتاب کودک لیتوانی (IBBY Lietuva) نشان می‌دهد که چگونه یک جامعه‌ی متشکل از نویسندگان، تصویرگران، کتابداران و معلمان، می‌توانند با ابزارهای ظریف اما قدرتمند، در برابر شتاب‌زدگی جهان مدرن و بحران‌های پیش‌بینی‌نشدنی مقاومت کنند.
کتاب‌های کوچک به نجات می‌آیند؛ مقاومت خلاقانه در برابر انزوا
شاید الهام‌بخش‌ترین ابتکار شورای کتاب کودک لیتوانی در دوران تاریک قرنطینه و همه‌گیری، پروژه‌ای شاعرانه به نام «کتاب‌های کوچک به نجات می‌آیند» (Tiny Books to the Rescue) باشد. وقتی جهان در انزوا فرو رفت و کودکان از کتابخانه‌ها و مدارس دور ماندند، شورای کتاب کودک لیتوانی با همکاری سه کشور بالتیک، فراخوانی جهانی صادر کرد: نویسندگان و تصویرگران کودک از سراسر جهان کتاب‌هایی کوچک، چابک و قابل حمل خلق کنند.
این کتاب‌های جیبی، تنها کاغذهای چاپ‌شده نبودند؛ آن‌ها قایق‌های نجاتی بودند که از دریای انزوا به سمت کودکان پارو می‌زدند. این پروژه ثابت کرد که حتی در دورانی که جهان از هم گسسته به نظر می‌رسید، خلاقیت و همبستگی ادبی می‌تواند فاصله‌ها را درنوردد و شادیِ خواندن را به دستان کوچک کودکان برساند. در لیتوانی، مقاومت یعنی خلق زیبایی در میان بحران، یعنی کوچک کردن کتاب‌ها تا جایی که در هر جیبی جا شوند و هر جا که کودکی تنهاست، قصه‌ای تازه آغاز شود.
بلندخوانی؛ صدایی که از دیوارهای تنهایی عبور می‌کند
در جامعه‌ای مدرن که افراد روز به روز بیشتر در دنیای دیجیتال فرو می‌روند، شورای کتاب کودک لیتوانی در همکاری با کتابخانه ملی مارتیناس ماژویداس، برنامه‌ای قدرتمند به نام برنامه ترویج خواندن را راه‌اندازی کرده است. یکی از درخشان‌ترین بخش‌های این برنامه، پروژه «بلندخوانی» است که در آن داوطلبان و دانشجویان برای کودکان، و حتی برای سالمندان کتاب می‌خوانند.
تصور کنید کودکی که در خانه‌ای آرام و تنها زندگی می‌کند، ناگهان صدای گرم یک داوطلب را می‌شنود که داستانی را برایش زنده می‌کند. این بلندخوانی، تنها انتقال کلمات نیست؛ بلکه انتقالِ عشق، توجه و حضور انسانی است. در لیتوانی، مقاومت یعنی بازگرداندن صدای انسان به گوش کودک، یعنی اثبات اینکه هیچ صفحه‌ی دیجیتالی نمی‌تواند جایگزینِ گرمایِ صدایِ یک قصه‌گوی زنده شود.
جایزه‌های سالانه؛ چراغی برای ادبیات بالتیک
هر سال، شورای کتاب کودک لیتوانی با برگزاری مراسمی باشکوه در روز جهانی کتاب کودک (۲ آوریل)، بهترین آثار ادبیات کودک لیتوانی را معرفی و جوایزی اهدا می‌کند. این مراسم تنها یک رقابت ادبی نیست، بلکه جشنی است برای هویت ملی. در کشوری که سال‌ها زیر سایه‌ی فرهنگ‌های بزرگ‌تر زیسته است، انتخاب و تجلیل از نویسندگان و تصویرگران بومی، یک عمل مقاومت در برابر فراموشی و یکسان‌سازی فرهنگی است.
کاتالوگ‌های سالانه‌ای که شورای کتاب کودک لیتوانی منتشر می‌کند، بهترین کتاب‌های خلق‌شده توسط نویسندگان و تصویرگران لیتوانیایی را به جهان معرفی می‌کند. این کاتالوگ‌ها مانند سفیرانی هستند که داستان‌های بالتیک را به گوش کودکان سراسر جهان می‌رسانند و ثابت می‌کنند که زبان لیتوانیایی، هرچند کوچک، می‌تواند داستان‌های بزرگ و جهانی روایت کند.
ویلنیوس؛ شهر ادبیات و همبستگی
لیتوانی با افتخار عضو شبکه جهانی شهرهای ادبیات یونسکو است، و شورای کتاب کودک لیتوانی قلب تپنده این شبکه است. آن‌ها با برگزاری سمینارهای علمی-عملی، کنفرانس‌ها و نمایشگاه‌های متعدد، فضایی برای گفت‌وگوی عمیق میان متخصصان ادبیات کودک ایجاد می‌کنند 45. در این فضاها، نویسندگان، تصویرگران و پژوهشگران گرد هم می‌آیند تا درباره اینکه چگونه می‌توان کتاب‌هایی خلق کرد که هم سرگرم‌کننده باشند و هم به کودکان در مواجهه با چالش‌های پیچیده جهان کمک کنند.
مقاومتی به کوچکی یک کتاب جیبی
پیام شورای کتاب کودک لیتوانی در پویش جهانی، ظریف اما عمیق است: در دنیایی که بحران‌های جهانی مانند همه‌گیری‌ها و جنگ‌ها، کودکان را از هم جدا می‌کنند، کوچک کردن کتاب‌ها و رساندن آن‌ها به هر نقطه، یک انقلاب است. وقتی کتابی کوچک از جیب یک کودک بیرون می‌آید، یا وقتی صدای بلندخوانی یک داوطلب در خانه‌ای تنها طنین‌انداز می‌شود، در آن لحظه شادی پیروز شده است. شورای کتاب کودک لیتوانی به جهان یادآوری می‌کند که برای مقاومت، نیازی به سلاح‌های بزرگ نیست. گاهی یک کتاب کوچک، یک صدای مهربان، و یک جایزه‌ی ساده برای یک نویسنده‌ی بومی، قدرتمندترین ابزارها برای ساختن دنیایی بهتر برای کودکان هستند. در سرزمین دریاچه‌ها و کهرباها، شادیِ خواندن، زیباترین و پایدارترین شکل مقاومت است.
