کتاب «شما که غریبه نیستید!» زندگینامهٔ خودنوشت نویسندهٔ نامآشنای کودک و نوجوان، هوشنگ مرادی کرمانی است. این کتاب برای نوجوانان دورهٔ راهنمایی به بالا مناسب است و دانشآموزان کلاس چهارم و پنجم نیز، اگر کتابخوان باشند، میتوانند با آن ارتباط برقرار کنند.
زندگینامهها معمولاً برای نوجوانان هیجانانگیزند؛ زیرا به آنها کمک میکنند زندگی انسانها، شیوههای متفاوت زیستن در موقعیتهای گوناگون و راههای کنار آمدن با دشواریها را بهتر درک کنند. زندگینامهها سرشار از شادیها و غمها، فرصتها و تهدیدها، موفقیتها و شکستها هستند و به نوجوانان امکان میدهند تجربههای انسانی را در قالبی داستانی لمس کنند.
این طرح یک پیشنهاد است و میتوان با توجه به نیاز و سلیقهٔ مخاطبان، برخی از بخشها را انتخاب یا اجرا کرد. پیشنهادها و انتقال تجربههای شما در ترویج این کتاب و بازتاب واکنشهای مخاطبان میتواند الهامبخش طرحهای بعدی باشد.
۱. مطالعهٔ کتاب
از نوجوانان بخواهید:
- کتاب را مطالعه کنند.
- نکتههای جالب آن را یادداشت کنند.
- در پایان، احساس خود را از خواندن کتاب بنویسند.
در ادامه میتوان دربارهٔ نوشتهها و احساسها با هم گفتوگو کرد.
این زندگینامه دارای طرح، شخصیتپردازی، فضای داستانی و درونمایهای مناسب برای گفتوگو، کار هنری، نمایش خلاق، نوشتن و خیالپردازی است.
۲. گفتوگوی شفاهی
پرسشها باید بهگونهای تنظیم شوند که نوجوانان اطلاعات متن را از زاویههای مختلف بررسی کنند.
محورهای پیشنهادی گفتوگو
- فضای زندگینامه:
گفتوگو را از فضای سیرچ آغاز کنید:
وضعیت بهداشتی روستا چگونه بود؟
فیلم چه آموزشهای بهداشتی میداد؟
آب آشامیدنی چگونه تأمین میشد؟
بیماریها چگونه درمان میشدند؟
این پرسشها میتواند به گفتوگو دربارهٔ پیشرفت بهداشت و تأثیر آن بر زندگی انسانها برسد. بیان خاطرات معلم یا مروج از گذشته معمولاً برای مخاطبان جذاب است. - رویدادهای مهم زندگی هوشو:
از نوجوانان بخواهید رویدادهایی مانند مرگ مادر، جنون پدر، تنبیهها، مرگ آقابابا، مرگ ننهبابا، زندگی در کرمان و یتیمخانه را بازگو کنند. - رنجهای عاطفی و روانی:
بررسی کنید آیا فقط این رویدادها موجب رنج هوشو میشدند یا فشارهای روحی مداوم نیز نقش داشتند؛ مانند انگهایی که به دلیل جنون پدر به او زده میشد، احساس سربار بودن، اتاق دربستهٔ مادر، حرفهای زنعموی مادر در شهداد و فشارهای ناشی از قضاوت دیگران. - شیوهٔ کنار آمدن با سختیها:
از نوجوانان بخواهید تفریحات و سرگرمیهای هوشو را به یاد آورند:
بازی آب و سبو، لیلاکُر، راهاندازی رادیو سیرچ، خیالپردازی و ساختن قصههای تخیلی.
گفتوگو را به سمت راههایی هدایت کنید که این کودک سختی زندگی را برای خود قابل تحمل میکرد. - افراد تأثیرگذار:
بپرسید چه کسانی بیشترین تأثیر را بر زندگی هوشو داشتهاند و از هر نظرخواهی دلیل بخواهید. - درونمایهٔ اصلی کتاب:
اجازه دهید همهٔ کسانی که مایلاند نظر خود را بیان کنند. - عنوان کتاب:
بررسی کنید آیا عنوان زندگینامه با درونمایهٔ آن همخوانی دارد یا نه. - ویژگیهای شخصیتی هوشو:
بپرسید چه ویژگیهایی موجب موفقیت او شد و نوجوانان چگونه میتوانند از این ویژگیها در زندگی خود بهره بگیرند.
۳. کار هنری
دانشآموزان را به گروههای ۳ تا ۴ نفره تقسیم کنید.
فعالیتهای پیشنهادی:
- ساخت دیوارنگاره از صحنههایی مانند بازی آب و سبو یا در آغوش گرفتن نخل در شهداد
- تهیهٔ دیوارنگاره یا کتیبه دربارهٔ سنتهای پذیرایی، عید، عروسی و درمان در روستا
- فضاسازی سیرچ یا خانهٔ هوشو در جعبهآینه (رودخانه، خانهها، سرو و …)
- تهیهٔ نشریهٔ دیواری با عنوان «بهشت سخن»
- ساخت کتیبه یا کتاب آکاردئونی با نقاشی یا کلاژ از روند زندگی نویسنده
- طراحی بروشورهایی دربارهٔ وسایل قدیمی مانند چراغ موشی، مرکب و لیقه، کیف مدرسه، گچ و … و کاربرد آنها
۴. نمایش و نقشپردازی
اجرای صحنههای زندگینامه به نوجوانان کمک میکند هیجانها و واقعیتهای داستان را عمیقتر تجربه کنند.
پیشنهادها:
- تبدیل بخشی از کتاب به نمایشنامه و اجرای آن در کلاس
- طراحی و اجرای برنامهای برای «رادیو سیرچ»
- تصور اجرای نمایش در شبانهروزی کرمان و آمادهسازی نمایشنامه
- پاسخگویی دو دانشآموز در نقش هوشو و عمو قاسم به پرسشها
- تهیهٔ کارتهای صحنه و نقش برای اجرای نمایش مرحلهبهمرحله
- صحبت داوطلبانهٔ دانشآموزان در نقش شخصیتهایی مانند ننهبابا، آقابابا، عمو قاسم، عمو اسدالله، کاظم، ممصادق، آقای ایرانپور، محزونی و …
- استفاده از «صندلی داغ» برای پرسش و پاسخ
- مشخص کردن مکانهای ذکرشده در کتاب روی نقشهٔ ایران
- رسم نقشهٔ سیرچ و مسیر آن تا شهداد بر اساس اطلاعات کتاب
۵. ایجاد انگیزهٔ نوشتن
فعالیتهای نوشتاری پیشنهادی:
- فهرست کردن احساسات هوشو در نوجوانی و مقایسهٔ آن با احساسات خود
- بازنویسی قصههای درون کتاب (بدون مراجعه به متن) و تبدیل آنها به کتاب
- نوشتن شرح روز اول مدرسه و مقایسه با روز اول مدرسهٔ هوشو
- تصور زندگی در سیرچ و بررسی تغییر احتمالی روند داستان
- نوشتن گفتوگوی ذهنی با هوشنگ مرادی کرمانی
- یافتن زندگینامهای دیگر از نویسنده و مقایسهٔ آن با این کتاب
- پاسخ به این پرسش که اگر بهجای عمو قاسم معلم بودند، چه میکردند؟
اگر بخواهی، در گام بعدی میتوانم همین متن را:
- کوتاهسازی رسانهای مخصوص صفحهٔ وب کتابک
- یا تفکیکشده به چند فعالیت مستقل
بدون افزودن هیچ محتوای تازه، فقط بازآرایی کنم.
