«بوکتراست اسکاتلند» (Scottish Book Trust) یکی از نهادهای ملی و اثرگذار در حوزه ترویج خواندن، نوشتن و دسترسی برابر به ادبیات در اسکاتلند است. این سازمان در معرفی رسمی خود بر سه محور اصلی تأکید میکند: الهامبخشیدن به مردم برای «خواندن از روی لذت»، ترویج برابری در دسترسی، و پیوند دادن افراد و سازمانها در سراسر اسکاتلند. [1]
جایگاه بوکتراست اسکاتلند فقط به عنوان یک نهاد فرهنگی نیست، بلکه بهعنوان سازمانی شبکهساز و مداخلهگر در اکوسیستم خواندن اسکاتلند شناخته میشود؛ نهادی که میکوشد از سالهای آغازین زندگی تا مدرسه و حتی فراتر از آن، رابطه کودکان و بزرگسالان را با کتاب تقویت کند. در نتیجه، فعالیتهای آن را باید در پیوند با سیاستهای ترویج خواندن، عدالت فرهنگی و توسعه عادت مطالعه در سراسر کشور دید. [1][3]
مأموریت و رویکرد
بوکتراست اسکاتلند خواندن را صرفاً یک مهارت آموزشی نمیداند، بلکه آن را تجربهای لذتبخش، اجتماعی و فرهنگی میفهمد. در یکی از توضیحات رسمی این نهاد آمده است که هدف آن کمک به مردم برای شروع خواندن و آسانتر کردن آن است؛ در همان متن، بر اهمیت لذت خواندن، دسترسی برابر و ایجاد ارتباط میان افراد و سازمانها تأکید شده است. [1]
این رویکرد نشان میدهد که بوکتراست اسکاتلند فقط به توزیع کتاب یا اجرای یک برنامه محدود فکر نمیکند، بلکه تلاش دارد زیرساختی فرهنگی برای خواندن بسازد. در این زیرساخت، کتابخانه، مدرسه، خانواده، نویسنده، و نهادهای محلی همگی به هم متصل میشوند تا خواندن به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شود. [1][2]
بوکبگ؛ برنامهای برای سالهای آغازین
یکی از شناختهشدهترین برنامههای بوکتراست اسکاتلند «بوکبگ» (Bookbug) است. بر پایه منابع رسمی و نیز ثبت این برنامه در «شبکه جهانی اهدای کتاب در سالهای آغازین» (Global Network for Early Years Bookgifting)، بوکبگ بهعنوان برنامهای اسکاتلندی در حوزه اهدای کتاب و ترویج خواندن مشترک در سالهای نخست زندگی شناخته میشود. [2]
اهمیت بوکبگ در این است که خواندن را از بسیار زود آغاز میکند. این برنامه به خانوادهها کمک میکند کودک را از همان آغاز با کتاب، شعر، قصه و بلندخوانی آشنا کنند. در الگوی بوکبگ، والدین و مراقبان فقط دریافتکننده کتاب نیستند، بلکه در فرایند خواندن نقش فعال دارند. [2]
چنین برنامهای از نظر ترویج خواندن اهمیت زیادی دارد، زیرا میداند عادت خواندن در مدرسه بهتنهایی ساخته نمیشود. کودک باید پیش از ورود رسمی به آموزش، تجربه مثبت و عاطفی با کتاب داشته باشد. بوکبگ دقیقاً همین پیوند اولیه را هدف میگیرد و به خواندن، جنبهای خانوادگی و روزمره میدهد. [2]
پیوند با شبکههای بینالمللی
بوکتراست اسکاتلند عضو رسمی شبکه EURead است و در فهرست اعضای این شبکه، محل استقرار آن ادینبورگ، اسکاتلند ثبت شده است. [3]
همچنین، ثبت Bookbug در شبکه جهانی اهدای کتاب در سالهای آغازین نشان میدهد که تجربههای این نهاد فقط محلی نیست، بلکه در شبکهای فراملی از نهادهای ترویج خواندن نیز جای دارد. [2]
این عضویتها از دو جهت مهماند. نخست آنکه جایگاه بوکتراست اسکاتلند را در میان نهادهای حرفهای و تخصصی ترویج خواندن تثبیت میکنند. دوم اینکه نشان میدهند این سازمان در گفتوگوهای بینالمللی درباره خواندن، اهدای کتاب و سالهای آغازین حضور فعال دارد و از تجربههای دیگر کشورها نیز بهره میگیرد. [2][3]
جایگاه ملی در اکوسیستم ادبی اسکاتلند
اسکاتلند، و بهویژه ادینبورگ، در گزارشهای بینالمللی بهعنوان یکی از مراکز مهم ادبی معرفی شده است. گزارش یونسکو درباره شهر ادبیات ادینبورگ، وجود سازمانهای ملی ادبیات در اسکاتلند را تأیید میکند و این بستر، زمینه فعالیت بوکتراست اسکاتلند را روشنتر میسازد. [4]
در چنین زمینهای، بوکتراست اسکاتلند را باید نهادی دانست که میان سیاست فرهنگی ملی و عمل محلی پیوند برقرار میکند. این سازمان با شبکهسازی، برنامهریزی و ترویج خواندن، بخشی از زیستبوم ادبی اسکاتلند را فعال نگه میدارد. [1][4]
جمعبندی
بوکتراست اسکاتلند یک نهاد ملی مهم در اسکاتلند است که خواندن، نوشتن و دسترسی برابر به ادبیات را در مرکز کار خود قرار داده است. برنامههایی مانند Bookbug و عضویت در شبکههای بینالمللی مانند EURead نشان میدهند که این سازمان هم در سطح ملی و هم در سطح فراملی نقش دارد. [1][2][3]
این نهاد با تأکید بر خواندن برای لذت، آغاز زودهنگام خواندن، و پیوند دادن افراد و سازمانها، نمونهای روشن از یک سازمان ترویج خواندن است که کارش فقط فرهنگی نیست، بلکه اجتماعی و ساختاری هم هست. [1]
