بخوان (READ Educational Trust) یک سازمان آموزشی غیردولتی در آفریقای جنوبی است که از سال ۱۹۷۹ برای گسترش سوادآموزی، بهبود آموزش و افزایش دسترسی کودکان و جوامع محروم به کتاب و منابع یادگیری فعالیت میکند. این نهاد با آموزش معلمان، تجهیز مدارس و اجرای برنامههای ترویج خواندن، میکوشد کودکان را به خوانندگانی توانمند و یادگیرندگانی مستقل تبدیل کند.
شکلگیری «بخوان»
«بخوان» در سال ۱۹۷۹ و در پاسخ به کمبود امکانات خواندن و کتابخانه در جوامع محروم آفریقای جنوبی شکل گرفت. در آن دوره، بسیاری از مدارس و مناطق روستایی به کتاب، کتابخانه، مواد آموزشی و معلمان آموزشدیده دسترسی کافی نداشتند. شکلگیری این نهاد حاصل توجه به نیاز دانشآموزان و جوامعی بود که از فرصتهای برابر آموزشی برخوردار نبودند.
«بخوان» از آغاز فعالیت خود تلاش کرد سوادآموزی را تنها به آموزش مهارتهای پایه خواندن و نوشتن محدود نکند؛ بلکه آن را بخشی از فرایند گستردهتر یادگیری، رشد فردی و مشارکت اجتماعی بداند.
مأموریت و زمینههای فعالیت
مأموریت اصلی «بخوان»، تقویت تواناییهای خواندن، نوشتن، یادگیری، دسترسی به اطلاعات و برقراری ارتباط است. این سازمان بر این باور است که سواد، پایهای برای موفقیت تحصیلی، استقلال فردی و مشارکت فعال در جامعه است.
مهمترین زمینههای فعالیت «بخوان» عبارتاند از:
- آموزش و توانمندسازی معلمان؛
- تقویت آموزش خواندن و درک مطلب؛
- فراهم کردن کتاب و مواد آموزشی برای مدارس محروم؛
- ایجاد و پشتیبانی از کتابخانههای مدرسهای؛
- اجرای طرحهای ترویج خواندن در مناطق روستایی؛
- پشتیبانی آموزشی از دانشآموزان و مدارس کمبرخوردار؛
- همکاری با نهادهای دولتی، شرکتها، مؤسسههای اجتماعی و حامیان مالی.
این سازمان با تمرکز بر توسعه حرفهای معلمان تلاش میکند کیفیت آموزش در کلاسهای درس را بهبود دهد. آموزش معلمان، ارائه منابع مناسب و پشتیبانی مستمر، از عناصر اصلی رویکرد «بخوان» هستند.
برنامه «رالی برای خواندن»
یکی از مهمترین برنامههای «بخوان»، طرح «رالی برای خواندن» (Rally to Read) است. این برنامه از سال ۱۹۹۸ با هدف پشتیبانی از آموزش در مدارس روستایی و محروم آفریقای جنوبی آغاز شد.
«رالی برای خواندن» یک برنامه مشارکتی است که در آن شرکتها و حامیان اجتماعی، هزینه تهیه کتاب، منابع آموزشی، تجهیزات کتابخانهای و آموزش معلمان را تأمین میکنند. «بخوان» نیز تخصص آموزشی، هماهنگی برنامه و اجرای فعالیتها را در مدارس بر عهده دارد.
این برنامه برای آن طراحی شده است که دانشآموزان، بهویژه در سالهای نخست مدرسه، مهارتهای پایه خواندن را به دست آورند و بتوانند متن را نهفقط بهصورت شفاهی، بلکه با درک معنا و مفهوم آن بخوانند.
همکاری با فورد آفریقای جنوبی
فورد آفریقای جنوبی (Ford South Africa) از سال ۲۰۱۹ بهطور رسمی در اجرای برنامه «رالی برای خواندن» مشارکت داشته است. این همکاری بخشی از مسئولیت اجتماعی این شرکت در زمینه آموزش و سوادآموزی است.
در چارچوب این مشارکت، منابع آموزشی و کتاب به مدارس کمبرخوردار روستایی میرسد و معلمان نیز از آموزش و پشتیبانی تخصصی بهرهمند میشوند. این همکاری در سال ۲۰۲۶ ادامه یافت و بر تقویت سواد پایه، بهبود توانایی خواندن دانشآموزان و حمایت از مدارس محروم تمرکز داشت.
هدف اصلی این برنامه آن است که کودکان بتوانند با استفاده از کتاب و منابع مناسب، خواندن را بهعنوان ابزاری برای یادگیری و فهم جهان تجربه کنند.
اهمیت آموزش معلمان
«بخوان» آموزش معلمان را یکی از پایههای اصلی بهبود سوادآموزی میداند. دسترسی به کتاب، بدون حضور معلمانی که با روشهای مؤثر آموزش خواندن آشنا باشند، نمیتواند به تغییر پایدار منجر شود.
ازاینرو، برنامههای این سازمان معمولاً آموزش معلمان، ارائه راهنمای آموزشی و پشتیبانی در محیط مدرسه را در کنار توزیع کتاب و منابع یادگیری دنبال میکنند. این رویکرد به معلمان کمک میکند تا فعالیتهای خواندن را با نیازهای دانشآموزان هماهنگ کنند و محیطی فعالتر برای یادگیری بسازند.
کتابخانه و دسترسی به منابع خواندن
ایجاد دسترسی به کتاب و تقویت کتابخانههای مدرسهای، بخش مهمی از فعالیتهای «بخوان» است. بسیاری از کودکان در مناطق محروم، در خانه یا مدرسه به مجموعه متنوعی از کتابها دسترسی ندارند. نبود منابع خواندنی میتواند علاقه کودکان به مطالعه و فرصت تمرین خواندن را کاهش دهد.
«بخوان» با تأمین کتاب و مواد آموزشی مناسب، به مدارس کمک میکند محیطی فراهم کنند که در آن دانشآموزان بتوانند کتاب انتخاب کنند، بخوانند، درباره داستانها گفتوگو کنند و مهارتهای زبانی خود را پرورش دهند.
تأثیرگذاری بر جوامع محروم
فعالیتهای «بخوان» عمدتاً بر مدارسی متمرکز است که با کمبود منابع آموزشی، فقر، فاصله جغرافیایی و محدودیت دسترسی به کتابخانه روبهرو هستند. این سازمان با همکاری شرکای خود میکوشد بخشی از نابرابری آموزشی میان مدارس برخوردار و محروم را کاهش دهد.
اهمیت این فعالیتها تنها به افزایش تعداد کتابهای موجود در مدارس محدود نمیشود. فراهم کردن منابع خواندن، آموزش معلمان و پشتیبانی از کلاس درس میتواند بر اعتمادبهنفس دانشآموزان، مشارکت آنان در فرایند یادگیری و توانایی ادامه تحصیل نیز اثر بگذارد.
تداوم فعالیت در سال ۲۰۲۶
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی شرکای رسمی این برنامه، «بخوان» همچنان فعال است و برنامه «رالی برای خواندن» در سال ۲۰۲۶ نیز ادامه دارد. تداوم این برنامه نشان میدهد که مسئله سواد پایه و دسترسی برابر به منابع خواندن هنوز از نیازهای مهم آموزشی در آفریقای جنوبی است.
همکاری میان سازمانهای آموزشی، شرکتهای خصوصی و جوامع محلی، امکان میدهد برنامههای سوادآموزی در مقیاس گستردهتر و با پشتیبانی پایدار اجرا شوند. «بخوان» در این همکاریها، مسئولیت تخصصی و اجرایی برنامههای آموزشی را بر عهده دارد.
جمعبندی
«بخوان» از باسابقهترین سازمانهای ترویج سوادآموزی در آفریقای جنوبی است. این نهاد از سال ۱۹۷۹ تاکنون، با تمرکز بر آموزش معلمان، دسترسی به کتاب، تقویت کتابخانههای مدرسهای و حمایت از مدارس محروم فعالیت کرده است.
برنامه «رالی برای خواندن» نمونهای از همکاری میان یک نهاد آموزشی و بخش خصوصی برای گسترش فرصتهای خواندن و یادگیری است. استمرار فعالیت این برنامه و همکاری آن با فورد آفریقای جنوبی در سال ۲۰۲۶، نشان میدهد که «بخوان» همچنان در مسیر بهبود آموزش و ترویج سواد در جوامع کمبرخوردار فعالیت میکند.
منابع
- وبسایت رسمی سازمان «بخوان»: read.co.za
- بیانیه توانمندیهای سازمان «بخوان»
- دانشگاه پرتوریا، منابع تاریخی درباره شکلگیری «بخوان»
- وبسایت رسمی فورد آفریقای جنوبی، خبر مربوط به ادامه برنامه «رالی برای خواندن» در سال ۲۰۲۶
- وبسایت رسمی برنامه «رالی برای خواندن»: rallytoread.co.za
