روز ملی بلندخوانی در آلمان (Bundesweiter Vorlesetag)، بیتردید یکی از موفقترین و گستردهترین تجربههای ترویج خواندن در جهان است. این رویداد که هر ساله در سومین جمعهٔ ماه نوامبر برگزار میشود، تنها یک برنامهٔ سادهٔ کتابخوانی نیست، بلکه یک «نمایش عمومی» و ملی است که در آن تمام اقشار جامعه — از سیاستمداران و هنرمندان گرفته تا دانشآموزان و والدین — گرد هم میآیند تا اهمیت «بلندخوانی» را به جامعه یادآوری کنند.
تاریخچه شکلگیری
این رویداد در سال ۲۰۰۴ میلادی متولد شد. ایدهٔ اولیهٔ آن با مشارکت سه نهاد قدرتمند در آلمان شکل گرفت:
۱. روزنامهٔ دیسایت (Die Zeit)؛ بهعنوان یک رسانهٔ تأثیرگذار.
۲. دویچه بان (Deutsche Bahn)؛ شرکت ملی راهآهن آلمان (بهعنوان حامی لجستیک و فضای عمومی).
۳. بنیاد خواندن (Stiftung Lesen) آلمان؛ بهعنوان متولی تخصصی ترویج سواد.
هدف بنیانگذاران این بود که با ایجاد یک «روز ملی»، موضوع خواندن را از فضای بستهٔ کتابخانهها و مدارس خارج کرده و به متن جامعه بیاورند. آنها میخواستند ثابت کنند که بلندخوانی، فعالیتی است که میتواند جامعه را به هم نزدیک کند و پیوندی عمیق میان نسلها ایجاد نماید.
چرا «بلندخوانی»؟
از نگاه بنیاد خواندن، بلندخوانی (Reading Aloud) دروازهٔ ورود به دنیای کتاب است. پژوهشهای این بنیاد نشان داده است که:
- کودکانی که برایشان در خانه کتاب خوانده میشود، در مدرسه موفقترند.
- بلندخوانی، دایرهٔ واژگان کودک را بهشدت افزایش میدهد.
- این فعالیت، همدلی و مهارتهای اجتماعی را تقویت میکند.
- بلندخوانی، «لذت خواندن» را پیش از آنکه کودک خواندن بیاموزد، در او نهادینه میکند.
بنابراین، این روز ملی با هدف ترغیب بزرگسالان به خواندن برای کودکان طراحی شد تا این «مهارتِ پایه» به یک عادت همگانی تبدیل شود.
این روز چگونه برگزار میشود؟
ویژگی منحصربهفرد این روز، مشارکت چهرههای سرشناس است. در این روز، سیاستمداران، بازیگران سینما، ورزشکاران، نویسندگان و شخصیتهای رسانهای در سراسر آلمان به مدارس، مهدکودکها، کتابخانهها و حتی بیمارستانها میروند تا برای کودکان کتاب بخوانند.
این اقدام دو کارکرد مهم دارد:
- اهمیت نمادین: وقتی یک سیاستمدار ردهبالا یا یک چهرهٔ مشهور برای کودکان کتاب میخواند، در واقع این پیام را به جامعه مخابره میکند که «خواندن یک فعالیت ارزشمند و محترم است».
- جذب رسانهها: حضور این افراد باعث میشود اخبار مربوط به این روز در صدر رسانههای آلمان قرار بگیرد و توجه عموم به اهمیت ترویج خواندن جلب شود.
ابعاد رویداد: آماری که شگفتانگیز است
این رویداد که ابتدا با مشارکت چند هزار نفر آغاز شد، اکنون به ابعاد ملی رسیده است:
- هر ساله صدها هزار نفر در این برنامه مشارکت فعال دارند.
- این کارزار، بزرگترین رویداد خواندن در آلمان محسوب میشود که تمامی ایالتهای این کشور را در بر میگیرد.
- برنامهها صرفاً به فضای آموزشی محدود نیست؛ بلکه در ایستگاههای قطار، موزهها، ادارات دولتی و حتی فضاهای باز شهری نیز برگزار میشود.
هفته بلندخوانی در ایران
در ایران نیز اهمیت بلندخوانی بهخوبی شناخته شده است. برنامهٔ «با من بخوان» (Read with Me)، که از سوی «موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان» اجرا میشود، یکی از موفقترین و نظاممندترین تجربههای ترویج بلندخوانی در کشور است. این برنامه با تمرکز ویژه بر کودکانِ مناطق محروم و در شرایط دشوار، با آموزشِ «بلندخوانیِ نظاممند» به مربیان، معلمان و والدین، میکوشد تا لذت خواندن و پیوند عاطفی میان کودک و کتاب را نهادینه کند. «با من بخوان» نشان داده است که بلندخوانی چگونه میتواند در بسترهای گوناگونِ فرهنگی و اجتماعیِ ایران، نقشی تعیینکننده در توسعهٔ سواد، تقویت مهارتهای زبانی و توانمندسازی کودکان ایفا کند.
نتیجهگیری
روز ملی بلندخوانی در آلمان، گواهی است بر اینکه اگر پیام درستی انتخاب شود و ابزارهای ارتباطیِ مناسب (مانند مشارکت چهرههای اثرگذار) به کار گرفته شوند، میتوان خواندن را به موضوعی «جذاب» و «ملی» تبدیل کرد. این روز به جامعهٔ آلمان یادآوری میکند که بلندخوانی برای کودک، نه تنها یک مسئولیت آموزشی، بلکه یک «هدیهٔ عاطفی» است که اثرات آن تا پایان عمر باقی میماند.
منابع مستند برای مطالعه بیشتر:
- وبسایت رسمی روز ملی بلندخوانی: https://www.vorlesetag.de/
- بخش ویژه در وبسایت بنیاد خواندن (Stiftung Lesen): https://www.stiftunglesen.de/vorlesetag
- گزارشهای سالانه درباره اثرات بلندخوانی: https://www.stiftunglesen.de/forschung
