رالی برای خواندن برنامهای برای تقویت خواندن، نوشتن و سواد پایه در مدارس روستایی و کمبرخوردار آفریقای جنوبی است. این برنامه، که از سال ۱۹۹۸ آغاز شده، تنها به رساندن کتاب و لوازم آموزشی به مدرسهها محدود نمیشود؛ بلکه با آموزش معلمان، مربیگری آموزشی، پشتیبانی مستمر از مدرسهها، فراهمآوردن منابع خواندنی و پیگیری پیشرفت دانشآموزان، میکوشد تغییری پایدار در فرایند آموزش ایجاد کند.
این برنامه نمونهای قابل توجه از پیوند میان پشتیبانی اجتماعی، مسئولیتپذیری شرکتها و مداخله آموزشی است. در این الگو، مدرسههای دور از مرکز و کمبرخوردار، نه فقط دریافتکننده کمکهای مقطعی، بلکه شریک یک برنامه چندساله برای بهبود کیفیت آموزش و یادگیری هستند.
آغاز یک سفر آموزشی
بر پایه تاریخچه رسمی برنامه، رالی برای خواندن در سال ۱۹۹۸ شکل گرفت. آغاز آن به همکاری شورای پژوهش علوم انسانی آفریقای جنوبی و شرکت مککارتی بازمیگردد. در نخستین گام، یک خودروی چهارچرخ محرک برای رساندن لوازمالتحریر و منابع آموزشی به ۱۲ مدرسه روستایی در اختیار این طرح قرار گرفت.
این حرکت نخستین، در ظاهر یک سفر برای رساندن امکانات آموزشی به مدرسههای دورافتاده بود؛ اما بهتدریج به ابتکاری گستردهتر تبدیل شد. برگزارکنندگان برنامه دریافتند که رساندن کتاب، نوشتافزار یا وسایل آموزشی بهتنهایی نمیتواند پاسخگوی مسئله پیچیده سوادآموزی باشد. کودکان برای خواننده شدن، به معلمانی نیاز دارند که روشهای آموزش خواندن را بشناسند، به منابع مناسب دسترسی داشته باشند و در فرایند کارشان از پشتیبانی حرفهای برخوردار شوند.
از توزیع منابع تا پشتیبانی پایدار از مدرسه
رالی برای خواندن بر این اصل استوار است که بهبود سواد پایه، بهویژه در منطقههای روستایی و کمبرخوردار، نیازمند برنامهای بلندمدت است. از اینرو، مدرسههای شرکتکننده معمولاً در یک دوره چندساله زیر پوشش برنامه قرار میگیرند.
در این دوره، برنامه میکوشد میان دسترسی به منابع آموزشی و تقویت تواناییهای معلمان پیوند برقرار کند. منابع رسمی و گزارشهای مرتبط با این طرح نشان میدهند که محورهای اصلی فعالیت آن عبارتاند از:
- آموزش ضمن خدمت معلمان؛
- مربیگری، راهنمایی و پشتیبانی آموزشی از معلمان؛
- کمک به بهبود روشهای تدریس خواندن، نوشتن و درک مطلب؛
- فراهمکردن کتاب، لوازمالتحریر و دیگر منابع آموزشی؛
- ایجاد یا تقویت کتابخانههای کلاسی؛
- پیگیری و پایش پیشرفت سوادآموزی دانشآموزان؛
- کمک به تقویت مدیریت و فضای آموزشی مدرسه.
در بعضی گزارشها، به فراهمکردن کتابخانههای کلاسی قابلحمل نیز اشاره شده است. این کتابخانهها به معلمان و دانشآموزان امکان میدهند کتابهای بیشتری را در محیط کلاس در اختیار داشته باشند و خواندن را از فعالیتی occasional و محدود، به بخشی از زندگی روزانه مدرسه تبدیل کنند.
نقش بنیاد آموزشی «رید»
شریک آموزشی و اجرایی اصلی برنامه، بنیاد آموزشی «رید» است؛ نهادی غیرانتفاعی که در زمینه سوادآموزی و آموزش معلمان در آفریقای جنوبی فعالیت میکند. بر اساس اطلاعات منتشرشده در وبسایت برنامه، این بنیاد مسئول آموزش، مربیگری و حمایت از معلمان مدرسههای زیر پوشش رالی برای خواندن است.
نقش این بنیاد اهمیت ویژهای دارد، زیرا تغییر در کیفیت آموزش خواندن بدون مشارکت فعال معلم ممکن نیست. معلم باید بتواند سطح خواندن دانشآموزان را تشخیص دهد، مواد خواندنی متناسب با نیاز آنان انتخاب کند، فرصت بلندخوانی و گفتوگو درباره کتاب فراهم آورد و به دانشآموز کمک کند تا از رمزگشایی واژهها به درک معنا برسد.
برنامه رالی برای خواندن با تکیه بر آموزش و همراهی معلمان، میکوشد خواندن را نه فقط یک مهارت فنی، بلکه ابزاری برای یادگیری، مشارکت در کلاس و موفقیت تحصیلی دانشآموزان بداند.
چرا تمرکز بر معلم مهم است؟
در بسیاری از برنامههای ترویج خواندن، توجه اصلی به تهیه کتاب برای کودکان معطوف است. کتاب، بیتردید، بخش اساسی هر برنامه سوادآموزی است؛ اما کتاب زمانی میتواند اثر آموزشی خود را نشان دهد که کودک فرصت و انگیزه خواندن داشته باشد و معلم نیز بتواند از آن در فرایند یادگیری استفاده کند.
رالی برای خواندن از این منظر الگویی مهم است، زیرا منابع آموزشی را با رشد حرفهای معلمان همراه میکند. پشتیبانی از معلم میتواند به ایجاد کلاسهایی کمک کند که در آنها خواندن با صدای بلند، گفتوگو درباره متن، نوشتن، واژهآموزی و درک مطلب جایگاهی پایدار داشته باشد.
این رویکرد همچنین نشان میدهد که برای کاهش نابرابری آموزشی، نباید تنها بر کمبودهای مادی مدرسه تمرکز کرد. مدرسههای کمبرخوردار به امکانات نیاز دارند، اما به همان اندازه به فرصتهای آموزشی پایدار، همراهی حرفهای و اعتماد به توانایی معلمان خود نیز نیازمندند.
تداوم برنامه و همکاری حامیان
رالی برای خواندن از زمان آغاز فعالیت خود، در بخشهای گوناگون آفریقای جنوبی اجرا شده است. اطلاعات منتشرشده در تاریخچه برنامه، از برگزاری رالیها در منطقههای مختلف کشور از سال ۱۹۹۸ تا سال ۲۰۱۵ خبر میدهد. گزارشهای تازهتر نیز نشان میدهند که این طرح همچنان ادامه دارد و با پشتیبانی نهادها و شرکتهای مختلف اجرا میشود.
برای نمونه، شرکت فورد آفریقای جنوبی اعلام کرده است که از سال ۲۰۱۹ در برگزاری و پشتیبانی از این برنامه، همراه با بنیاد آموزشی «رید»، مشارکت دارد. بر پایه گزارشهای منتشرشده، دورههای تازهای از برنامه برای مدرسههای جدید نیز آغاز شده است. این تداوم برای برنامههای سوادآموزی اهمیت بسیاری دارد، زیرا بهبود مهارت خواندن و توانمندسازی معلمان در زمانی کوتاه و با مداخلهای یکباره تحقق نمییابد.
رالی برای خواندن و مسئله عدالت آموزشی
مدرسههای روستایی و دورافتاده اغلب با چالشهایی مانند کمبود منابع، فاصله از مراکز آموزشی، دسترسی محدود به کتاب و فرصتهای کمتر برای آموزش حرفهای معلمان روبهرو هستند. چنین شرایطی میتواند شکاف میان دانشآموزان مناطق برخوردار و کمبرخوردار را عمیقتر کند.
رالی برای خواندن در پاسخ به همین نابرابری شکل گرفته است. این برنامه تلاش میکند امکانات و پشتیبانی حرفهای را به مدرسههایی برساند که معمولاً از شبکههای اصلی خدمات آموزشی فاصله دارند. بنابراین، اهمیت آن فقط در شمار کتابها یا بستههای آموزشی توزیعشده نیست؛ بلکه در ایجاد فرصتی برابرتر برای یادگیری خواندن و پیشرفت تحصیلی کودکان است.
درسهایی برای برنامههای ترویج خواندن
تجربه رالی برای خواندن چند نکته مهم را برای برنامههای سوادآموزی و ترویج کتابخوانی یادآوری میکند:
- توزیع کتاب باید با برنامهای برای استفاده آموزشی از کتاب همراه باشد.
- معلم یکی از مهمترین حلقههای شکلگیری عادت خواندن در مدرسه است.
- پشتیبانی مستمر و چندساله از مدرسه، از کمکهای کوتاهمدت اثرگذارتر است.
- پایش پیشرفت دانشآموزان و معلمان، بخشی ضروری از هر مداخله آموزشی است.
- همکاری میان نهادهای آموزشی، جامعه محلی و حامیان مالی میتواند دامنه و پایداری برنامه را افزایش دهد.
این تجربه نشان میدهد که ترویج خواندن، هنگامی موفقتر است که در متن زندگی مدرسه جای بگیرد: در برنامه روزانه کلاس، در آموزش معلم، در دسترسبودن کتابها و در گفتوگوهای پیوسته کودکان درباره آنچه میخوانند.
جمعبندی
رالی برای خواندن از یک سفر برای رساندن منابع آموزشی به ۱۲ مدرسه روستایی آغاز شد و در گذر زمان به برنامهای برای تقویت سواد پایه در مدرسههای کمبرخوردار آفریقای جنوبی تبدیل شد. ویژگی مهم این برنامه، پیوند میان تأمین منابع آموزشی و سرمایهگذاری بر تواناییهای معلمان است.
این برنامه با آموزش، مربیگری و همراهی مدرسهها میکوشد زمینهای فراهم کند که کودکان، بهویژه در منطقههای روستایی، فرصت بیشتری برای خواندن، فهمیدن و یادگرفتن داشته باشند. رالی برای خواندن یادآور این نکته است که حق خواندن و یادگیری، تنها با رساندن کتاب تحقق پیدا نمیکند؛ بلکه به مدرسهای نیاز دارد که بتواند کتاب را به تجربهای زنده، روزمره و معنادار برای کودک تبدیل کند.
