تقویم کودکان آلمان ۲۰۲۷ منتشر شده است و شعری از کتاب «شالگردنی با رنگهای تابستانی» سروده صفورا نیری با تصویرگری سلیمه باباخان برای ماه آوریل این تقویم انتخاب شده است. «شالگردنی با رنگهای تابستانی» در سال ۱۴۰۲ از سوی مؤسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان (کتابتاک) منتشر شده است. موسسه تاریخ ادبیات کودکان در راستای ارائه شعر نوجوان به معنای واقعی آن مجموعه اشعار صفورا نیری را در برنامه کاری خود قرار داده است. نیری به خوبی ویژگیهای شعر نوجوان را میشناسد و اشعاری دربارهی امید، شور زندگی، صلح و دوستی و عشق و احترام به طبیعت برای این گروه سنی سروده است.
شورای کتاب کودک لوح و تندیس هفتمین دوره جایزهی ادبی عباس یمینی شریف (۱۴۰۳) را به صفورا نیری برای سرایش کتاب «شالگردنی با رنگهای تابستانی» اهدا کرده بود. همچنین در بخش کتابهای برگزیده نیز لوح ماهی سیاه کوچولوی ۱۴۰۳ به همین کتاب و شاعر تعلق گرفت.
مجموعه اشعار زیر از صفورا نیری در کتاب تاک منتشر شدهاند.
- با هم بزرگ شدیم درختها و من
- شالگردنی با رنگهای تابستانی
همچنین پیشتر کتاب «ستارهها آبی میخندند» از این مجموعه به فهرست کلاغ سفید ۲۰۲۵ راه یافته بود.
در کتابک بخوانید: معرفی کتاب ستارهها آبی میخندند
درباره تقویم کودکان آلمان
Der Kinder Kalender یک تقویم هفتگیِ شعر و تصویر برای کودکان است؛ نه یک تقویم معمولی که فقط تاریخ و مناسبتها را نشان دهد. البته این تقویم فقط برای کودکان نیست! در صفحهی رسمی کتابخانهی بینالمللی کودکان و نوجوانان مونیخ نوشته شده است مناسب برای کودکان ۶ سال به بالا یعنی برای همهی علاقهمندان به شعر!
این نکته مهم است، چون تقویم میتواند در یک خانواده، مدرسه، مهدکودک یا کلاس زبان مورد استفادهی مشترک کودک و بزرگسال قرار بگیرد.
ایدهی اصلی این سررسید بسیار ساده و در عین حال جذاب است: هر هفته یک شعر تازه از گوشهای از جهان.
ابتدای هر هفته، کودک با یک شعر جدید روبهرو میشود که به زبان اصلی و در کنار ترجمهی آلمانی ارائه شده و یک تصویرسازی نیز آن را همراهی میکند. شعرها گاهی موزون و طنزآمیزند، گاهی آرام و تأملبرانگیز؛ و برخی از زبانهای بسیار رایج دنیا و برخی دیگر زبانهای کمترشناختهشده را شامل میشوند.
تقویمکودکان، زمان را با شعر اندازه میگیرد، نه فقط با عدد و تاریخ.
هر اول هفته به کودک نمیگوید یک هفتهی دیگر گذشت؛
میگوید:
یک شعر تازه در جهان پیدا شده؛ بیا با هم کشفاش کنیم.
و همین، آن را از یک تقویم معمولی به یک پروژهی ادبی، تصویری و چندفرهنگی برای کودکان تبدیل میکند.
انتشار این تقویم از سال ۲۰۱۱ آغاز شده است. ایدهی آن با همکاری کتابخانهی بینالمللی کودکان و نوجوانان مونیخ (Internationale Jugendbibliothek) شکل گرفت. مسیر انتشارش هم جالب است:
۲۰۱۱ تا ۲۰۱۸: با نام و ساختار اولیه، در Arche Kalender Verlag
۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲: با عنوان Der Kinder Kalender در Edition momente
از سال ۲۰۲۳: انتشار آن به Moritz Verlag در فرانکفورت سپرده شد.
اما انتخاب و گردآوری محتوای تقویم همچنان با متخصصان ادبیات کودکان در کتابخانه بینالمللی مونیخ است. یعنی یک ناشر تجاری آن را منتشر میکند، اما پشت انتخاب ادبی آن یک کتابخانهی تخصصی بینالمللی کودک قرار دارد.
چرا ۵۳ شعر؟
این یکی از ویژگیهای جالب تقویم است. تقویم برای ۵۳ هفته طراحی شده است؛ بنابراین هر هفتهی سال یک تجربهی ادبی تازه به کودک میدهد. نسخهی ۲۰۲۷ نیز ۵۳ شعر و تصویر دارد.
چندزبانه بودن دقیقاً یعنی چه؟
این بخش از تقویم یکی از مهمترین ویژگیهای آن است. شعرها فقط به آلمانی ارائه نمیشوند. مثلاً اگر شعر اصلی عربی، فرانسوی، مجاری، ژاپنی یا هر زبان دیگری باشد، متن اصلی در کنار ترجمهی آلمانی قرار میگیرد. در نتیجه کودک حتی اگر زبان شعر را بلد نباشد، با صدا، شکل نوشتاری و موسیقی زبانهای دیگر روبهرو میشود.
این تقویم در واقع میگوید:
لازم نیست زبان دیگری را بلد باشی تا از شنیدن و دیدن آن لذت ببری.
این سررسید فقط شعر نیست؛ تصویر هم بخش مهمی از این پروژه است. برای هر شعر، یک تصویرسازی وجود دارد که قرار نیست فقط تزئین صفحه باشد. تصاویر سرایش دوباره شعر به زبان بصری هستند. شعر و تصویر کنار هم قرار میگیرند تا کودک بتواند:
دربارهی شعر حرف بزند، تصویر را تفسیر کند،حدس بزند شعر دربارهی چیست، با فضای فرهنگی دیگری روبهرو شود و حتی از طریق تصویر وارد گفتوگو شود.
به همین دلیل، تقویم برای بلندخوانی، گفتوگو، خندیدن، خیالپردازی و حتی حفظ کردن شعرها طراحی شده است.
در کتابک بخوانید: معرفی کتاب باد دست من را میگیرد
کتابخانهای که پشت این تقویم است، خود داستان مهمی دارد
Internationale Jugendbibliothek یا کتابخانهی بینالمللی کودکان و نوجوانان مونیخ از مهمترین مراکز جهان در زمینهی ادبیات کودک و نوجوان است. این کتابخانه در سال ۱۹۴۹ به ابتکار Jella Lepman تأسیس شد و امروزه خود را بزرگترین کتابخانهی جهان در زمینهی ادبیات بینالمللی کودک و نوجوان معرفی میکند.
بنابراین وقتی روی تقویم میبینیم:
«انتخاب و ویرایششده توسط کتابخانهی بینالمللی کودکان و نوجوانان»
این فقط یک عبارت تشریفاتی نیست؛ پشت آن یک نهاد تخصصی با مجموعهای عظیم از ادبیات کودک جهان قرار دارد.
ویژگیای دوستداشتنی در نسخههای قدیمیتر
در برخی سالها، تقویم یک صفحهی خالی برای شعر و تصویر کودکان هم داشته است. حتی مسابقهای برگزار میشد که کودکان میتوانستند شعرهای خودشان را همراه با تصویر ارسال کنند. مثلاً در سال ۲۰۱۹ بیش از ۱۶۰ اثر به مسابقه رسید و هیئت داوری ۱۰ اثر را انتخاب کرد.
در سال ۲۰۱۸ نیز بیش از ۳۰۰ کودک، نوجوان و حتی تعدادی بزرگسال در این مسابقه شرکت کرده بودند. این یعنی فلسفهی پروژه فقط «شعر برای کودک» نیست؛ بلکه تا حدی «کودک بهعنوان آفرینندهی شعر و تصویر» را هم در بر میگیرد.
و نکتهی جالب اینکه این پروژه قبلاً هم مورد توجه نهادهای تخصصی قرار گرفته است: Der Kinder Kalender در سال ۲۰۲۰ جایزهی Gregor Calendar Award را در بخش نقرهای دریافت کرده و نسخهی آن در فهرست «۱۰ تقویم برتر سال ۲۰۲۵» جایزهی تقویم انجمن کتابفروشان آلمان نیز قرار گرفته است.
