عنوان فعالیت: چاپ با نور خورشید (ساخت شاهکارهای خورشیدی)
مخاطب: والدین کودکان پیشدبستانی و دبستانی
هدف کلی: آشنایی کودکان با تأثیر نور خورشید بر رنگ اجسام و ایجاد تصاویر سایهگونه (سیلوئت) از طریق یک فعالیت هنری-علمی ساده و جذاب.
مقدمه:
تابستان بهترین زمان برای افزایش دانش کودک شما درباره تأثیر نور و سایه است. در این فعالیت، هنر و علم را در هم میآمیزید و در پایان یک شاهکار «چاپ خورشیدی» خواهید داشت. این روش که یکی از تکنیکهای قدیمی در عکاسی است، تصویری سایهگونه از یک شی را با کمک پرتوهای خورشید و کاغذ رنگی ایجاد میکند. کودک شما ضمن آشنایی با این تکنیک جذاب، درمییابد که اشیای گوناگون در برابر نور واکنشهای متفاوتی نشان میدهند.
آنچه نیاز دارید:
-
کاغذهای رنگی (کاغذهای ارزانقیمت مناسبتر هستند، زیرا نور تأثیر بیشتری روی آنها دارد)
-
اشیای جامد مانند قوطی چای، کلید، برگ درخت، یا شکلهای گوناگون بریدهشده از مقوا
-
نور مستقیم خورشید
-
یک سطح صاف (میز، سنگفرش یا لبه پنجره)
مراحل انجام فعالیت:
گام اول: گفتوگو و فرضیهسازی (پرسش و پیشبینی)
پیش از شروع، با کودک خود گفتوگو کنید و از او بخواهید درباره نتیجه کار حدس بزند:
-
«فکر میکنی اگر بخشی از این کاغذ را با یک شی بپوشانیم و آن را زیر آفتاب بگذاریم، چه اتفاقی خواهد افتاد؟»
-
«آیا کاغذ تغییر میکند یا نه؟ قسمتهای پوشیده و باز چه فرقی با هم دارند؟»
حدسهای او را روی یک برگه یادداشت کنید. این کار کودک را با مفهوم فرضیهسازی در پژوهش آشنا میکند.
گام دوم: کاوش در نور و سایه (مشاهده محیط)
به همراه کودک به بیرون بروید و او را به مشاهده نور و سایهها تشویق کنید:
-
از زیر نور مستقیم خورشید به بخشهای سایهدار مانند زیر درختان بروید.
-
از او بپرسید: «وقتی از نور به سایه میرویم، چه تغییری حس میکنی؟»
-
جاهای سایهدار مختلف را امتحان کنید (زیر درخت، پشت دیوار، زیر سایهبان). درباره تفاوت این سایهها با هم گفتوگو کنید.
گام سوم: آمادهسازی کاغذ و مکان
یک تکه کاغذ رنگی را در محلی با تابش مستقیم آفتاب روی سطحی صاف قرار دهید. اگر احتمال باران وجود دارد، میتوانید کاغذ را لبه پنجره یا روی میز داخل اتاق (در معرض آفتاب) بگذارید.
گام چهارم: انتخاب اشیا
از کودک خود بخواهید اشیای جامد با شکلهای مختلف در خانه پیدا کند. نکات مهم:
-
اشیا نباید شفاف یا شیشهای باشند (چون نور از آنها عبور میکند).
-
میتوانید از قوطیها، کلیدها، برگها، یا شکلهای بریدهشده از مقوا استفاده کنید.
-
بهتر است اشیا کاملاً روی کاغذ بچسبند تا نور از زیر آنها نفوذ نکند.
گام پنجم: چیدمان اشیا روی کاغذ
از کودک بخواهید اشیا را روی کاغذ بچیند، طوری که تمام سطح کاغذ پوشیده نشود. بخشهایی از کاغذ باید در معرض مستقیم نور باشند.
گام ششم: قرار دادن در معرض نور
کاغذ و اشیا را زیر آفتاب قرار دهید. کاغذ کمکم در زیر نور بیرنگ میشود. زمان مورد نیاز برای بیرنگ شدن به موارد زیر بستگی دارد:
-
شدت نور خورشید
-
شرایط آب و هوایی (ابری یا آفتابی بودن)
-
جنس و رنگ کاغذ
از کودک بخواهید هر از گاهی گوشه یکی از اشیا را بلند کند و ببیند آیا تصویر آن روی کاغذ چاپ شده است یا نه.
گام هفتم: پایان کار و مشاهده نتیجه
وقتی از چاپ شدن شکل اشیا مطمئن شدید، اشیا را از روی کاغذ بردارید. اکنون یک چاپ خورشیدی زیبا دارید. قسمتهایی که اشیا روی کاغذ را پوشانده بودند، رنگ اصلی خود را حفظ کردهاند و بقیه کاغذ رنگرفته و بیرنگ شده است.
گام هشتم: گسترش فعالیت
این فعالیت را در فصلهای مختلف سال و با اشیای گوناگون تکرار کنید. هر بار مدت زمان لازم برای بیرنگ شدن کاغذ را اندازه بگیرید و با هم مقایسه کنید.
بخش دوم: توضیحات تکمیلی و نکات کاربردی برای والدین
۱. چرا این فعالیت ارزشمند است؟
این فعالیت ساده، کودکان را با مفاهیم علمی زیر آشنا میکند:
-
تأثیر نور خورشید: برخی مواد در برابر نور خورشید تغییر رنگ میدهند (رنگرفتگی).
-
تفاوت اشیای شفاف و کدر: اشیای کدر نور را کاملاً مسدود میکنند، اما اشیای شفاف نور را از خود عبور میدهند.
-
مفهوم سایه: جایی که شی قرار دارد، سایه میاندازد و مانع تابش نور میشود.
-
فرضیهسازی و آزمایش: کودک حدس میزند، آزمایش میکند و نتیجه را میبیند.
۲. نکات اجرایی برای موفقیت بیشتر
-
انتخاب کاغذ: کاغذهای رنگی ارزانقیمت و روشن (زرد، نارنجی، صورتی) معمولاً سریعتر رنگ میبازند. کاغذهای ضخیمتر و تیرهتر ممکن است زمان بیشتری نیاز داشته باشند.
-
فشار اشیا: مطمئن شوید اشیا کاملاً روی کاغذ قرار گرفتهاند و باد آنها را جابهجا نمیکند. میتوانید از یک تکه شیشه یا سنگ کوچک روی آنها استفاده کنید (البته شیشه شفاف نباشد).
-
زمانبندی: بهترین زمان برای این فعالیت، ساعات میانی روز (۱۰ صبح تا ۲ بعدازظهر) است که نور خورشید عمودیتر و قویتر است.
-
صبوری: به کودک توضیح دهید که این فرآیند زمانبر است و باید صبر کند تا نتیجه مطلوب به دست آید.
۳. گسترش فعالیت (ایدههای بیشتر)
-
مقایسه فصلی: فعالیت را در تابستان و پاییز تکرار کنید و مقایسه کنید که کدام فصل نور قویتری دارد و کاغذ سریعتر رنگ میبازد.
-
مقایسه اشیا: از اشیای شفاف (مانند بطری پلاستیکی شفاف) و کدر (مانند قوطی فلزی) استفاده کنید و تفاوت نتیجه را مشاهده نمایید.
-
چاپ با برگ: برگهای مختلف با شکلهای گوناگون جمعآوری کنید و طرح آنها را چاپ کنید.
-
ساعت آفتابی: با قرار دادن یک شی در مرکز کاغذ و علامتگذاری محل سایه در ساعات مختلف، یک ساعت آفتابی ساده بسازید.
-
کلاژ خورشیدی: چندین چاپ خورشیدی با اشیای مختلف درست کنید و آنها را به صورت یک کلاژ هنری روی مقوا بچسبانید.
۴. گفتوگوهای پیشنهادی برای تعمیق یادگیری
-
«فکر میکنی اگر کاغذ را نیمساعت دیگر هم بگذاریم، چه میشود؟»
-
«چرا قسمتهایی که شی روی آن بود، رنگش حفظ شد؟»
-
«به نظرت اگر یک روز ابری این کار را انجام دهیم، نتیجه فرق میکند؟»
-
«آیا میتوانی حدس بزنی کدام شی زودتر و کدام دیرتر رنگ کاغذ را حفظ میکند؟»
۵. ارزشیابی (آیا کودک مفهوم را درک کرده است؟)
شما میتوانید درک کودک را از طریق موارد زیر بسنجید:
-
آیا میتواند تفاوت قسمتهای پوشیده و نور خورده را توضیح دهد؟
-
آیا برای مشاهدات خود دلیل میآورد؟ (مثلاً «این جا رنگ نرفته چون شی روی آن بود و آفتاب نخورد.»)
-
آیا در فعالیتهای بعدی خودش پیشنهاد آزمایش با اشیای جدید را میدهد؟
۶. نکته ایمنی
-
هرگز کودک را برای مدت طولانی بدون محافظت در برابر نور مستقیم خورشید قرار ندهید. از کرم ضدآفتاب، کلاه و عینک آفتابی استفاده کنید.
-
پس از اتمام کار، دستهای کودک را بشویید، زیرا ممکن است رنگ کاغذ به دست بچسبد.
۷. نکته پایانی
این فعالیت ترکیبی شگفتانگیز از هنر و علم است. کودک شما نه تنها یک اثر هنری زیبا خلق میکند، بلکه با فرآیندهای علمی مانند تأثیر نور، رنگپذیری و فرضیهسازی آشنا میشود. بهترین بخش ماجرا این است که همه این یادگیریها در قالب یک بازی لذتبخش اتفاق میافتد.
