مقدمه
خواندن بنیادین است (Reading Is Fundamental) که پس از این در متن با نام ریف (Rif) از آن یاد میشود، یکی از شناختهشدهترین نهادهای ترویج خواندن در ایالات متحده است. مأموریت اصلی این سازمان، برانگیختن علاقه به خواندن در کودکان و افزایش دسترسی آنان به کتاب و منابع خواندن است. ریف خود را نهادی میداند که برای مقابله با بحران سواد در آمریکا، بر لذت خواندن، دسترسی به کتاب و تقویت انگیزه و درگیری ذهنی کودک با متن کار میکند.
این سازمان بهویژه بر کودکان خانوادههای کمبرخوردار تمرکز دارد؛ کودکانی که معمولاً در خانه، مدرسه و کتابخانه به کتابهای کمتری دسترسی دارند. منطق اصلی ریف ساده اما بنیادین است: اگر کودک به کتاب دسترسی داشته باشد، احتمال اینکه بیشتر بخواند، بیشتر درگیر خواندن شود و تجربه مثبتتری از کتاب پیدا کند افزایش مییابد.
ریف چیست؟
ریف یک سازمان سوادآموزی و ترویج خواندن در آمریکاست که کار خود را بر رساندن کتاب و منابع خواندن به کودکان متمرکز کرده است. این نهاد در معرفی رسمی خود میگوید هدفش این است که با الهامبخشی به لذت خواندن، به بحران سواد در ایالات متحده پاسخ دهد.
بر اساس معرفی رسمی ریف، چشمانداز این سازمان چنین است:
یک ملت از خوانندگان مادامالعمر.
این جمله نشان میدهد که ریف فقط به سواد پایه فکر نمیکند، بلکه به شکلگیری عادت پایدار خواندن در طول زندگی توجه دارد. در نگاه این سازمان، خواندن یک مهارت صرفاً آموزشی نیست؛ بخشی از رشد فرهنگی، شناختی و اجتماعی کودک است.
تاریخچه
ریف در وبسایت رسمی خود اعلام میکند که در سال ۱۹۶۶ توسط مارگارت مکنامارا بنیان گذاشته شد. بر اساس روایت رسمی سازمان، مکنامارا فعالیت خود را با آوردن کتاب برای کودکانی آغاز کرد که به آنان آموزش میداد.
آنچه بهطور مستقل نیز قابل ردیابی است، وجود و فعالیت رسمی ریف در دهههای بعد است. برای نمونه، یک سند رسمی کنگره آمریکا در سال ۱۹۹۹ به ریف بهعنوان سازمانی فعال در واشنگتن دی.سی. اشاره میکند که برنامه توزیع کتاب برای کودکان را اجرا میکرد.
لوگو قدیمی نهاد «خواندن بنیادین است»
مأموریت ریف
مأموریت رسمی ریف بر این محور استوار است:
- الهامبخشی به لذت خواندن در کودکان
- افزایش دفعات خواندن
- تقویت انگیزه برای خواندن
- بالا بردن میزان درگیری فعال کودک با کتاب و متن
- کمک به تبدیل شدن کودکان به خوانندگان ماهر
در واقع، ریف خواندن را فقط یک مهارت مدرسهای نمیبیند. از نظر این سازمان، خواندن باید به تجربهای لذتبخش، شخصی و مداوم تبدیل شود. چنین نگاهی در میان برنامههای ترویج خواندن اهمیت زیادی دارد، زیرا تجربه مثبت با کتاب یکی از مهمترین پیشنیازهای تداوم خواندن در سالهای بعد است.
چشمانداز ریف
چشمانداز رسمی ریف چنین بیان شده است:
یک ملت از خوانندگان مادامالعمر.
این چشمانداز نشان میدهد که سازمان به دنبال اثر کوتاهمدت نیست. هدف آن این است که کودکان در یک مقطع سنی خاص فقط چند کتاب بیشتر نخوانند، بلکه به خواندن بهعنوان بخشی از زندگی روزمره عادت کنند.
از این منظر، ریف در پی تغییر عمیق فرهنگی است: خواندن باید از یک تکلیف آموزشی به یک عادت پایدار و لذتبخش تبدیل شود.
چرا ریف شکل گرفت؟
زمینه فکری ریف را باید در نابرابری دسترسی به کتاب فهمید. پژوهشهای مرتبط با این سازمان نشان میدهند که کودکان خانوادههای کمدرآمد معمولاً:
- کتابهای کمتری در خانه دارند
- دسترسی کمتری به کتابهای مدرسه و کلاس دارند
- فاصله بیشتری از کتابخانههای عمومی دارند
همین نابرابری در دسترسی، یکی از دلایل شکلگیری برنامههایی مانند ریف بوده است. فلسفه اصلی این نهاد این است که اگر بخواهیم خواندن را در کودکان تقویت کنیم، باید ابتدا کتاب را به دست آنان برسانیم.
برنامهها و روش کار
ریف بر پایه فراهم کردن کتاب و منابع خواندن برای کودکان کار میکند. در منابع رسمی بررسیشده، فهرست کامل و بهروز همه برنامههای سازمان در دسترس نبود؛ اما از اطلاعات رسمی و پژوهشی موجود، جهتگیریهای اصلی آن چنین است:
توزیع رایگان کتاب
مهمترین شیوه کار ریف، رساندن کتاب رایگان به کودکان، بهویژه در جوامع کمبرخوردار است. این کتابها معمولاً بر اساس سن و سطح خواننده انتخاب میشوند تا امکان استفاده واقعی از آنها بیشتر باشد.
پشتیبانی از خواندن در خانه و مدرسه
ریف فقط به توزیع کتاب فکر نمیکند، بلکه میخواهد خواندن در محیط خانواده و مدرسه تقویت شود. خواندن مشترک کودک و مراقب، یکی از الگوهای مهمی است که در گزارشهای پژوهشی مرتبط با ریف دیده میشود.
تقویت انگیزه و علاقه به خواندن
در نگاه ریف، انگیزه بخشی جداییناپذیر از سواد است. اگر کودک به کتاب علاقه نداشته باشد، دسترسی فیزیکی به کتاب نیز بهتنهایی کافی نیست. بنابراین برنامههای ریف باید هم دسترسی را افزایش دهند و هم میل به خواندن را تقویت کنند.
پشتوانه پژوهشی
یکی از منابع مهمی که روی وبسایت ریف قرار دارد، گزارش فراتحلیلی سال ۲۰۱۰ با عنوان:
دسترسی کودکان به مواد چاپی و پیامدهای آموزشی
این گزارش برای بررسی رابطه میان دسترسی کودکان به کتاب و مواد چاپی با پیامدهای آموزشی تهیه شده است.
نکات اصلی این گزارش
- دسترسی کودکان به کتاب و مواد چاپی با پیامدهای آموزشی ارتباط دارد.
- کودکان خانوادههای کمدرآمد معمولاً کتابهای کمتری در خانه و مدرسه دارند.
- خواندن والدین یا مراقبان برای کودک، با واژگان بهتر، دانش زمینهای بیشتر و مهارتهای زبانی قویتر ارتباط دارد.
- فراهم کردن کتابهای باکیفیت میتواند خواندن مستقل و خواندن مشترک را تسهیل کند.
این گزارش برای ریف اهمیت ویژهای دارد، زیرا منطق برنامههای آن را توضیح میدهد: دسترسی به کتاب فقط یک کمک فرهنگی نیست، بلکه میتواند بر رشد خواندن و یادگیری اثر بگذارد.
اثرگذاری و گستره فعالیت
در معرفی رسمی ریف آمده است که این سازمان:
- بر زندگی ۲۳۷ میلیون کودک اثر گذاشته است
- ۴۳۰ میلیون کتاب و منبع خواندن بهصورت حضوری و آنلاین توزیع کرده است
- در سراسر ۵۰ ایالت آمریکا، واشنگتن دی.سی. و قلمروهای ایالات متحده فعالیت داشته است
- بیش از ۵۵ سال بر کاهش شکافهای آموزشی و دسترسی متمرکز بوده است
این اعداد نشان میدهند که ریف یک ابتکار کوچک محلی نیست، بلکه سازمانی ملی با گسترهای بسیار بزرگ در آمریکا است.
جایگاه ریف در ترویج خواندن
ریف در میان نهادهای ترویج خواندن یک ویژگی مهم دارد: تمرکز آن بر کتاب بهعنوان یک منبع قابلدسترس برای همه کودکان است. بسیاری از برنامههای ترویج خواندن روی آموزش، کتابخانه یا فعالیتهای فرهنگی تمرکز دارند، اما ریف مستقیماً به مسئله مالکیت کتاب و دسترسی شخصی کودک به کتاب توجه میکند.
این تمرکز چند نتیجه مهم دارد:
- کودک میتواند کتاب را با خود به خانه ببرد
- خواندن از فضای رسمی مدرسه فراتر میرود
- خانواده در فرایند خواندن درگیر میشود
- کودک احساس مالکیت و ارتباط عاطفی بیشتری با کتاب پیدا میکند
همین ویژگی باعث شده ریف در تاریخ ترویج خواندن آمریکا جایگاهی برجسته داشته باشد.
وضعیت کنونی
بر اساس وبسایت رسمی، ریف همچنان فعال است و در حال حاضر نیز بر پروژههای مرتبط با خواندن، کتاب و منابع سوادآموزی کار میکند. صفحه رسمی «درباره ما» سازمان، هم مأموریت و هم گستره اثرگذاری آن را معرفی میکند.
ریف خود را سازمانی میداند که با همکاری شرکای آموزشی، اجتماعی و فرهنگی میکوشد مسیر بحران سواد در آمریکا را تغییر دهد و کودکان بیشتری را به خوانندگان ماهر و علاقهمند تبدیل کند.
جمعبندی
خواندن بنیادین است، یا ریف، یکی از مهمترین نهادهای ترویج خواندن در آمریکا است که از سال ۱۹۶۶، به روایت رسمی خود، با هدف رساندن کتاب به کودکان و برانگیختن لذت خواندن فعالیت کرده است. ریف با تمرکز بر کودکان کمبرخوردار، توزیع کتابهای مناسب سن، و اتکا به پشتوانه پژوهشی، تلاش کرده شکاف دسترسی به کتاب را کاهش دهد و خواندن را به تجربهای پایدار و لذتبخش تبدیل کند.
اهمیت ریف در این است که خواندن را از سطح یک مهارت آموزشی فراتر میبرد و آن را به یک حق فرهنگی و تجربهای زیسته برای کودک تبدیل میکند. در تاریخ ترویج خواندن، این سازمان نمونهای مهم از پیوند میان دسترسی، انگیزه و عدالت آموزشی است.
