گویی روزهای سرد و سیاه برای مردمان افغانستان تمامی ندارد. در این میان کودکاناند که بیش از همه آسیب میبینند و آیندهی دختران این سرزمین است که قربانی جنگ و جهل و خرافه میشود. اما در دل همین روزهای تلخ و تاریک، صدایی نویدبخش به گوش میرسد، صدایی که ما را به حاشیهایترین منطقه کابل میبرد: به «موسسهی آموزشی فرهنگی تردید»، جایی که با همکاری برنامهی «با من بخوان» امید و روشنایی را وعده میدهد.
چندسالی بیشتر از تولد «موسسهی تردید» نمیگذرد. «تردید» مکانی است امن برای دختران جان بهدر برده از بمبگذاری در دبیرستانی دخترانه که اکنون با انبوهی از دشواریها و با دیوارهای بلند محدودیت روبهرو شدهاند؛ آنها که دیگر نمیتوانند درس بخوانند و باید قالی ببافند و کمکخرج خانواده باشند. «تردید» با هدف توانمندسازی دختران نوجوان و جوان بنیانگذاری شده است و البته که کار آسانی نیست گردآوردن این دختران. چگونه میتوان خانوادهها را راضی کرد که دخترانشان ساعاتی از روز قالیبافی را رها کنند، به «تردید» بیایند و آموزش ببیند. اما مدیر این موسسه، آقای حسین بینش به خوبی از دشواری راه آگاه است. شخصیت فرهنگی او و انگیزهی نیرومندش برای زنده نگاه داشتن چراغ دانایی، اعتماد خانوادهها را جلب کرده و به تدریج حلقهای از دختران را شکل داده است؛ آنان که از درس و مدرسه بازماندهاند، بار دیگر گرد هم میآیند تا دوباره بیاموزند، به کودکان دیگر آموزش دهند و شاید روزی به استقلال مالی نیز دست یابند. تقویت سوادآموزی، ترویج خواندن و گسترش فرهنگ کتابخوانی، به ویژه برای کودکان و نوجوانان هم از دیگر فعالیتهای اساسی این موسسه است. مسئولان و دستاندرکاران موسسهی «تردید» برای طی این مسیر در جستوجوی همراهانی همدلاند که «با من بخوان» از جملهی آنهاست و نزدیک به سه سال است با این موسسه همکاری دارد.
نخستین مرحلهی همکاری
«با من بخوان» که با باور عمیق به حق همهی کودکان برای دسترسی به آموزش و کتاب باکیفیت، سالهاست میکوشد بخشی از فعالیتهای خود را به غنیتر کردن فضای یادگیری کودکان و مربیان افغانستانی، چه در ایران و چه در داخل افغانستان، اختصاص دهد و تجربههای ارزندهای در این زمینه به دست آورده است، در دی ماه 1401 دست موسسهی «تردید» را به یاری فشرد. پس از گفتوگوهای متعدد و برنامهریزیها، از نیمهی دوم سال 1402 همکاری این دو نهاد به طور رسمی آغاز شد و «با من بخوان» مشاوره و آموزش از راه دور مربیان و تسهیلگران موسسهی «تردید»، و تامین و ارسال کتابهای باکیفیت و بستههای آموزشی آن را با کمک گروهی از پشتیبانان مالی برنامه برعهده گرفت. خانم ویکتوریا فاتحی، از کارشناسان باتجربه و دلسوز «با من بخوان»، مسئولیت هدایت این برنامه در موسسهی «تردید» را برعهده دارد و به طور منظم و هفتگی با آموزگاران و تسهیلگران این مرکز در تماس است و از راه دور آنان را در این مسیر همراهی میکند. این روند در سالهای 1403 و 1404 هم ادامه یافته است.
تسهیلگران تحت پوشش، افزون بر آموزش در زمینهی ادبیات کودک و تکنیکهای بلندخوانی، با برنامهی سوادآموزی خلاق از راه ادبیات (شامل کارگاههای آواورزی و الفباورزی، شمارورزی با لولوپی و فارسیآموز نخودی) آشنا شدهاند. با توجه به حضور مستمر کودکان در این موسسه، علاوه بر کتابهای داستان و کتابخانههای پارچهای کلاسی، بستههای آموزش سوادپایه برای تقویت مهارتهای سواد این کودکان نیز ارسال شده است. همچنین به منظور برپایی یک کتابخانه کودکمحور کارگاه آشنایی با کتابداری کودک در برنامهی آموزشی تسهیلگران گنجانده شده است.
گرچه جابهجاییهای پیدرپی محل موسسهی «تردید»، خاموشیهای ناگزیر برق، قطع شدن و سرعت پایین اینترنت، تنگنای مالی دختران تسهیلگر که مانعی است برای حضور آنان در موسسه و... از جمله موانعی است که مسیر آموزش را کند میکند اما آن چه کار را پیش میبرد شوق دانستن است که دختران را به «تردید» میکشاند و در سختترین شرایط ادامهی کار را ممکن میکند. به این ترتیب تاکنون نزدیک به 30 تسهیلگر که شماری از آنها دختران نوجوان هستند در این مرکز از آموزشها بهرهمند شدهاند.
تسهیلگران براساس برنامهی درسی هفتگی از پیش تعیینشده، برای پایههای آمادگی، اول، دوم، سوم، چهارم و بزرگسالان کلاس برگزار میکنند، کتابهای باکیفیت را با آنان سهیم میشوند، آموزش سواد پایه را به شیوهی خلاق پیش میبرند و گزارش فعالیتهای خود در گروه آنلاین به اشتراک میگذارند. کلاسها که پنج روز در هفته و هر روز یک ساعت برگزار می شود، اگرچه اندک اما نتیجهبخش است. بازتاب فعالیت تسهیلگران در شبکههای اجتماعی افغانستان، توجه مدیران مکتبها (مدارس) خصوصی شهر کابل را جلب کرده است، به گونهای که در پایان سال 1403 چهار تسهیلگر دارای مدرک دیپلم موفق به اشتغال در دبستانهای خصوصی کابل شدند. موقعیتی امیدوارکننده هم برای خودشان و هم برای ترغیب دیگران به ادامهی راه.
و این همراهی هم چنان ادامه دارد
با وجود همهی تلخیهای این روزهای دشوار ایران و افغانستان، تلاش برای پایدار ماندن و ادامه دادن متوقف نشده است. از دی ماه 1404 برنامهی جدیدی برای آموزش آنلاین تعدادی از آموزگاران شاغل در مدارس خصوصی کابل و تحت نظارت «موسسه تردید» در کارگاههای «با من بخوان» تدارک دیده شده است. گرچه قطع شدن اینترنت باعث توقف و به عقب افتادن برنامهها شد، در حال حاضر تعداد ده آموزگار- تسهیلگر، کارگاه آشنایی ادبیات کودک و بلندخوانی را گذراندهاند و آموزش آواورزی و الفباورزی در جریان است. ویژگی مثبت برنامهی امسال این است که تسهیلگران دانشآموختهی دانشگاه کابل و دارای تجربهی کاری در مدارساند و با انگیزه زیادی که برای یادگیری دارند، کار آموزش (در مقایسه با سالهای گذشته) با سرعت بیشتری پیش میرود.
امسال نیز آموزش با ارسال کتاب از سوی «با من بخوان» همراه است. در بهمن ماه سال جاری بالغ بر 250 جلد کتاب در گروههای سنی 7 تا 12 سال و برای مطالعهی تسهیلگران ارسال شده است. بنا به درخواست مدیر «موسسه تردید»، و طبق برنامهریزیهای انجام شده، قرار است این تسهیلگران همه کارگاههای آموزشی آنلاین «با من بخوان» را بگذرانند و گزارش فعالیتهای خود را برای کارشناسان این برنامه ارسال کنند و از مشاوره و راهنمایی آنان بهره بگیرند.
آینده؛ روزی است که مهربانی دست زیبایی را خواهد گرفت *
باور به همسرنوشتی مردمان ایران و افغانستان، آرمان جمعی برای ساختن افغانستانی آزاد و رها، پایداری مدیریت «موسسه تردید»، و شوق یادگرفتن و یاددادنِ این جمعِ بههمپیوسته، شعلهی کوچک امید به آینده را در این روزهای دشوار در دل ما هم زنده نگه میدارد. آیندهای که در آن شوق خواندن و دانستن در جای جای افغانستان و ایران ریشه بدواند، کتاب بذر آگاهی را برای همهی کودکان و نوجوانان هدیه ببرد و لحظههایی سرشار از شادی و سرخوشی را برای آنها خلق کند. آن روز را آرزو میکنیم و برای رسیدن به آن پیش میرویم.
دربارهی پیشینهی فعالیتهای «با من بخوان» برای کودکان افغانستانی بیشتر بدانید
برنامهی «با من بخوان» در پاییز 1395 برای نخستین بار در همکاری با بنیاد کودک افغانستان شماری از کودکان و آموزگاران را در منطقهی مزارشریف افغانستان تحت پوشش قرار داد. همچنین موسسهی پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان در تابستان ۱۳۹۷ کارگاه «آواورزی و الفباورزی» را به صورت آنلاین، ویژهی مربیان «مؤسسات آموزشی توحید» در شهر هرات برگزار کرد و با استقبال آنان روبهرو شد.
در سال 1398 برای نخستین بار کارگاههای «با من بخوان» در کشور افغانستان به شکل حضوری برگزار شد. با سفر خانم صفورا زواران حسینی، از کارشناسان و آموزشگران «با من بخوان» به سرزمین افغانستان این امکان فراهم شد تا ارتباط بیشتری میان ترویجگران ادبیات کودک ایران و افغانستان برقرار شود. برگزاری سه روز کارگاه با موضوعات ادبیات کودکان، بلندخوانی و کتابخانههای کودکمحور به میزبانی موسسهی آشیانه مقدمهای برای تبادل تجربهها و دانستهها فراهم ساخت و امید به همکاری برای بهبودی زندگی کودکان و نوجوانان منطقه افزونتر کرد. 28 آموزگار، کتابدار، نویسندهی کودک و تسهیلگر اجتماعی در این کارگاهها آموزش دیدند.
در آبان ماه 1399 «گروه دوستداران با من بخوان» در تامین منابع کتابخانهای و آموزش کتابداران و ترویجگران کتابخانهی پارنده در درهی پنجشیر افغانستان همکاری داشت تا با کتابهای باکیفیت و روشهای خلاق آموزشی، فضای فرهنگی کودکان این منطقه را غنیتر سازد.
در داخل ایران نیز «با من بخوان» یکی از ماموریتهای خود را بهبود شرایط آموزشی و فرهنگی کودکان مهاجر در ایران تعریف کرده و از همان ابتدای آغاز به فعالیت خود مراکز و مدارس زیادی را در مناطق حاشیهای استانهای تهران، البزر، اصفهان، یزد و... تحت پوشش قرار داده است که به کودکان افغانستانی و مهاجر خدمات آموزشی و حمایتی ارائه میدهند.
* برگرفته از شعر احمد شاملو
