برنامه «با من بخوان»: تجربه‌ای پویا و ماندگار در ترویج خواندن از فرانسه

زمان انتشار: 1405/05/12 - 22:44

مقدمه

در جهانِ ترویج خواندن، برنامه‌هایی وجود دارند که فراتر از یک پروژه مقطعی، به جریانی پایدار و الگو‌ساز تبدیل می‌شوند. برنامه «با من بخوان» (Lis avec moi) یکی از همین نمونه‌های برجسته است. این طرح که با هدف دسترس‌پذیر کردن ادبیات و ترویج بلندخوانی شکل گرفت، نه تنها در سال ۱۹۹۷ موفق به دریافت جایزه معتبر بین‌المللی «آی‌بی‌بی‌وای-آساهی» شد، بلکه پس از گذشت نزدیک به چهار دهه، همچنان به‌عنوان یکی از بازوهای قدرتمند فرهنگی در منطقه شمال فرانسه به فعالیت‌های نوآورانه خود ادامه می‌دهد.

ریشه‌های شکل‌گیری

از یک پرسش تا یک جنبش

تاریخچه این برنامه به سال ۱۹۸۸ میلادی بازمی‌گردد. در آن زمان، آژانس منطقه‌ای همکاری موسوم به «آژانس اَکسه» (Agence Accès) پژوهشی را درباره جایگاه کتاب در مراکز خردسالان در منطقه «نور-پا-دو-کاله» (Nord-Pas-de-Calais) آغاز کرد. هدایت این پژوهش بر عهده «ژولیت کامپانی» (Juliette Campagne)، فعال حوزه کتاب کودک و مسئول فضاهای خواندن در شهر روبه (Roubaix) بود.

نتایج این بررسی، شکاف عمیقی را در دسترسی کودکان خردسال و خانواده‌هایشان به ادبیات باکیفیت نشان داد. ژولیت کامپانی بر پایه همین یافته‌ها و با حمایت مسئولان محلی و متخصصان، طرحی را برای «بیداری کودک خردسال از طریق کتاب» تدوین کرد. این طرح در دل سازمانی که با نام تاریخی ADNSEA شناخته می‌شد، به اجرا درآمد. این سازمان که در ابتدا «انجمن دپارتمانی نور برای حمایت از کودک تا بزرگسالی» (Association Départementale du Nord pour la Sauvegarde de l’Enfant à l’Adulte) نام داشت، امروزه با نام «لا سووگارد دو نور» (La Sauvegarde du Nord) فعالیت می‌کند.

در سال ۱۹۸۹، با افزایش تقاضاها و نیاز به رویکردی نظام‌مند، نخستین تیم «خوانندگان-مربیان» (Lecteurs-formateurs) تشکیل شد. این گروه نه‌تنها روش‌های بلندخوانی را در عمل آزمودند، بلکه به نظریه‌پردازی در این حوزه پرداختند.

تلاقی پژوهش، تخصص و سازمان

شکل‌گیری برنامه «با من بخوان» حاصل یک فرایند جمعی و بین‌سازمانی بود که از یک پرسش آغاز شد: «جایگاه کتاب در مراکز نگهداری از کودکان خردسال کجاست؟». این برنامه نه توسط یک نهاد واحد، بلکه از پیوند چند عامل کلیدی به وجود آمد:

۱. پژوهش و پیشران (آژانس اَکسه): در سال ۱۹۸۸، «آژانس اَکسه» (Agence Accès) با انجام پژوهشی میدانی در منطقه «نور-پا-دو-کاله»، کمبود شدید دسترسی کودکان خردسال به کتاب و فرصت‌های فرهنگی را شناسایی کرد. این پژوهش، پشتوانه فکری و نقشه راه اولیه برنامه بود.

۲. طراحی و هدایت (ژولیت کامپانی): «ژولیت کامپانی» (Juliette Campagne)، فعال و مسئول فضاهای خواندن در شهر روبه، رهبری این پژوهش را بر عهده داشت. او با تلفیق یافته‌های علمی و تجربه عملی خود در کتابخانه شهرداری روبه، طرح «بیداری ادبی کودک خردسال» را تدوین کرد و تا سال ۲۰۱۱ راهبری آن را عهده‌دار شد.

۳. بستر اجرایی (سازمان ADNSEA): سازمان «ADNSEA» (انجمن دپارتمانی نور برای حمایت از کودک تا بزرگسالی)، بستر حقوقی و اجرایی لازم را فراهم کرد. این سازمان با در اختیار گذاشتن ساختار مدیریتی، مالی و نیروی انسانی، به ایده ژولیت کامپانی امکان ظهور و گسترش داد.

۴. تحول سازمانی (لا سووگارد دو نور): سازمان «ADNSEA» که در آن زمان میزبان برنامه بود، در مسیر توسعه خود تغییر نام داد و امروز با عنوان «لا سووگارد دو نور» (La Sauvegarde du Nord) شناخته می‌شود. در واقع، «با من بخوان» میراثی است که در دلِ این سازمان شکل گرفت و همچنان به‌عنوان یکی از بازوهای اصلی فرهنگی آن به حیات خود ادامه می‌دهد.

جایزه بین‌المللی و تثبیت جایگاه

در ۱۰ آوریل ۱۹۹۷، «با من بخوان» در نمایشگاه بین‌المللی کتاب کودک بولونیا (ایتالیا)، جایزه معتبر «آی‌بی‌بی‌وای-آساهی برای ترویج خواندن» (Prix international IBBY-Asahi de promotion de la lecture) را دریافت کرد. این جایزه که از سوی «دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان» (IBBY) اهدا می‌شود، اصالت، نوآوری و تأثیرگذاری پروژه را به رسمیت شناخت. داوران این جایزه بر پایداری، دسترسی به مخاطب هدف و قابلیت الگوشدن این برنامه تأکید داشتند؛ ویژگی‌هایی که برنامه را از پروژه‌های کوتاه‌مدت متمایز می‌کرد.

فلسفه روش‌شناختی: هنر بلندخوانی

آنچه «با من بخوان» را متمایز می‌کند، نگاه حرفه‌ای آن به «بلندخوانی» (Lecture à voix haute) است. از دیدگاه این برنامه، بلندخوانی تنها ابزاری برای سرگرمی نیست، بلکه یک «هنر ضروری» برای پرورش زبان، تخیل و تفکر در کودکان و بزرگسالان است.

این سازمان امروزه با تکیه بر تیمی متشکل از بیش از ۱۵ متخصص حقوق‌بگیر و شبکه‌ای از داوطلبان، اقدامات خود را در محیط‌های متنوعی از جمله مهدکودک‌ها، کتابخانه‌ها، مراکز اجتماعی، درمانی و حتی فضاهای عمومی شهری گسترش داده است. خوانندگان حرفه‌ای برنامه نه‌تنها برای کودکان می‌خوانند، بلکه با برگزاری دوره‌های آموزشی برای متخصصان، معلمان و والدین، مهارت‌های لازم برای وارد کردن کتاب به زندگی روزمره را به آن‌ها منتقل می‌کنند.

«با من بخوان» در دوران معاصر (۲۰۲۵-۲۰۲۶)

برخلاف تصور رایج که برنامه‌های قدیمی ممکن است به پایان راه رسیده باشند، «با من بخوان» در سال‌های اخیر همچنان در خط مقدم ترویج خواندن حضور دارد:

فعالیت‌های میدانی: در ژوئیه ۲۰۲۵، برنامه «بیرون بخوانیم!» (Lisons dehors !) با هدف بردن کتاب به فضای عمومی و دسترسی همگانی در ۱۶ شهر منطقه کلان‌شهری لیل برگزار شد.
تولید محتوا و آموزش: این برنامه در سال ۲۰۲۵ در تدوین کتاب‌شناسی تخصصی «بیایید برای نوزادان بخوانیم!» (Lisons bébé ! 2025-2027) مشارکت داشته و دوره‌های آموزشی بین‌سازمانی متعددی را برای مربیان و کتابداران برگزار کرده است.
برنامه‌های علمی: برگزاری کمیته‌های نقد و بررسی کتاب (به‌صورت حضوری و مجازی) و کنفرانس‌هایی با حضور متخصصان ادبیات کودک، نشان می‌دهد که این برنامه همچنان بر پایه پژوهش و تبادل دانش استوار است.

زمینه اجتماعی و تأثیر ماندگار

این طرح در منطقه‌ای شکل گرفت که خانواده‌ها و کودکان آن، به‌دلیل شرایط اجتماعی و اقتصادی، دسترسی برابری به فرصت‌های فرهنگی نداشتند. «با من بخوان» با اتخاذ رویکردی پیشگیرانه و مداخله‌گرانه، موفق شد ادبیات را به بطن مراکز اجتماعی و خانواده‌های کم‌برخوردار ببرد.

ژولیت کامپانی، بنیان‌گذار برنامه، تا سال ۲۰۱۱ آن را هدایت کرد و پس از بازنشستگی نیز تا زمان درگذشتش در ژانویه ۲۰۲۴، به‌عنوان خواننده داوطلب در کنار برنامه باقی ماند. میراث او که بر این باور استوار بود که «فرهنگ به ما کمک می‌کند نفس بکشیم»، همچنان در ساختار امروز این برنامه زنده است.

نتیجه‌گیری

برنامه «با من بخوان» الگویی درخشان برای نهادهایی است که قصد دارند ترویج خواندن را از مرزهای رسمی کتابخانه‌ها و مدارس فراتر ببرند. موفقیت این برنامه در گذار از یک ایده محلی به یک ساختار حرفه‌ای، آموزشی و اجتماعی، نشان می‌دهد که پایداری در ترویج خواندن، نه با پروژه‌های یک‌شبه، بلکه با تربیت متخصصان، نظریه‌پردازی روش‌ها و همراهی مستمر با جامعه به دست می‌آید.

منابع برای مطالعه بیشتر: