ژاپن، سرزمین شکوفه‌های گیلاس، فناوری‌های خیره‌کننده و نظم بی‌نظیر، کشوری است که تاریخ و جغرافیای آن با دو درد بزرگ گره خورده است: خشم غیرقابل پیش‌بینی طبیعت (زلزله‌ها و سونامی‌ها) و زخم‌های عمیق جنگ جهانی دوم. در چنین جامعه‌ای، شورای کتاب کودک ژاپن نشان می‌دهد که «شادی و خواندن» چگونه می‌تواند به یک سپر دفاعی در برابر ناامیدی، فراموشی و انزوا تبدیل شود. در پویش جهانی «شادی، کنشی برای مقاومت است»، ژاپن روایتی از یک مقاومت خاموش اما به‌شدت عمیق و التیام‌بخش را پیش روی ما می‌گذارد.
«کتاب‌های فردا»؛ پروژه‌ای ویژه برای کودکان سونامی‌زده
شاید هیچ‌چیز به اندازه واکنش شورای کتاب کودک ژاپن به فاجعه زلزله و سونامی ویرانگر سال ۲۰۱۱ (معروف به 3.11) در شرق ژاپن، معنای واقعی مقاومت را تداعی نکند. در روزهایی که امواج خروشان اقیانوس شهرها را بلعیدند و هزاران کودک در سالن‌های ورزشی و پناهگاه‌های موقت، در بهت و ترومای از دست دادن خانواده و خانه‌هایشان فرو رفته بودند، شورای کتاب کودک ژاپن پروژه «کتاب‌های فردا» (Tomorrow's Books) را آغاز کرد. آن‌ها می‌دانستند که در بحران‌ها، ذهن کودکان تنها به غذا و پناهگاه نیاز ندارد، بلکه به «امنیت روانی» نیاز دارد. مروجان کتاب با عبور از جاده‌های ویران و گل‌آلود، جعبه‌های پر از کتاب‌های تصویری را به پناهگاه‌ها رساندند. در آن روزهای تاریک، صدای بلندِ خواندن یک قصه‌ی آرام‌بخش در گوش کودکی که همه‌چیزش را باخته بود، بزرگترین عمل مقاومت در برابر تسلیم شدن در برابر ترس و ناامیدی بود. کتاب‌ها به کودکان یادآوری می‌کردند که با وجود تمام ویرانی‌ها، «فردا» هنوز وجود دارد و داستان‌ها ادامه خواهند یافت.
تا کردن امید؛ ادبیات به مثابه‌ی پادزهر جنگ
ژاپن به عنوان تنها کشوری که طعم تلخ سلاح‌های هسته‌ای را چشیده است، حافظه‌ی تاریخی سنگینی از جنگ دارد. شورای کتاب کودک ژاپن با درک این واقعیت، سال‌هاست که ترویج کتاب‌هایی با درونمایه‌های «صلح، حقوق بشر و حفظ محیط زیست» را در سرلوحه کار خود قرار داده است. آن‌ها با برگزاری نمایشگاه‌هایی مانند «قدرت کتاب‌های کودک: برای رسیدن به صلح، از کودکان شروع کنید»، نشان می‌دهند که چگونه ادبیات می‌تواند چرخه‌ی نفرت را متوقف کند. در ابتکاری نمادین و جهانی به نام «تا کردن امید» (Fold Hope) در نمایشگاه بولونیا، شورای کتاب کودک ژاپن هنر سنتی اوریگامی (کاغذ و تا) را با کتاب‌های صلح‌آمیز گره زد. آن‌ها از مردم جهان خواستند تا با خواندن داستان‌های صلح و ساختن پرندگان کاغذی، امید را تکثیر کنند. در اینجا، مقاومت یعنی آموزش همدلی به کودکان؛ تا کردنِ یک کاغذ و خواندنِ یک داستان ضدجنگ، اعتراضی است ظریف اما ریشه‌دار به تمام خشونت‌های جهان.
دنیایی بدون مرز برای کودکان استثنایی
در جامعه‌ای مدرن اما گاهی به‌شدت فردگرا و منزوی، شورای کتاب کودک ژاپن پیشگام شکستن دیوارهای نامرئی برای کودکان دارای معلولیت بوده است. این نهاد یکی از مهم‌ترین مشارکت‌کنندگان در «مجموعه کتاب‌های شورای کتاب کودک برای جوانان دارای معلولیت» است. از کتاب‌های لمسی (Tactile books) برای کودکان نابینا گرفته تا کتاب‌هایی با زبان اشاره و داستان‌هایی که قهرمانانشان کودکان اوتیستیک یا دارای محدودیت‌های حرکتی هستند؛ شورای کتاب کودک ژاپن ثابت می‌کند که هیچ کودکی نباید در حاشیه بماند. وقتی کودکی با نیازهای ویژه در ژاپن کتابی را لمس می‌کند و خود را در آن می‌یابد، در برابر انزوا و دیده‌نشدن مقاومت کرده است.
جادوی «اِهون»؛ مقاومت در برابر شتاب‌زدگی دنیای دیجیتال
نمی‌توان از ژاپن گفت و به هنر بی‌نظیر کتاب‌های تصویری آن‌ها یعنی «اِهون» (Ehon) اشاره نکرد. در دنیایی که کودکان در محاصره‌ی بازی‌های ویدیویی و شبکه‌های اجتماعی پرسرعت هستند، تصویرگران بزرگ ژاپنی (مانند برنده جایزه هانس کریستین اندرسن، ریوجی آرای) کتاب‌هایی خلق می‌کنند که پر از سکوت، تأمل و زیبایی‌شناسی اصیل شرقی هستند. شورای کتاب کودک ژاپن با معرفی این آثار به جهان، از حق کودکان برای داشتن تخیلی آرام، عمیق و رها از هیاهوی مصرف‌گرایی مدرن دفاع می‌کند.
