در سال ۲۰۲۲، زمانی که هیئت داوران جایزه «ترویجگر برجسته کتابخوانی IBBY-iRead» از برندگان خود نام بردند، نام «جین کورتز» (Jane Kurtz) از ایالات متحده، به عنوان چهرهای فراتر از یک نویسنده معمولی درخشید. او نه تنها یک نویسنده و تصویرگر، بلکه یک مروجِ استراتژیک است که زندگی حرفهای خود را وقفِ ایجادِ زیرساختهای خواندن در اتیوپی کرده است.
از نویسندگی تا بنیانگذاری؛ فراتر از متن
جین کورتز برخلاف بسیاری از فعالان حوزه ادبیات که صرفاً بر تولید محتوا تمرکز میکنند، به این باور رسیده است که ترویج کتابخوانی بدون داشتنِ زیرساختهای لازم (مانند کتابخانه، آموزش معلمان و نشرِ بومی) ممکن نیست.
او که دوران رشد خود را در اتیوپی سپری کرده، با نگاهی عمیق به چالشهای این کشور، در سال ۱۹۹۸ همبنیانگذاری سازمان «اتیوپی میخواند» (Ethiopia Reads) را آغاز کرد. این سازمان با هدف ایجاد زیرساختهایی برای سوادآموزی و ترویج مطالعه، توانست راه را برای دسترسی کودکان به کتاب هموار کند.
ساختاردهی به فرهنگِ خواندن: از کتابخانه تا آموزش معلمان
فعالیتهای کورتز بر سه ستون اصلی استوار است که نشاندهنده رویکرد سیستماتیک اوست:
۱. توسعه زیرساختهای کتابخانهای: او با طراحی استراتژیهایی برای راهاندازی کتابخانهها، تلاش کرد تا محیطی برای رشد سواد در جوامع محلی فراهم کند.
۲. توانمندسازی نیروی انسانی: کورتز بر آموزش معلمان و کتابداران تأکید دارد؛ چرا که آنها واسطههای اصلی میان کتاب و کودک هستند.
۳. پرورش استعدادهای بومی: یکی از بزرگترین دستاوردهای او، کمک به توسعهی نویسندگان و تصویرگران بومی اتیوپی بوده است. او تلاش میکند تا کتابهایی تولید شوند که بازتابدهنده زبان، فرهنگ، تاریخ و جغرافیای اتیوپی باشند.
پروژه «آمادهای به خواندن کتاب» (Ready Set Go Books)
یکی از ملموسترین نتایج تلاشهای او، در سال ۲۰۱۶ با راهاندازی پروژهی «آمادهای به خواندن کتاب» (Ready Set Go Books) نمایان شد. این پروژه که با همکاری سازمان Open Hearts Big Dreams شکل گرفت، پاسخی مستقیم به نیازهای کودکان اتیوپی بود.
این کتابها با ویژگیهای زیر طراحی شدهاند:
- جذابیت بصری: کتابهایی رنگی و خیرهکننده برای کودکان.
- سادگی و سهولت: متنی ساده و آسانخوان برای تسهیل فرآیند یادگیری.
- بومیسازی و چندزبانی: این کتابها هم به زبان انگلیسی و هم به یکی از زبانهای محلی اتیوپی منتشر میشوند تا شکاف زبانی را پر کنند.
مقابله با چالشها: سواد به مثابه ابزار عدالت
جین کورتز با آگاهی از موانعی همچون تعدد زبانهای رسمی، دشواریهای نشر و توزیع، و کمبود فرصتهای حرفهای برای مروجان کتاب در اتیوپی، کار خود را در مسیر حل این چالشها پیش برده است.
او در گفتوگوی رسمی با IBBY، بر اهمیتِ «زبانِ خودِ کودک» تأکید میکند:
«ما میدانیم که فراهم کردن مواد خواندنی جذاب برای کودکان به زبانهای خودشان، میتواند تفاوت بزرگی ایجاد کند. هدف ما این است که در آینده دستکم یک میلیون کتاب چاپ کنیم.»
چرا جین کورتز یک الگوی جهانی است؟
جایزه IBBY به جین کورتز نه فقط برای تعداد کتابهای منتشر شده، بلکه برای «ایجادِ بستر» تعلق گرفت. او نشان داد که ترویج کتابخوانی در کشورهای در حال توسعه، نیازمند نگاهی همهجانبه است: از تولیدِ محتوای بومی و چندزبانه گرفته تا آموزشِ معلمان و راهاندازی کتابخانهها.
او با ترکیبِ چشمانداز (Vision) و همکاری (Collaboration)، نشان داد که چگونه یک نفر میتواند با کاشتنِ بذرهای سواد، آیندهای روشنتر برای نسلهای آینده رقم بزند.
منبع:
- IBBY, IBBY-iRead Outstanding Reading Promoter Award 2022 Official Report.
- Interview with Jane Kurtz via IBBY Archives.
