پیشدرآمد و معرفی رویداد
دوسالانهی بینالمللی تصویرگری براتیسلاوا (Biennial of Illustrations Bratislava) که به اختصار «بیآیبی» (BIB) نامیده میشود، یکی از قدیمیترین، معتبرترین و بزرگترین رویدادهای غیرانتفاعی جهان در حوزهی تصویرگری کتاب کودک و نوجوان است. این رویداد از سال ۱۹۶۷ میلادی، هر دو سال یکبار در فصل پاییز در شهر براتیسلاوا (پایتخت کشور اسلواکی) برگزار میشود.
-
هدف اصلی: ارتقای کیفی ادبیات کودک، شناسایی هنرمندان برجسته و ایجاد بستری برای تبادل فرهنگی و هنری میان تصویرگران سراسر جهان.
-
حامیان رسمی: این رویداد تحت حمایت رسمی یونسکو (UNESCO)، دفتر بینالمللی کتاب برای نسل جوان (IBBY) و وزارت فرهنگ اسلواکی اداره میشود و در کنار «جایزهی هانس کریستین اندرسن»، والاترین اعتبار را در دنیای تصویرگری کتاب کودک دارد.
۱. ساختار، آییننامه و جوایز رقابت
بیآیبی به دلیل قوانین سختگیرانه و فرآیند گزینش ملی، سطح کیفی فوقالعاده بالایی دارد. بر خلاف بسیاری از مسابقات که ثبتنام در آنها بهصورت انفرادی است، در این دوسالانه هنرمندان باید از طریق شعبههای ملی دفتر بینالمللی کتاب برای نسل جوان یا انجمنهای رسمی تصویرگران هر کشور معرفی شوند.
قوانین اصلی شرکت در مسابقه
-
سهمیهی هر کشور: هر کشور مجاز است حداکثر ۱۰ تصویرگر را برای شرکت در مسابقه معرفی کند.
-
محدودیت آثار: هر تصویرگر میتواند حداکثر ۱۰ تصویر از ۱ یا ۲ کتابِ منتشرشده طی دو سال اخیر را ارسال کند.
-
اصل آثار: تمام تصاویر ارسالی باید اصل (نسخهی اصلی دستی یا چاپ باکیفیت استاندارد برای آثار دیجیتال) باشند و آثار پس از اتمام نمایشگاه به هنرمندان بازگردانده میشوند.
جوایز اصلی دوسالانه
-
جایزهی بزرگ (Grand Prix): عالیترین جایزهی رویداد که به برجستهترین تصویرگر اعطا میشود. برندهی جایزهی بزرگ علاوه بر جایزهی نقدی، حق برگزاری نمایشگاه انفرادی اختصاصی در دورهی بعدی دوسالانه را دریافت میکند.
-
سیب طلایی (Golden Apple): ۵ جایزهی همارزش که به ۵ تصویرگر برتر اعطا میشود.
-
پلاک افتخار (Plaque): ۵ دیپلم افتخار و پلاک ویژه برای ۵ اثر برگزیدهی دیگر.
-
تقدیرنامهی هیئت داوران: جوایز افتخاری که به ناشران برجسته به پاس کیفیت بالای چاپ و تولید کتاب اهدا میشود.
۲. برنامههای جانبی و فعالیتهای پژوهشی
بیآیبی تنها یک مسابقه و نمایشگاه ساده نیست، بلکه مجموعهای جامع از رویدادهای علمی و آموزشی را شامل میشود:
-
سمپوزیوم بینالمللی (BIB International Symposium): نشست پژوهشی معتبری که با حضور منتقدان، کارشناسان و اساتید ادبیات کودک دربارهی چالشها، نظریهها و روندهای نوظهور تصویرگری برگزار و مقالات آن در قالب کتاب منتشر میشود.
-
کارگاه آموزشی آلبین برونوفسکی / کارول اونچاک (Albín Brunovský Workshop): کارگاه عملی چندروزهای که برای تصویرگران جوان کشورهای در حال توسعه برگزار میشود تا زیر نظر اساتید برجستهی جهان به تبادل تجربه بپردازند.
-
خانه بینالمللی هنر برای کودکان (Bibiana): نهاد دائمی مجری رویداد در براتیسلاوا که در طول سال نیز به برگزاری نمایشگاههای تعاملی، آرشیو آثار و کارگاههای هنری برای کودکان اختصاص دارد.
۳. درخشش و تاریخچهی حضور تصویرگران ایرانی
ایران یکی از موفقترین و پرافتخارترین کشورهای حاضر در تاریخ دوسالانهی براتیسلاوا است. حضور ایران در این رویداد معمولاً توسط «کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان» و «شورای کتاب کودک» (شعبه ملی دفتر بینالمللی کتاب برای نسل جوان در ایران) سازماندهی میشود.
از جمله نقاط عطف و افتخارات هنرمندان ایرانی در این دوسالانه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
-
کسب جوایز اصلی: تصویرگران سرشناس ایرانی در دورههای مختلف موفق به دریافت جایزهی بزرگ، سیبهای طلایی و پلاکهای افتخار این رویداد شدهاند که نشاندهندهی غنای هنری و داستانگویی بصری ایران است.
-
حضور در هیئت داوران: اساتید و منتقدان برجستهی ایرانی بارها به عنوان داور در هیئت داوران بینالمللی این مسابقه حضور داشته و در ارزیابی آثار جهانی نقشآفرینی کردهاند.
-
راهیابی مستمر به کاتالوگ: آثار تصویرگران ایرانی همواره سهم ثابتی در بخش مسابقه و کتابچهی رسمی رویداد داشته است.
۴. هیئت داوران و شاخصهای داوری
ارزیابی آثار توسط یک هیئت داوران ۱۲ نفره از متخصصان برجستهی بینالمللی انجام میشود. شاخصهای اصلی داوری عبارتاند از:
|
ردیف |
شاخص داوری |
شرح و معیار |
|
۱ |
ارزشهای هنری و اصالت |
نوآوری در تکنیک و زبان بصری مستقل هنرمند |
|
۲ |
ارتباط تصویر و مخاطب کودک |
میزان درک روانشناختی و ارتباط عاطفی اثر با دنیای کودکان |
|
۳ |
تکمیل و ارتقای متن |
توانایی تصویر در روایتگری و افزودن لایههای معنایی جدید به داستان |
|
۴ |
کیفیت گرافیک و چاپ |
هماهنگی تصویر با تایپوگرافی و طراحی کلی کتاب |
۵. گزارش آخرین دوره برگزارشده (سیاُمین دوره)
سیاُمین دورهی این رویداد با عنوان «دورهٔ جشنوارهای» از ۳ اکتبر ۲۰۲۵ (۱۱ مهر ۱۴۰۴) تا ۱۱ ژانویه ۲۰۲۶ (۲۱ دی ۱۴۰۴) برگزار شد. نمایشگاه عمومی آثار برگزیده نیز در گالری ملی اسلواکی (Slovak National Gallery) به نمایش درآمد.
-
آمار این دوره: ۲۹۱ تصویرگر از ۴۲ کشور جهان با ارسال ۲,۱۹۱ تصویر و ۳۸۳ کتاب به رقابت پرداختند و هیئت داوران بینالمللی جوایز اصلی شامل جایزهی بزرگ، ۵ سیب طلایی و ۵ پلاک را به برگزیدگان اعطا کردند.
۶. منابع رسمی و مراجع استنادی
برای مشاهدهی گالری تصاویر، فهرست برندگان دورههای مختلف و دریافت کاتالوگها میتوانید به مراجع زیر مراجعه کنید:
-
وبسایت رسمی مرکز بیبیانا و دوسالانه (بخش انگلیسی)
www.bibiana.sk/en -
صفحه رسمی دفتر بینالمللی کتاب برای نسل جوان (IBBY)
www.ibby.org -
منبع استنادی رسمی:
Bibiana, International House of Art for Children (2025). The 30th Biennial of Illustrations Bratislava (BIB) Official Catalogue and Proceedings. Bratislava: Ministry of Culture of the Slovak Republic.
