عنوان فعالیت: آنچه از توفان به جا میماند (پژوهش در طبیعت پس از توفان)
مخاطب: والدین کودکان پیشدبستانی و دبستانی
هدف کلی: تقویت مهارت مشاهده، پرسشگری و تفکر علمی در کودکان از طریق بررسی تغییرات محیط پس از یک توفان یا باران شدید.
مراحل فعالیت:
گام اول: آماده شدن برای یک ماجراجویی علمی
پس از پایان توفان یا باران شدید، وقتی هوا آرام شد و شرایط برای بیرون رفتن ایمن بود، از کودک خود دعوت کنید تا یک «پژوهشگر طبیعت» شود و با هم برای کشف تغییرات به بیرون بروید.
گام دوم: مشاهده دقیق با پرسشهای هدایتگر
در طول پیادهروی، با پرسشهای زیر کودک را به مشاهده دقیق تر تشویق کنید:
-
به دنبال چیزهایی بگردید که پیش از توفان وضع متفاوتی داشتند. مثلاً:
-
چالههای آب: کجاها آب جمع شده است؟ آیا جاهای خاصی هست که همیشه بعد از باران گودال آب ایجاد میشود؟
-
هرزآبها: آب به کدام سمت روانه شده است؟ مسیر حرکت آب را دنبال کنید.
-
برگها: آیا برگها در جاهای خاصی جمع شدهاند؟ مثلاً کنار جدولها یا روی سطوح شیبدار.
-
کرمهای خاکی: آیا کرمهای مرده یا زنده روی پیادهرو یا زمین دیده میشوند؟ کجاها بیشتر هستند؟
-
گام سوم: گفتوگو و فکر کردن درباره مشاهدات
پس از بازگشت به خانه یا در حین پیادهروی، درباره مشاهدات خود با کودک گفتوگو کنید:
-
«به نظرت چرا این جا آب جمع شده، ولی آن جا نه؟»
-
«فکر میکنی چرا برگها این جا جمع شدهاند؟»
-
«چرا کرمها بعد از باران روی پیادهرو میآیند؟»
-
«آیا تا به حال به این چیزها توجه کرده بودی؟»
گام چهارم: ثبت مشاهدات (اختیاری)
اگر کودک علاقه داشت، میتوانید از جاهای مختلف عکس بگیرید یا کودک نقاشی آنچه را دیده است بکشد. این کار به تثبیت مشاهده کمک میکند.
بخش دوم: توضیحات تکمیلی و نکات کاربردی برای والدین
۱. چرا این فعالیت ارزشمند است؟
این فعالیت ساده، کودکان را با مفاهیم علمی زیر آشنا میکند:
-
مشاهده دقیق: پایه همه علوم، مشاهده دقیق پدیدههاست.
-
علت و معلول: کودک یاد میگیرد بین پدیدهها ارتباط برقرار کند (مثلاً باران باعث ایجاد گودال آب میشود).
-
تفکر انتقادی: با پرسش «چرا» کودک به دنبال دلیل میگردد.
-
آشنایی با محیط زیست: کودک با پدیدههای طبیعی و تأثیر آنها بر محیط آشنا میشود.
۲. نکات ایمنی مهم
-
هرگز در هنگام توفان یا رعد و برق به بیرون نروید. منتظر آرام شدن کامل هوا بمانید.
-
از نزدیک شدن به سیمهای برق افتاده یا درختان شکسته خودداری کنید.
-
از کودک بخواهید لباس مناسب (چکمه بارانی، کت ضد آب) بپوشد تا از سرما و رطوبت محافظت شود.
-
مراقب لغزندگی معابر باشید.
۳. گسترش فعالیت (ایدههای بیشتر)
-
نقشه گودالها: با کودک یک نقشه ساده از کوچه یا محله خود بکشید و محل گودالها را روی آن علامت بزنید.
-
پیشبینی: قبل از باران بعدی، از کودک بپرسید «فکر میکنی این دفعه آب کجاها جمع بشه؟» و بعد از باران پیشبینی او را بررسی کنید.
-
مقایسه فصلی: بعد از باران در فصلهای مختلف (بهار، پاییز) به بیرون بروید و تفاوتها را مقایسه کنید. مثلاً آیا در پاییز برگهای بیشتری جمع میشود؟
-
بررسی کرمها: اگر کودک به کرمها علاقه نشان داد، میتوانید درباره زندگی کرمهای خاکی و نقش آنها در خاک تحقیق کنید.
۴. گفتوگوهای پیشنهادی برای تحریک کنجکاوی بیشتر
-
«به نظرت آب این گودالها چه طور ناپدید میشود؟»
-
«فکر میکنی برگهایی که جمع شدهاند بعداً چه میشوند؟»
-
«چرا بعضی جاها کرم زیاد است و بعضی جاها نیست؟»
-
«آیا حیوانات دیگر را هم بعد از باران میبینیم؟»
۵. ارزشیابی (آیا کودک مفهوم را درک کرده است؟)
شما میتوانید درک کودک را از طریق موارد زیر بسنجید:
-
آیا هنگام راه رفتن در طبیعت، خودش به دنبال تغییرات میگردد و آنها را نشان میدهد؟
-
آیا برای مشاهدات خود دلیل میآورد؟ (مثلاً «این جا آب جمع شده چون گود است.»)
-
آیا بعد از این فعالیت، در بارانهای بعدی میگوید «بیا بریم ببینیم چه تغییراتی شده!»
۶. نکته پایانی
طبیعت بهترین آزمایشگاه برای کودکان است. با این فعالیت ساده، شما نه تنها یک پیادهروی معمولی را به یک ماجراجویی علمی تبدیل میکنید، بلکه پایههای تفکر علمی و عشق به طبیعت را در کودک خود بنا مینهید.
