عنوان فعالیت: ساختن فسیلهای خوردنی (کهربای خوراکی)
مخاطب: کودکان بالای ۸ سال به همراه والدین یا آموزگاران
هدف کلی: آشنایی کودکان با مفهوم فسیل و نحوه تشکیل کهربا از طریق یک فعالیت عملی، سرگرمکننده و خوراکی.
مقدمه:
موضوعاتی مانند زندگی پیش از تاریخ، موجودات منقرضشده، دایناسورها و فسیلها برای کودکان جذابیت و هیجان ویژهای دارد. شما میتوانید با کمک این فعالیت، کنجکاوی طبیعی کودکان را فراتر از دنیای اطرافشان به سوی دنیایی که مدتها پیش نابود شده است، پرواز دهید.
کودکان از هشت سالگی به تدریج درک بهتری از زمان و مفاهیم پایهای علوم پیدا میکنند و آمادگی دارند درباره دنیایی که پیش از به وجود آمدن انسانها روی زمین وجود داشته است، بیشتر بدانند.
دانشمندان با بررسی فسیلها به دانش زیادی در زمینه زندگی در دوره پیش از تاریخ دست مییابند. یکی از گونههای فسیل، از شیره سختشده درختان به وجود میآید. موجودات ریز در این شیرههای ترشحشده به دام میافتند و شیره درخت آنها را از تجزیه و نابودی در امان نگه میدارد. این فسیلها کهربا نامیده میشوند و به دانشمندان امکان میدهند موجوداتی را از زمانهای بسیار دور مشاهده کنند.
فعالیت زیر، شیوه شکلگیری فسیل کهربا را به کودک شما نشان میدهد.
آنچه نیاز دارید:
-
چند عدد تخممرغ پلاستیکی (میتوانید از تخممرغهای شانسی یا توپ پینگپنگ هم استفاده کنید)
-
یک بسته پودر ژله با طعم لیمو (یا هر طعم روشن دیگر)
-
رنگ خوراکی قرمز (برای شبیهتر شدن به رنگ کهربا)
-
کارتن خالی تخممرغ (برای قرار دادن قالبها)
-
کمی روغن مایع
-
آبنباتهای کوچک به شکل حشره، ماهی، صدف، حلزون، عنکبوت یا کرم (میتوانید از شکلاتهای کوچک یا هر چیز خوراکی دیگری هم استفاده کنید)
توجه: تخممرغهای پلاستیکی را از وسط دو نیم کنید و مطمئن شوید که سوراخ یا ترک ندارند.
مراحل انجام فعالیت:
-
آمادهسازی قالب:
-
تخممرغهای پلاستیکی را کاملاً بشویید و خشک کنید.
-
از کودک خود بخواهید نیمه پایینی تخممرغها را در جعبه تخممرغ (کارتن) قرار دهد تا ثابت بمانند.
-
سطح داخلی هر نیمه را با لایه نازکی از روغن مایع چرب کنید. این کار باعث میشود ژله به راحتی از قالب جدا شود.
-
-
درست کردن ژله (شیره درخت):
-
پودر ژله را با آب جوش مخلوط کنید و خوب هم بزنید تا پودر کاملاً حل شود.
-
یک قطره رنگ خوراکی قرمز به آن اضافه کنید تا رنگی شبیه کهربا پیدا کند و دوباره هم بزنید.
-
-
ریختن ژله در قالب:
-
محلول ژله را با احتیاط درون نیمههای تخممرغ بریزید، به طوری که سهچهارم هر قالب پر شود.
-
قالبها را در یخچال بگذارید تا ژله کمی ببندد اما کاملاً سفت نشود.
-
-
قرار دادن موجودات در کهربا:
-
هنگامی که سطح ژله بسته شد (اما زیر آن هنوز نرم است)، از کودک خود بخواهید آبنباتها را به آرامی درون ژله فرو کند.
-
دقت کنید آبنباتها فقط تا نیمه فرو بروند و در ژله شناور شوند، نه اینکه تهنشین شوند. چون ژله هنوز کاملاً نبسته است، جای فرو رفتن آبنباتها به مرور پر میشود.
-
-
سفت شدن نهایی:
-
قالبها را دوباره برای چند ساعت در یخچال بگذارید تا ژله کاملاً ببندد و سفت شود.
-
-
خارج کردن فسیلها:
-
هنگامی که ژله کاملاً سفت شد، قالبها را از یخچال بیرون بیاورید.
-
با احتیاط، فسیلهای کهربایی را از قالب خارج کرده و در یک بشقاب بچینید.
-
-
مشاهده و گفتوگو:
-
از کودک خود بپرسید درون «کهربا» چه میبیند.
-
درباره شباهتهای این فسیل خوراکی با فسیلهای واقعی گفتوگو کنید:
-
کهربا درست مثل ژله، شکل قالب خود را به خود میگیرد.
-
موجوداتی که در شیره درخت گیر میافتند، در طول فسیل شدن در آن معلق میشوند و مانند آبنباتها بدون تغییر باقی میمانند.
-
کهرباها اغلب شفاف هستند و میتوان موجود به دام افتاده را درون آنها دید.
-
کهربا وقتی سخت میشود، میتواند از موجود درون خود برای سالهای بسیار طولانی محافظت کند!
-
-
بخش دوم: توضیحات تکمیلی و نکات کاربردی برای والدین و آموزگاران
۱. چرا این فعالیت ارزشمند است؟
این فعالیت ساده، کودکان را با چند مفهوم علمی مهم آشنا میکند:
-
فسیلشناسی: آشنایی با چگونگی تشکیل فسیلها و نقش آنها در شناخت گذشته.
-
زمینشناسی: درک فرآیند طبیعی تشکیل کهربا از شیره درختان.
-
زمان زمینشناختی: ایجاد درکی ابتدایی از گذر زمان طولانی و تغییرات تدریجی.
-
روش علمی: مشاهده، فرضیهسازی و نتیجهگیری از طریق آزمایش.
۲. نکات ایمنی و اجرایی
-
مراقبت از آب جوش: حتماً بزرگسالان کار مخلوط کردن پودر ژله با آب جوش را انجام دهند.
-
انتخاب آبنبات: از آبنباتهای کوچک و نرم استفاده کنید تا کودک به راحتی بتواند آنها را در ژله فرو کند و بعداً بخورد.
-
حساسیتهای غذایی: اگر کودک یا اطرافیان به مواد خاصی حساسیت دارند، مواد جایگزین مناسب انتخاب کنید.
-
چرب کردن قالب: این مرحله بسیار مهم است. اگر قالبها خوب چرب نشوند، ژله به راحتی جدا نمیشود.
۳. گفتوگوهای پیشنهادی برای تحریک کنجکاوی
-
«فکر میکنی چرا این آبنباتها درون ژله خراب نشدند یا له نشدند؟»
-
«آیا میدانی کهرباهای واقعی چقدر عمر دارند؟ بعضی از آنها میلیونها سال قدمت دارند!»
-
«به نظر تو دانشمندان چه چیزهایی میتوانند از دیدن یک حشره درون کهربا یاد بگیرند؟»
-
«آیا ممکن است میلیونها سال بعد، یک دانشمند فسیل این آبنبات را پیدا کند؟»
۴. گسترش فعالیت (ایدههای بیشتر)
-
پژوهش درباره کهربا: از کودک بخواهید در کتابها یا اینترنت (با راهنمایی شما) درباره کهربا و موجوداتی که در آن پیدا شدهاند تحقیق کند. فیلم «پارک ژوراسیک» نمونه جذابی از استفاده از کهربا برای بازیابی DNA دایناسورهاست!
-
ساخت فسیل با مواد دیگر: میتوانید با خمیر نمک یا گچ نیز فسیلهای دیگری بسازید و اشیای مختلف را در آنها قالبگیری کنید.
-
جدول زمانی: یک خط زمانی (تایملاین) از تاریخ زمین درست کنید و دورانهای مختلف و موجودات هر دوره را روی آن نشان دهید.
۵. ارزشیابی (آیا کودک مفهوم را درک کرده است؟)
شما میتوانید درک کودک را از طریق موارد زیر بسنجید:
-
آیا میتواند با کلمات خود توضیح دهد که کهربا چگونه تشکیل میشود؟
-
آیا اهمیت فسیلها را برای شناخت گذشته درک میکند؟
-
آیا هنگام صحبت درباره کهربا، از کلماتی مثل «میلیونها سال»، «حفاظت»، «شفاف» و «دام افتادن» استفاده میکند؟
۶. نکته پایانی
این فعالیت نه تنها یک تجربه علمی جذاب است، بلکه فرصتی برای یادگیری عاطفی نیز هست. کودک با لذت بردن از ساختن فسیل و خوردن آن، ارتباط مثبتی با علم و پژوهش برقرار میکند که میتواند زمینهساز علاقه مادامالعمر به یادگیری باشد.
