جایزه کتاب های خنده دار رولد دال برای بزرگداشت یاد و نام این نویسنده، از سوی بنیاد تراست بوک و به پیشنهاد مایکل روزن در سال ۲۰۰۸ بنیاد نهاده شد و در سال ۲۰۱۵ به کار خود پایان داد. این جایزه ۲۵۰۰ پوندی به مدت هفت سال به خندهدارترین آثار نویسندگان و تصویرگران انگلستان برای کودکان در گروه های سنی زیر ۶ سال و ۷ تا ۱۴ سال اهدا شد.
هدف از اهدا جایزه کتابهای بامزه، تشویق خانوادهها به خواندن دستهجمعی و کشف لذت از طریق خواندن کتاب های خنده دار، برجسته کردن کتابهای طنز به عنوان آثاری خواندنی و شادیبخش، معرفی نمونههای خوب آثار طنز به کودکان و نوجوانان و تشویق نویسندگان و تصویرگران این گونه از آثار بود.
این جایزه را مایکل روزن هنگامی که مقام افتخاری ادبیات کودک و نوجوان بریتانیا را به دست آورد بینان گذاشت. زیرا بر این باور بود که کتابهای خندهدار چندان جدی گرفته نمیشوند و در جایزهها نادیده گرفته میشوند.
معرفی و فلسفه شکلگیری جایزه
جایزه طنز رولد دال در سال ۲۰۰۸ توسط بنیاد خیریه «بوکتراست» در بریتانیا پایهگذاری شد. ایده اولیه این جایزه توسط مایکل روزن، نویسنده و شاعر برجسته کودکان مطرح گردید.
مایکل روزن
در کتابک بخوانید: غمنامهی مایکل روزن
اهداف اصلی جایزه
- تجلیل از آثار طنز و خندهدار: برخلاف بسیاری از جوایز ادبی که به آثار جدی، دراماتیک یا با تمهای اخلاقی سنگین توجه دارند، این جایزه به طور ویژه بر «خنده و طنز» تمرکز داشت.
- تشویق کودکان به مطالعه: مایکل روزن و بنیاد بوکتراست معتقد بودند که کتابهای خندهدار بهترین ابزار برای جذب کودکان (بهویژه کودکانی که علاقه چندانی به مطالعه ندارند) به دنیای کتابخوانی هستند.
- بزرگداشت میراث رولد دال: نامگذاری این جایزه به افتخار رولد دال، یکی از بزرگترین و محبوبترین نویسندگان داستانهای طنز و فانتزی کودکان در جهان (نویسنده کتابهایی چون چارلی و کارخانه شکلاتسازی، ماتیلدا و غول بزرگ مهربان) انجام شد تا یاد او و سبک نوشتاری طنزآمیز و جسورانهاش زنده نگه داشته شود.
ساختار و دستهبندی جوایز
این جایزه کتابها را در دو رده سنی مشخص بررسی و داوری میکرد:
- رده سنی ۶ سال و زیر ۶ سال: تمرکز این بخش بیشتر روی کتابهای تصویری خندهدار و خلاقانه بود.
- رده سنی ۷ تا ۱۲ سال: این بخش به رمانها و داستانهای بلندتر که طنز کلامی، موقعیت و شخصیتپردازیهای خندهدار داشتند اختصاص مییافت.
به برنده هر بخش جایزهای نقدی معادل ۲۵۰۰ پوند اهدا میشد. هیئت داوران معمولاً ترکیبی از نویسندگان، تصویرگران، روزنامهنگاران و از همه مهمتر، گروههایی از دانشآموزان مدارس بودند تا سلیقه واقعی مخاطبان اصلی (کودکان) در انتخاب نهایی لحاظ شود.
این جایزه از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۳ به طور سالانه برگزار شد و پس از آن در جوایز بزرگتر و جامعترِ بنیاد بوکتراست ادغام گردید، اما در همین دوره کوتاه توانست تأثیر شگرفی بر صنعت نشر کتاب کودک بگذارد.
فهرست کامل برندگان سال به سال (۲۰۰۸ – ۲۰۱۳)
در ادامه جدول و شرح کاملی از برندگان هر سال به تفکیک رده سنی آورده شده است:
سال ۲۰۰۸ (نخستین دوره)
- بخش ۶ سال و زیر ۶ سال:
- کتاب: The Witch’s Children Go to School (بچه جادوگرها به مدرسه میروند)
- نویسنده: اورسولا جونز (Ursula Jones)
- تصویرگر: راسل آیتو (Russell Ayto)
- بخش ۷ تا ۱۲ سال:
- کتاب: Mr Gum and the Dancing Bear (آقای گام و خرس رقصان)
- نویسنده: اندی استنتون (Andy Stanton)
- تصویرگر: دیوید تاکسِند (David Tazzyman)
خرید کتاب بچه جادوگرها به مدرسه میروند
سال ۲۰۰۹
- بخش ۶ سال و زیر ۶ سال:
- کتاب: Crocodiles Need Kisses Too (تمساحها هم به بوسه نیاز دارند)
- نویسنده: ربکا کولبای (Rebecca Colby)
- تصویرگر: پنهلوپه دالاس-کاپ (Penelope Dullaghan)
- بخش ۷ تا ۱۲ سال:
- کتاب: Grubtown Tales: STINKBOMB AND KETCHUP-FACE (قصههای گرابتاون)
- نویسنده: فیلیپ اَردَگ (Philip Ardagh)
سال ۲۰۱۰
- بخش ۶ سال و زیر ۶ سال:
- کتاب: Dogs Don’t Do Ballet (سگها باله نمیرقصند)
- نویسنده: آنا کمپ (Anna Kemp)
- تصویرگر: سارا اوگیلوی (Sara Ogilvie)
- بخش ۷ تا ۱۲ سال:
- کتاب: Withering Tights (جورابشلواریهای پژمرده - از سری کتابهای مارلی پرپ)
- نویسنده: لوئیز رنیسون (Louise Rennison)
سال ۲۰۱۱
- بخش ۶ سال و زیر ۶ سال:
- کتاب: Cats Ahoy! (گربهها به پیش!)
- نویسنده: پیتر بنتلی (Peter Bently)
- تصویرگر: جیم فیلد (Jim Field)
- بخش ۷ تا ۱۲ سال:
- کتاب: The Brilliant World of Tom Gates (دنیای معرکه تام گیتس)
- نویسنده و تصویرگر: الیزابت پیشون (L. Pichon)
- توضیح: این جایزه نقش مهمی در شهرت جهانی سری کتابهای تام گیتس ایفا کرد.
سال ۲۰۱۲
- بخش ۶ سال و زیر ۶ سال:
- کتاب: My Big Shouting Day! (روز فریادهای بزرگ من!)
- نویسنده و تصویرگر: ربکا پترسون (Rebecca Patterson)
- بخش ۷ تا ۱۲ سال:
- کتاب: Dark Lord: Teenage Years (ارباب تاریکی: سالهای نوجوانی)
- نویسنده: جیمی تامسون (Jamie Thomson)
سال ۲۰۱۳ (آخرین دوره برگزار شده)
- بخش ۶ سال و زیر ۶ سال:
- کتاب: Monkey Nut (بادامزمینی میمون)
- نویسنده و تصویرگر: سیمون ریکاردو (Simon Rickerty)
- بخش ۷ تا ۱۲ سال:
- کتاب: I Am Still Not a Loser (من هنوز یک بازنده نیستم - از سری کتابهای بری بازنده)
- نویسنده: جیم اسمیت (Jim Smith)
میراث و تأثیرگذاری جایزه
اگرچه این جایزه از سال ۲۰۱۴ به صورت مستقل ادامه پیدا نکرد، اما میراث مهمی بر جای گذاشت:
- تغییر نگرش ناشران: پیش از این جایزه، آثار طنز به عنوان ادبیاتِ «دمدستی» یا غیرجدی نگریسته میشدند. این جایزه ثابت کرد که نوشتن طنز باکیفیت برای کودکان، نیاز به مهارت ادبی بسیار بالایی دارد.
- کشف استعدادها: معرفی و موفقیت آثاری چون تام گیتس (نوشته الیزابت پیشون) و مجموعه بری بازنده (نوشته جیم اسمیت) که امروزه به چندین زبان دنیا ترجمه شدهاند و میلیونها نسخه از آنها به فروش رفته، مدیون دیدهشدن در این جایزه است.
- ترویج در مدارس: لیست نامزدهای نهایی هر ساله به عنوان یک راهنمای طلایی خرید کتاب برای کتابخانههای مدارس بریتانیا و جهان استفاده میشد تا بچههای فراری از کتاب را به مطالعه ترغیب کنند.
