مقدمه
کُد (CODE) نام اختصاری Canadian Organization for Development through Education است؛ سازمانی غیردولتی و غیرانتفاعی که مأموریت خود را ساختن صلح از طریق سوادآموزی تعریف میکند. این نهاد بر این باور است که اگر کودکان به کتابهای مناسب، معلمان توانمند و فرصت یادگیری باکیفیت دسترسی داشته باشند، هم آینده فردی آنان بهتر میشود و هم جامعه بهسوی عدالت و ثبات بیشتر حرکت میکند.
CODE از سازمانهای شناختهشده کانادایی در حوزه توسعه آموزشی است که فعالیت آن بیش از همه در کشورهای آفریقای زیرصحرا دیده میشود. تمرکز اصلی آن بر سوادآموزی کودکان، آموزش معلمان، تولید و دسترسی به کتابهای محلی، تقویت نظام آموزشی و حمایت از برابری جنسیتی است.
مأموریت و فلسفه کاری
مأموریت CODE را میتوان در یک جمله خلاصه کرد:
ترویج صلح و توسعه از راه آموزش، بهویژه سوادآموزی کودکان.
این سازمان بر چند اصل تأکید دارد:
- کودکان باید به کتابهای مناسب و باکیفیت دسترسی داشته باشند.
- معلمان باید آموزش حرفهای ببینند.
- آموزش باید با فرهنگ و زبان محلی هماهنگ باشد.
- مشارکت جوامع محلی برای پایداری برنامهها ضروری است.
- آموزش دختران و زنان جوان بخشی جداییناپذیر از توسعه است.
CODE آموزش را فقط انتقال مهارت نمیداند، بلکه آن را ابزاری برای توانمندسازی، صلح اجتماعی و عدالت آموزشی میبیند.
حوزههای اصلی فعالیت
صفحه رسمی CODE سه حوزه اصلی فعالیت را مشخص میکند:
۱. برنامههای سوادآموزی
این بخش شامل فعالیتهایی است که به کودکان کمک میکند خواندن و نوشتن را یاد بگیرند و به خوانندگان مستقل تبدیل شوند.
۲. ابتکارات پژوهشی
CODE برای بهبود برنامهها و فهم بهتر مسئله سواد، از پژوهش و جمعآوری داده استفاده میکند.
۳. جوایز ادبی
این بخش به حمایت از تولید و تشویق کتابهای باکیفیت، بهویژه کتابهای کودک، مربوط است.
مدل اجرایی CODE
مدل کاری CODE بر همکاری نزدیک با شرکای محلی استوار است. این سازمان معمولاً بهجای اجرای کاملاً متمرکز، با نهادهای بومی کار میکند تا برنامهها در محیط واقعی آموزش ریشه بگیرند.
مهمترین عناصر مدل اجرایی آن عبارتاند از:
- آموزش و توانمندسازی معلمان
- تأمین کتاب و منابع خواندنی باکیفیت
- همکاری با وزارتخانههای آموزش
- مشارکت با انجمنهای والدین و معلمان
- همکاری با سازمانهای جامعهمحور
- توجه به باشگاههای دختران و آموزش برابری جنسیتی
این مدل نشان میدهد که CODE تنها به توزیع کتاب بسنده نمیکند، بلکه به زیرساخت انسانی و نهادی آموزش توجه دارد.
فعالیت در آفریقا
بخش مهمی از فعالیت CODE در آفریقای زیرصحرا انجام میشود. بر اساس صفحات رسمی، این سازمان طی دهه گذشته در هشت کشور از این منطقه حضور داشته و در زمان بررسی، برنامه فعال در چهار کشور داشته است.
صفحه رسمی CODE چند شریک آفریقایی را معرفی میکند که نقش مهمی در اجرای برنامهها دارند:
موزامبیک
شریک محلی: Associação Progresso
این همکاری نزدیک به سه دهه ادامه داشته و بر سوادآموزی و برابری جنسیتی تمرکز دارد.
لیبریا
شریک محلی: WE-CARE Foundation
این همکاری از سال ۲۰۰۸ آغاز شده و بر کتابهای باکیفیت و توسعه حرفهای معلمان متمرکز است.
سیرالئون
شریک محلی: The Association of Literacy and Learning Educators – Reading Sierra Leone
این شریک نماینده مناطق مختلف و مؤسسات تربیت معلم است و بر ارتقای کیفیت آموزش تمرکز دارد.
غنا
شریک محلی: The Olinga Foundation for Human Development
همکاری از سال ۲۰۲۲ آغاز شده و بر تغییر روشهای تدریس و بهبود نتایج یادگیری تأکید دارد.
تانزانیا
شریک محلی: Children’s Book Organization (CBO)
این نهاد بر تولید کتاب کودک، علاقهمند کردن کودکان به مطالعه و حمایت از نشر محلی تمرکز دارد.
مالاوی
شریک محلی: Forum for Women African Educationalists in Malawi (FAWEMA)
تمرکز این همکاری بر دختران و زنان جوان آسیبپذیر و تقویت مهارتهای اجتماعی و اقتصادی آنان است.
اهمیت کتابهای محلی
یکی از نکات مهم در کار CODE، توجه به کتابهای مناسبِ فرهنگ و زبان محلی است. در بسیاری از مناطق کمبرخوردار، مشکل فقط نبود کتاب نیست؛ بلکه نبود کتابی است که کودک بتواند با آن ارتباط برقرار کند.
CODE با حمایت از تولید کتابهای بومی و مشارکت با ناشران و نویسندگان محلی، میکوشد این شکاف را کاهش دهد. این کار چند نتیجه دارد:
- کودک با متن ارتباط بهتری میگیرد.
- معلم میتواند از کتاب در کلاس بهتر استفاده کند.
- نشر محلی تقویت میشود.
- زبان و فرهنگ بومی در آموزش حفظ میشود.
آموزش معلمان
CODE بهخوبی میداند که بدون معلم توانمند، کتاب بهتنهایی نمیتواند سوادآموزی پایدار ایجاد کند. به همین دلیل، بخشی مهم از فعالیتهایش به آموزش معلمان اختصاص دارد.
این آموزشها معمولاً شامل موارد زیر است:
- روشهای آموزش خواندن و نوشتن
- استفاده از کتاب کودک در کلاس
- مدیریت کلاسهای ابتدایی
- روشهای مشارکتی و کودکمحور
- پیوند آموزش با زبان محلی
- حمایت از دختران در محیط آموزشی
دادههای اثرگذاری
بر اساس صفحه رسمی CODE، این سازمان میگوید برنامههایش تاکنون به بیش از ۱۰ میلیون کودک کمک کردهاند تا به آموزش فراگیر و فرصت خواندن و نوشتن دسترسی پیدا کنند.
همچنین صفحه اصلی سازمان تأکید میکند که ۹۰ درصد کمکهای مالی مستقیماً به برنامهها میرسد؛ هزینههای جمعآوری کمک را یک بنیاد خصوصی پوشش میدهد. این موضوع برای شفافیت مالی و کارآمدی سازمان اهمیت دارد.
در یک کمپین خیریه نیز، CODE با هدف جمعآوری ۱۰۷٬۲۵۰ دلار برای حمایت از ۱۱ مدرسه فعالیت کرده است.
برنامههای عمومی و جمعآوری کمک
CODE علاوه بر کار آموزشی، در حوزه جلب حمایت عمومی نیز فعال است. از جمله، برنامههایی مانند صعود به کلیمانجارو برای جمعآوری کمک مالی و کمپینهای خیریه برای مدارس در معرض محرومیت، بخشی از فعالیتهای آن را تشکیل میدهند.
این نوع فعالیتها علاوه بر تأمین منابع مالی، باعث جلب توجه عمومی به مسئله سواد و آموزش در آفریقا میشود.
نقاط قوت CODE
مهمترین قوتهای CODE عبارتاند از:
- تمرکز روشن بر سوادآموزی
- همکاری نزدیک با شرکای محلی
- توجه به آموزش معلمان
- حمایت از کتابهای بومی
- پیوند آموزش با برابری جنسیتی
- شفافیت نسبی در تخصیص کمکها
- ترکیب پژوهش، اجرا و حمایت عمومی
چالشها و محدودیتها
مانند بسیاری از نهادهای توسعهای، CODE نیز با چالشهایی روبهروست:
-
نبود دادههای تفصیلی برای همه برنامهها
در منابع رسمی، نام همه کشورها، بودجهها و جزئیات همه پروژهها همیشه مشخص نیست.
-
تنوع بالای زمینههای محلی
اجرای یک برنامه آموزشی واحد در کشورهای مختلف بسیار دشوار است.
-
پایداری پس از پایان حمایت خارجی
تداوم برنامهها به توان نهادهای محلی و حمایت دولتها وابسته است.
-
نیاز به ارزیابی مستقل بیشتر
برای سنجش دقیق اثر واقعی برنامهها، دادههای پژوهشی بلندمدت لازم است.
اهمیت CODE برای ترویج خواندن
CODE نمونهای مهم از سازمانهایی است که خواندن را فقط یک مهارت مدرسهای نمیدانند، بلکه آن را بخشی از صلح، توسعه و عدالت اجتماعی میبینند. تمرکز آن بر کتاب، معلم، زبان محلی و مشارکت جامعه، الگویی مفید برای برنامههای سوادآموزی در مناطق کمبرخوردار است.
برای فعالان ترویج خواندن، تجربه CODE نشان میدهد که:
- کتاب مناسب باید در دسترس باشد؛
- معلم باید آموزش ببیند؛
- جامعه محلی باید درگیر شود؛
- دختران و گروههای آسیبپذیر نباید فراموش شوند؛
- تولید کتاب بومی اهمیت اساسی دارد.
جمعبندی
کُد (CODE) یکی از نهادهای مهم کانادایی در حوزه توسعه آموزشی است که با شعار صلح از راه سوادآموزی فعالیت میکند. این سازمان با همکاری شرکای محلی در آفریقا و دیگر مناطق کمبرخوردار، بر آموزش معلمان، کتابهای محلی، توسعه خواندن و حمایت از دختران تمرکز دارد.
مدل CODE نشان میدهد که ترویج خواندن زمانی مؤثر است که از سطح توزیع کتاب فراتر برود و به ساختن ظرفیت آموزشی، تقویت نشر بومی و مشارکت اجتماعی برسد.
منابع
-
وبسایت رسمی CODE
-
صفحه «Our Approach» در وبسایت CODE
-
صفحه «Where We Work» در وبسایت CODE
-
اطلاعیهها و کمپینهای رسمی CODE در وبسایت سازمان
