مدال نیوبری یا John Newbery Medal نخستین جایزه ادبی کتاب کودکان در دنیاست و به نام جان نیوبری، ناشر سده هجدهم نامگذاری شده است. این جایزه از سال ۱۹۲۲ به پیشنهاد فردریک میلچر، مدیر موسسه انتشارات آر. آر. باکر، از سوی (انجمن کتابخانه های امریکا ALA) اهدا می شود.
این مدال هر سال به نویسنده ای تعلق می گیرد که برجسته ترین اثر داستانی را در حوزه ادبیات کودکان امریکا پدید آورده باشد. وظیفه انتخاب اثر برتر برعهده اعضای انجمن خدمات کتابخانه ای کودکان است. افزون بر کتاب برتر سال، فهرستی از کتاب های برگزیده نیز هر سال از سوی کمیته جایزه نیوبری اعلام می شود. برندگان هر سال در ماه ژانویه اعلام میشوند. اگر بخواهیم فقط یک جایزه را نام ببریم که در شکلدادن به «کانون ادبیات کودک آمریکا» نقش تاریخی داشته، نیوبری تقریباً همیشه در صدر فهرست قرار میگیرد.
این جایزه همراه با مدال کلدکات از با ارزش ترین جایزه های ادبی در حوزه ادبیات کودک در امریکا به شمار می آید. هدف از اهدای این جایزه، تشویق پدیدآورندگان برتر کتاب کودک، تشویق کتابداران به خدمات رسانی بهتر برای کودکان و علاقه مند کردن کودکان به ادبیات است.
تاکنون کسانی مانند ای ال کونیزبرگ، ژوزف کروم گلد، لوئیس لوری، کاترین پاترسون و الیزابت جورج اسپیر توانستهاند دو بار این مدال را از آن خود کنند.
این مدال هر سال به برجستهترین اثر ادبی برای کودکان که در سال قبل در ایالات متحده منتشر شده باشد اعطا میشود. جایزه را Association for Library Service to Children (ALSC)، یکی از بخشهای American Library Association (ALA)، برگزار میکند.
تاریخچهی مدال نیوبری
مدال نیوبری جایزهای سالانه برای «متمایزترین سهم در ادبیات آمریکایی برای کودکان» است.
نام آن از جان نیوبری گرفته شده؛ ناشر و کتابفروش انگلیسی قرن هجدهم که غالباً او را یکی از پیشگامان ادبیات کودک میدانند.
این مدال از نظر تاریخی اهمیت بسیار زیادی دارد:
- از ۱۹۲۲ آغاز شد.
- معمولاً آن را نخستین جایزه بزرگ ادبیات کودک در جهان میدانند.
- برنده شدن یا حتی «افتخار نیوبری» گرفتن، میتواند مسیر حرفهای یک نویسنده و جایگاه یک کتاب را برای همیشه تغییر دهد.
- بسیاری از کتابهایی که امروز در مدارس، کتابخانهها و برنامههای دانشگاهی تدریس یا بررسی میشوند، از برندگان یا افتخارهای نیوبری بودهاند.
مدال نیوبری در اوایل قرن بیستم و در دورهای شکل گرفت که کتابداران کودک در آمریکا در حال تثبیت ادبیات کودک به عنوان حوزهای جدی بودند.
فرد کلیدی در تأسیس این جایزه Frederic G. Melcher بود؛ ناشر و چهرهٔ مهم دنیای کتاب که به ارتقای جایگاه ادبیات کودک کمک بزرگی کرد.
نیوبری نقش مهمی در تحولات زیر داشت:
- تثبیت ادبیات کودک به عنوان حوزهای جدی
- افزایش توجه ناشران به کیفیت ادبی آثار کودک
- تقویت نقش کتابخانهها در انتخاب و هدایت مطالعهٔ کودکان
- ساختن یک «کانون کلاسیک» از آثار کودک در آمریکا
مدال توسط Rene Paul Chambellan طراحی شد.
روی مدال، صحنهای نمادین دیده میشود که به ارتباط قصه، خواندن و انتقال دانش به کودک اشاره دارد. این مدال به مرور به یکی از شناختهشدهترین نمادهای ادبیات کودک تبدیل شده است.
هدف مدال نیوبری
هدف اصلی این مدال، تشویق نویسندگان به خلق آثاری با کیفیت ادبی بالا برای کودکان است.
برخلاف بعضی جوایز که بیشتر بر محبوبیت، فروش، یا حتی تصویرگری تمرکز دارند، نیوبری اساساً بر کیفیت ادبی متن متمرکز است.
داوران معمولاً به این جنبهها توجه میکنند:
- تفسیر یا ارائهٔ مفهوم، موضوع یا ایده
- دقت در طرح و ساختار روایی
- ترسیم شخصیتها
- کیفیت سبک نوشتار
- تناسب ارائه با مخاطب کودک
- اصالت و قدرت ادبی اثر
نکته مهم این است که نیوبری جایزهٔ «بهترین کتاب کودکِ محبوب» نیست؛ بلکه جایزهٔ متمایزترین اثر ادبی است.
به همین دلیل گاهی برندهٔ نیوبری کتابی است که از نظر منتقدان بسیار مهم است، حتی اگر به اندازه برخی آثار عامهپسند پرفروش نباشد.
هر سال فقط یک برندهٔ اصلی براب مدال انتخاب میشود اما کمیته معمولاً چند کتاب دیگر را هم به عنوان افتخار نیوبری معرفی میکند.
کتابهای برنده جایزه نیوبری را در کتاب هدهد ببینید
چه کتابهایی واجد شرایطاند؟
برای اینکه کتابی بتواند در نیوبری بررسی شود، معمولاً باید:
- در آمریکا منتشر شده باشد
- نویسندهاش شهروند یا مقیم ایالات متحده باشد
- برای مخاطب کودک نوشته شده باشد
- در سال واجد شرایط انتشار یافته باشد
در چارچوب این جایزه، کودک معمولاً تا حدود ۱۴ سالگی در نظر گرفته میشود.
جایگاه مدال نیوبری
نیوبری از چند جهت اعتبار ویژه دارد:
- قدمت تاریخی: بیش از یک قرن سابقه
- نهاد برگزارکننده: انجمن کتابخانهای آمریکا
- اثرگذاری آموزشی: حضور گسترده در مدارس و کتابخانهها
- اعتبار حرفهای: نویسندگان، منتقدان، ناشران و کتابداران آن را بسیار جدی میگیرند
بسیاری از خانوادهها و کتابداران وقتی میخواهند برای کودک کتابی با کیفیت بالا انتخاب کنند، برچسب نیوبری را یک نشانهٔ اعتماد میدانند.
کتابهای برندهٔ نیوبری معمولا وارد برنامههای درسی و در کتابخانههای عمومی و مدرسهای برجسته میشوند.
تفاوت نیوبری با جوایز دیگر
مدال کلدکات
- مدال نیوبری: متمرکز بر متن و ارزش ادبی متن کتاب است.
- مدال کلدکات: ویژه تصویرگری کتاب کودک است
جایزه کارنگی
- مدال نیوبری معمولا در سنت ادبیات آمریکایی تعریف میشود.
- جایزه کارنگی در سنت بریتانیایی جایگاه مشابهی دارد.
چرا نیوبری همچنان مهم است؟
با وجود تغییرات عظیم در بازار کتاب، روی کار آمند شبکههای اجتماعی، کتابهای تصویری مدرن، رمان گرافیکی و رسانههای دیجیتال، نیوبری هنوز مهم است چراکه:
- هم چنان به عنوان معیاری تاریخی از یک کیفیت ادبی باقی مانده
- انتخابهایش تصویری از تحولات ادبیات کودک در آمریکا میدهد
- از نظر پژوهشی، آموزشی و کتابداری هنوز بسیار اثرگذار است
- نشان میدهد در هر دوره زمانی، «کودک» و «کتاب خوب برای کودک» چگونه ارزیابی شده است
فهرست برندگان نیوبری در واقع نوعی تاریخ فشردهٔ ادبیات کودک آمریکاست.
