معرفی
بنیاد بیبلیونف (Biblionef) شبکهای بینالمللی از سازمانهای مستقل و همنام است که با هدف ترویج لذت خواندن و رساندن کتاب به کودکان کمبرخوردار فعالیت میکند. این بنیاد باور دارد خواندن فقط یک مهارت آموزشی نیست، بلکه تجربهای لذتبخش و سازنده است که میتواند جهان کودکان را گستردهتر کند و در رشد فردی و اجتماعی آنان نقش داشته باشد.
بیبلیونف با مدارس، کتابخانهها و سازمانهای محلی همکاری میکند؛ بهویژه در مناطقی که دسترسی کودکان به کتاب آسان نیست یا کتابخوانی هنوز بخشی عادی از زندگی روزمره کودکان نشده است. فعالیتهای این بنیاد شامل اهدای کتابهای تازه، پشتیبانی از کتابخانههای مدرسهای، آموزش معلمان و کتابداران، ترویج خواندن، و در برخی کشورها حمایت از انتشار کتاب به زبانهای محلی است.
ماهیت سازمانی بیبلیونف
بیبلیونف یک بنیاد و شبکه بینالمللی است، نه یک انجمن عضویتی یا نهاد آموزشی رسمی. این شبکه از چند سازمان مستقل تشکیل شده که با نام و هدف مشترک فعالیت میکنند. بر اساس معرفی رسمی بیبلیونف، این شبکه در کشورهای زیر حضور دارد:
- فرانسه
- غنا
- آفریقای جنوبی
- آروبا
- هلند
همچنین در بونیر و کوراسائو، داوطلبان فعال با بیبلیونف همکاری میکنند.
نکته مهم این است که شاخههای مختلف بیبلیونف، سازمانهایی مستقلاند و نباید همه آمارها و فعالیتهای آنها را با هم یکی دانست. برای نمونه، آمار توزیع کتاب در هلند، آفریقای جنوبی یا غنا مربوط به همان شاخه یا پروژه خاص است و باید جداگانه خوانده شود.
تاریخچه و بنیانگذاری
بیبلیونف در سال ۱۹۸۹ بنیانگذاری شد. منابع رسمی بیبلیونف، بنیانگذار آن را ماکس وخلن فان کلاخرنبرخ، سفیر پیشین هلند در سورینام، معرفی میکنند. در منابع فرانسوی نیز از شکلگیری بیبلیونف در فرانسه در سال ۱۹۸۹ یاد شده است.
بیبلیونف هلند از سال ۱۹۹۱ فعالیت خود را آغاز کرد. طبق اعلام رسمی این شاخه، فعالیت آن با اهدای کتاب به نخستین مدارس آغاز شد و از آن زمان تا امروز نزدیک به ۱٫۲ میلیون کتاب کودک در جهان توزیع کرده است. در گزارشهای جدیدتر بیبلیونف هلند، آمار تجمیعی کتابهای توزیعشده بیش از این رقم گزارش شده است؛ بنابراین در استفاده از این دادهها باید به سال گزارش و منبع آمار توجه کرد.
هدف و مأموریت
هدف اصلی بیبلیونف، برانگیختن شوق خواندن در کودکان است. این بنیاد میکوشد کودکانی را که در خانه، مدرسه یا جامعه خود به کتاب کافی دسترسی ندارند، با کتابهای مناسب، جذاب و تازه آشنا کند.
مأموریت بیبلیونف را میتوان در چند محور خلاصه کرد:
- فراهم کردن کتاب برای کودکان کمبرخوردار
- تقویت لذت خواندن
- پشتیبانی از کتابخانههای مدرسهای و محلی
- آموزش معلمان و کتابداران برای ترویج مطالعه
- حمایت از کتابهای چندزبانه و زبانهای محلی
- همکاری با نهادهای آموزشی، فرهنگی و کتابخانهای
در وبسایت رسمی بیبلیونف تأکید شده است که این بنیاد میخواهد هر کودک، در هر جای جهان، امکان خواندن داشته باشد.
حوزههای اصلی فعالیت
اهدای کتابهای تازه
اهدای کتاب مهمترین و شناختهشدهترین فعالیت بیبلیونف است. این بنیاد کتابهای کودک را به مدارس، کتابخانهها و سازمانهایی میرساند که با کودکان کمبرخوردار کار میکنند.
پشتیبانی از کتابخانهها
در بسیاری از پروژهها، اهدای کتاب با حمایت از کتابخانههای مدرسهای یا محلی همراه است. این حمایت میتواند شامل تجهیز قفسهها، آموزش مدیریت کتابخانه و فراهم کردن منابع مناسب برای گروههای سنی مختلف باشد.
آموزش معلمان و کتابداران
بیبلیونف فقط کتاب اهدا نمیکند. در برخی کشورها، برای معلمان و کتابداران نیز دورههایی درباره ترویج خواندن، مدیریت کتابخانه و استفاده مؤثر از کتابها برگزار میشود.
توجه به زبان مادری و زبانهای محلی
یکی از نکات مهم در فعالیت بیبلیونف، توجه به زبانهایی است که کودکان با آنها زندگی میکنند. در آفریقای جنوبی و غنا، فعالیتهایی برای فراهم کردن کتاب به زبانهای محلی یا رسمی گزارش شده است.
جشنوارهها و برنامههای ترویج خواندن
بیبلیونف در سالهای اخیر در برنامههایی مانند جشنوارههای خواندن، روزهای داستانخوانی و آموزش مربیان در مناطقی مانند آروبا، کوراسائو و سنت مارتن مشارکت داشته است.
فعالیت بیبلیونف در کشورهای مختلف
هلند
بیبلیونف هلند از سال ۱۹۹۱ فعالیت میکند و در گزارشهای رسمی خود از توزیع گسترده کتاب، همکاری با مدارس و کتابخانهها، آموزش معلمان، و فعالیت در چندین کشور و منطقه خبر داده است.
گزارش سالانه ۲۰۲۴، که در سامانه رسمی نهاد ارزیابی خیریههای هلند ثبت شده، اعلام میکند که بیبلیونف هلند در آن سال:
- ۷۹٬۹۵۴ کتاب کودک تازه توزیع کرده است؛
- در ۱۵ کشور و منطقه فعالیت داشته است؛
- به بیش از ۱۲۴ هزار کودک دسترسی رسانده است؛
- بیش از ۱۵۰ معلم را آموزش داده است.
این آمار بر پایه گزارش خود بیبلیونف است، اما ثبت آن در سامانه رسمی ارزیابی خیریههای هلند، وجود ساختار رسمی و گزارشدهی این بنیاد را تأیید میکند.
فرانسه
بیبلیونف فرانسه از نظر حقوقی یک سازمان غیردولتی و انجمن ثبتشده بر اساس قانون ۱۹۰۱ فرانسه معرفی شده است. مرکز ملی ادبیات کودک وابسته به کتابخانه ملی فرانسه، بیبلیونف را نهادی میداند که هدفش رساندن کتاب به کودکانی است که معمولاً به کتاب دسترسی ندارند.
این منبع مستقل، یکی از معتبرترین منابع برای تأیید ماهیت و مأموریت بیبلیونف فرانسه است.
غنا
بیبلیونف غنا از سال ۲۰۱۳ شکل گرفت و از سال ۲۰۱۴ بهصورت مستقل فعالیت کرد. طبق منابع رسمی بیبلیونف هلند، این شاخه تاکنون بیش از ۱۰۷ هزار کتاب اهدا کرده و بیش از ۴۰۰ مدرسه را پشتیبانی کرده است.
منابع مستقل نیز فعالیت بیبلیونف غنا را تأیید میکنند. شورای توسعه کتاب غنا در سال ۲۰۲۳ از اهدای کتاب و منابع آموزشی بیبلیونف به چند مهدکودک در شهرداری آدنتان خبر داده است. همچنین گزارشهایی درباره دریافت ۷۱ جعبه کتاب داستان و دو قفسه کوچک از بیبلیونف غنا منتشر شده است. رسانه غنایی غناوب نیز در سال ۲۰۱۸ از راهاندازی کتابخانهای اجتماعی در سومبرونگو با مشارکت بیبلیونف خبر داده است.
این منابع نشان میدهند که فعالیت بیبلیونف غنا در سطح محلی و آموزشی قابل ردیابی است؛ اما هنوز منبع مستقلی یافت نشده که اثر این فعالیتها را با روش علمی بر افزایش سطح سواد کودکان اندازهگیری کرده باشد.
آفریقای جنوبی
بیبلیونف آفریقای جنوبی در سال ۱۹۹۸ تأسیس شد. این سازمان با هدف رساندن کتابهای داستانی و آموزشی به کودکان ۳ تا ۱۸ ساله، بهویژه در جوامع کمبرخوردار، فعالیت میکند.
در منابع رسمی و نهادی آمده است که این شاخه به زبانهای رسمی آفریقای جنوبی توجه دارد و کتابهایی به زبان مادری کودکان فراهم میکند. گزارشهای جدیدتر از توزیع بیش از دو میلیون کتاب توسط این شاخه سخن گفتهاند. در منابع قدیمیتر بیبلیونف هلند، رقم بیش از ۱٫۸ میلیون کتاب آمده بود. بنابراین برای متن دقیق باید روشن کرد که رقم بالاتر مربوط به منابع جدیدتر است و آمارها در طول زمان تغییر کردهاند.
منابع مستقلی مانند پروفایلهای سازمانهای غیردولتی آفریقای جنوبی نیز بیبلیونف آفریقای جنوبی را سازمانی غیرانتفاعی معرفی میکنند که به دسترسی کودکان به کتابهای تازه و چندزبانه کمک میکند.
آروبا
آروبا جزیرهای در دریای کارائیب، در شمال ونزوئلا، و یکی از کشورهای خودگردان در پادشاهی هلند است. پایتخت آن اورنجستاد است.
در آروبا، بیبلیونف با کتابخانه ملی و مدارس همکاری دارد. دولت آروبا و رسانههای محلی در سال ۲۰۲۴ از اهدای کتابهای کودک از سوی بیبلیونف به کتابخانه ملی آروبا گزارش دادهاند. این کتابها شامل کتابهایی برای نوزادان و کودکان خردسال نیز بودهاند. در منابع محلی آمده است که بیبلیونف آروبا بیش از ۲۰ سال است در مدارس آروبا کتاب توزیع میکند.
بونیر و کوراسائو
بونیر و کوراسائو نیز از مناطق کارائیبی مرتبط با پادشاهی هلند هستند. بیبلیونف اعلام کرده است که در این دو منطقه، داوطلبان بسیار متعهدی با آن همکاری دارند. همچنین در اخبار رسمی بیبلیونف، از برنامههای خواندن و جشنوارههای مطالعه در کوراسائو یاد شده است.
اعتبار منابع و نکات راستیآزمایی
در بررسی منابع، چند نکته مهم روشن شد:
۱. منابع مستقل درباره بیبلیونف وجود دارد
اطلاعات بیبلیونف فقط به وبسایت خودش محدود نیست. منابعی مانند کتابخانه ملی فرانسه، نهاد ارزیابی خیریههای هلند، شورای توسعه کتاب غنا، دولت آروبا، رسانههای غنا و آروبا، و نهادهای تخصصی کتابداری و سازمانهای غیردولتی، فعالیت این بنیاد را تأیید کردهاند.
۲. آمارها عمدتاً از خود سازمان میآیند
آمارهایی مانند تعداد کل کتابهای توزیعشده، تعداد مدارس یا تعداد کودکان تحت پوشش، بیشتر از گزارشهای سالانه و صفحات رسمی خود بیبلیونف گرفته شدهاند. بنابراین باید در متن با عباراتی مانند «بر پایه گزارش بیبلیونف» یا «طبق آمار اعلامشده از سوی سازمان» آورده شوند.
۳. ادعای ارتباط با یونسکو نیازمند احتیاط است
در برخی بروشورها و منابع ثانویه، از شناختهشدن یا حمایت یونسکو، یونیسف و شورای اروپا یاد شده است. اما در بررسی انجامشده، منبع رسمی مستقلی از خود یونسکو برای تأیید این ادعا پیدا نشد. بنابراین بهتر است این ادعا در متن اصلی برجسته نشود یا فقط با قید احتیاط و بهعنوان نقل از منابع خود بنیاد مطرح شود.
۴. اثر آموزشی بهصورت مستقل سنجیده نشده است
منابع متعدد نشان میدهند بیبلیونف کتاب اهدا کرده، کتابخانه تجهیز کرده و برنامههای ترویج خواندن اجرا کرده است. اما پژوهش مستقلی که نشان دهد این برنامهها دقیقاً چه اندازه مهارت خواندن یا سطح سواد کودکان را افزایش دادهاند، در منابع بررسیشده پیدا نشد. پس نباید درباره اثر آموزشی آن اغراق کرد.
اهمیت بیبلیونف
اهمیت بیبلیونف در این است که به یکی از سادهترین اما بنیادیترین نیازهای کودکان توجه میکند: دسترسی به کتاب مناسب. بسیاری از کودکان در مناطق کمبرخوردار، حتی اگر مدرسه داشته باشند، به کتابخانه، کتاب داستان، کتاب به زبان مادری یا منابع خواندنی جذاب دسترسی ندارند. بیبلیونف میکوشد این فاصله را کاهش دهد.
کار این بنیاد در چند سطح اهمیت دارد:
- تقویت لذت خواندن
- افزایش دسترسی کودکان به کتاب
- حمایت از کتابخانههای مدرسهای
- توجه به زبان مادری و چندزبانی
- همکاری با سازمانهای محلی
- ایجاد پیوند میان اهدای کتاب و آموزش مربیان
بیبلیونف نمونهای از سازمانهایی است که ترویج خواندن را نه فقط بهعنوان یک برنامه فرهنگی، بلکه بهعنوان بخشی از عدالت آموزشی و دسترسی برابر به منابع یادگیری دنبال میکنند.
جمعبندی
بنیاد بیبلیونف شبکهای بینالمللی برای ترویج خواندن و رساندن کتاب به کودکانی است که دسترسی کافی به کتاب ندارند. این بنیاد در سال ۱۹۸۹ بنیانگذاری شد و شاخه هلند آن از سال ۱۹۹۱ فعالیت خود را آغاز کرد. امروز بیبلیونف از راه سازمانهای مستقل در فرانسه، غنا، آفریقای جنوبی، آروبا و هلند فعالیت میکند و در بونیر و کوراسائو نیز از همکاری داوطلبان بهره میبرد.
منابع مستقل، از جمله کتابخانه ملی فرانسه، نهاد ارزیابی خیریههای هلند، شورای توسعه کتاب غنا و دولت آروبا، وجود و فعالیت این بنیاد را تأیید میکنند. بااینحال، در گزارش فعالیتها باید میان دادههای مستقل و آمارهای اعلامشده از سوی خود سازمان تفاوت گذاشت. بیبلیونف بیش از آنکه نهادی پژوهشی یا آموزشی رسمی باشد، یک بنیاد ترویج خواندن و دسترسی به کتاب است؛ نهادی که مأموریت اصلیاش ساده اما اثرگذار است: رساندن کتاب و لذت خواندن به کودکانی که کمتر به آن دسترسی دارند.
منابع
-
وبسایت رسمی بنیاد بیبلیونف
-
صفحه معرفی رسمی بیبلیونف
-
صفحه رسمی بیبلیونف هلند
-
گزارش سالانه ۲۰۲۴ بیبلیونف هلند، سامانه رسمی خیریههای هلند
https://static.cbf.nl/documents/Biblionef Nederland/2024/jaarverslag.pdf
-
پروفایل بیبلیونف هلند در دفتر مرکزی جمعآوری کمکهای خیریه هلند
-
مرکز ملی ادبیات کودک، کتابخانه ملی فرانسه
-
وبسایت رسمی بیبلیونف فرانسه
-
صفحه پروژه غنا در بیبلیونف هلند
-
شورای توسعه کتاب غنا، گزارش اهدای کتاب و منابع آموزشی
-
گزارش کتابخانه برای همه درباره دریافت کتاب از بیبلیونف غنا
- غناوب، گزارش راهاندازی کتابخانه سومبرونگو
- ایفلا، معرفی بیبلیونف غنا
https://librarymap.ifla.org/organisation/biblionef-ghana
- وبسایت رسمی بیبلیونف آفریقای جنوبی
https://www.biblionefsa.org.za/
- گزارش سالانه ۲۰۲۴ بیبلیونف آفریقای جنوبی
https://www.biblionefsa.org.za/wp-content/uploads/2025/06/AR2024-Online-1.pdf
- صفحه پروژه آفریقای جنوبی در بیبلیونف هلند
https://www.biblionef.nl/en/projects/projecten-south-africa/
- دولت آروبا، گزارش اهدای کتابهای کودک
https://www.gobierno.aw/nl/biblionef-met-schenking-van-kinderboeken
- گزارش رسانه محلی آروبا درباره کتابهای تازه کتابخانه ملی
