مقدمه
در سراسر جهان، نهادهای گوناگونی برای گسترش سواد، ترویج خواندن، دسترسی برابر کودکان به کتاب و تقویت فرهنگ مطالعه فعالیت میکنند. برخی از این نهادها دامنهای جهانی دارند و در چندین قاره کار میکنند؛ برخی دیگر در یک کشور یا منطقه مشخص، اما با اثرگذاری عمیق و الگوآفرین فعالیت دارند.
این فهرست، نهادها و برنامههای مهم را نخست در سطح جهانی و سپس به تفکیک قارهها معرفی میکند.
۱. سازمانها و برنامههای جهانی و فرامنطقهای
|
نام فارسی |
نام اصلی |
کشور/حوزه فعالیت |
تمرکز اصلی |
|---|---|---|---|
|
روم تو رید |
(Room to Read) |
آسیا و آفریقا |
سوادآموزی پایه، کتابخانههای مدرسهای، آموزش دختران |
|
بوک اید اینترنشنال |
(Book Aid International) |
جهانی، با تمرکز بر کشورهای کمبرخوردار |
اهدای کتاب، تجهیز کتابخانهها، دسترسی به منابع خواندنی |
|
بنیاد جهانی سواد |
(World Literacy Foundation) |
جهانی |
مبارزه با بیسوادی و حمایت از آموزش سواد |
|
ورلدریدر |
(Worldreader) |
جهانی |
خواندن دیجیتال و دسترسی موبایلی به کتاب |
|
کُد |
(CODE) |
آفریقا و دیگر مناطق کمبرخوردار |
تولید کتابهای بومی، آموزش معلمان، سوادآموزی |
|
کتابخانههای بدون مرز |
(Libraries Without Borders) |
جهانی |
کتابخانههای سیار، آموزش و دسترسی به دانش در بحرانها |
|
فرست بوک |
(First Book) |
آمریکای شمالی و برنامههای گستردهتر |
تأمین کتاب و منابع آموزشی برای کودکان کمدرآمد |
|
ریچ آوت اند رید |
(Reach Out and Read) |
آمریکا و الگوهای الهامبخش جهانی |
ترویج خواندن در مراکز درمانی کودکان |
|
کتابخانه تخیل دالی پارتن |
(Dolly Parton’s Imagination Library) |
چند کشور |
ارسال ماهانه کتاب به خانه کودکان خردسال |
|
اییو رید |
(EURead) |
اروپا |
شبکه اروپایی ترویج خواندن و سواد |
۲. آسیا
|
کشور/منطقه |
نهاد/برنامه |
وضعیت |
تمرکز اصلی |
|---|---|---|---|
|
ایران |
با من بخوان |
برنده جایزه ایبی-آساهی ۲۰۱۶ |
ترویج خواندن با کودکان محروم و بحرانزده |
|
لائوس |
موش برادر بزرگ (Big Brother Mouse) |
برنده جایزه ایبی-آساهی ۲۰۱۶ |
تولید و رساندن کتاب به کودکان و روستاها |
|
فلسطین |
مؤسسه تامر (Tamer Institute) |
برنده جایزه آسترید لیندگرن ۲۰۰۹ |
آموزش جامعهمحور، کتاب کودک، خواندن و فرهنگ |
|
اردن |
ما خواندن را دوست داریم (We Love Reading) |
برنده جایزه یونسکو ۲۰۱۷ |
بلندخوانی داوطلبانه در محلهها و جوامع محلی |
|
هند |
پراتام (Pratham) |
نهاد بزرگ آموزشی |
سواد پایه، آموزش کودکان محروم |
|
چند کشور آسیایی |
بیایید بخوانیم (Let’s Read) |
برنامه بنیاد آسیا |
کتابهای دیجیتال چندزبانه برای کودکان |
|
چین |
مانتیانشینگ (Mantianxing) |
نهاد ترویج خواندن |
کتابخانه، خواندن و دسترسی کودکان به کتاب |
|
چین |
پروژه کتابخانه (The Library Project) |
نهاد کتابخانهساز |
ایجاد کتابخانه در مدارس و مناطق کمبرخوردار |
۳. آفریقا
|
کشور/منطقه |
نهاد/برنامه |
وضعیت |
تمرکز اصلی |
|---|---|---|---|
|
آفریقای جنوبی |
پراسا (PRAESA) |
برنده جایزه آسترید لیندگرن ۲۰۱۵ |
سواد چندزبانه، خواندن با کودکان، آموزش زبان مادری |
|
آفریقای جنوبی |
نالیبالی (Nal’ibali) |
کارزار ملی |
ترویج بلندخوانی و قصهگویی به زبانهای بومی |
|
آفریقای جنوبی |
بوک دش (Book Dash) |
نهاد تولید کتاب رایگان |
تولید و انتشار آزاد کتابهای تصویری کودک |
|
آفریقا |
داستاننامه آفریقا (African Storybook) |
برنامه دیجیتال |
کتابهای کودک به زبانهای آفریقایی |
|
آفریقا/بینالمللی |
بیبلیونف (Biblionef) |
نهاد کتابرسانی |
رساندن کتاب به کودکان مناطق کمبرخوردار |
|
کنیا |
کافه کتاب سوما (Soma Book Café) |
مرکز فرهنگی و خواندن |
ترویج مطالعه، برنامههای کتاب و جامعه |
|
غنا |
صندوق کتابخانه کودکان اوسو (Osu Children’s Library Fund) |
نهاد کتابخانهای |
کتابخانه کودک، سواد و دسترسی به کتاب |
|
چند کشور آفریقایی |
کُد |
نهاد بینالمللی |
کتابهای بومی، آموزش معلمان، سوادآموزی |
۴. آمریکای لاتین و کارائیب
|
کشور/منطقه |
نهاد/برنامه |
وضعیت |
تمرکز اصلی |
|---|---|---|---|
|
ونزوئلا |
بانک کتاب (Banco del Libro) |
برنده جایزه آسترید لیندگرن ۲۰۰۷ |
ادبیات کودک، کتابخانه، ترویج خواندن |
|
کلمبیا |
فوندالکتورا (Fundalectura) |
نهاد مستقل |
ترویج خواندن، سیاستگذاری فرهنگی، کتاب کودک |
|
منطقه آمریکای لاتین |
سرلالک (CERLALC) |
مرکز منطقهای وابسته به یونسکو |
سیاستگذاری کتاب، خواندن و نشر |
|
آمریکای لاتین و کارائیب |
ایبی آمریکای لاتین و کارائیب |
شبکه منطقهای |
ادبیات کودک، ترویج خواندن، پیوند نهادهای ملی |
|
مکزیک/منطقه |
برنامههای ملی کتابخانه و خواندن |
بیشتر دولتی/ترکیبی |
خواندن، کتابخانههای عمومی، دسترسی فرهنگی |
|
کشور |
نهاد/برنامه |
وضعیت/تمرکز |
|---|---|---|
|
برزیل |
بنیاد ملی کتاب کودک و نوجوان (FNLIJ) |
بخش ملی ایبی (IBBY)، ترویج ادبیات کودک، معرفی آثار باکیفیت |
|
برزیل |
مؤسسه پرو-لیبرو (Instituto Pró-Livro) |
پژوهش ملی «تصویر مطالعه در برزیل»، ترویج دسترسی به کتاب |
|
آرژانتین |
انجمن ادبیات کودک و نوجوان آرژانتین (ALIJA) |
بخش ملی ایبی (IBBY)، میانجیگری ادبی، فعالیت در مراکز درمانی |
|
آرژانتین |
بنیاد لیر (Fundación Leer) |
ترویج خواندن کودکان، کارزارهای ملی خواندن |
|
منطقه |
سرلالک (CERLALC) |
مرکز منطقهای یونسکو برای سیاستگذاری کتاب و ترویج خواندن |
۵. آمریکای شمالی
|
کشور/منطقه |
نهاد/برنامه |
وضعیت |
تمرکز اصلی |
|---|---|---|---|
|
کانادا |
بنیاد سواد کودکان کانادا (Canadian Children’s Literacy Foundation) |
نهاد ملی |
سواد سالهای نخست، خانواده و سلامت کودک |
|
آمریکا |
فرست بوک |
نهاد بزرگ ملی |
کتاب و منابع آموزشی برای کودکان کمدرآمد |
|
آمریکا |
ریدینگ ایز فاندامنتال (Reading Is Fundamental) |
نهاد ملی |
رساندن کتاب و ترویج خواندن در میان کودکان |
|
آمریکا |
ریچ آوت اند رید |
برنامه ملی |
پیوند سلامت کودک و خواندن خانوادگی |
|
آمریکا/چند کشور |
کتابخانه تخیل دالی پارتن |
برنامه کتابرسانی |
ارسال ماهانه کتاب به کودکان خردسال |
|
آمریکا |
بوک هاروست (Book Harvest) |
نهاد محلی/منطقهای |
دسترسی رایگان کودکان به کتاب |
|
آمریکا |
۸۲۶ نشنال (826 National) |
شبکه آموزشی |
نوشتن خلاق، سواد و حمایت آموزشی کودکان و نوجوانان |
۶. اقیانوسیه
|
کشور/منطقه |
نهاد/برنامه |
وضعیت |
تمرکز اصلی |
|---|---|---|---|
|
استرالیا |
بنیاد سواد بومی (Indigenous Literacy Foundation) |
برنده جایزه آسترید لیندگرن ۲۰۲۴ |
کتاب، زبان و سواد در جوامع بومی |
|
استرالیا |
بنیاد سواد و شمارش استرالیا (Australian Literacy and Numeracy Foundation) |
نهاد ملی |
سواد، شمارش، آموزش کودکان محروم و بومی |
|
استرالیا |
استوری داگز (Story Dogs) |
برنامه مدرسهمحور |
کمک به خواندن کودکان با همراهی سگهای آموزشدیده |
|
نیوزیلند |
دافی بوکس این هومز (Duffy Books in Homes) |
خیریه ملی |
رساندن کتاب به خانه کودکان |
|
نیوزیلند |
تراست استوریلاینز (Storylines Children’s Literature Charitable Trust) |
نهاد ادبیات کودک |
ترویج ادبیات کودک و نوجوان |
|
اقیانوس آرام |
کتابخانه برای همه (Library For All) |
برنامه منطقهای |
کتابهای دیجیتال و محلی برای کودکان جزایر اقیانوس آرام |
۷. اروپا
|
کشور |
نهاد/برنامه |
وضعیت |
تمرکز اصلی |
|---|---|---|---|
|
فرانسه |
کتابخانههای خیابانی اَتیدی دنیای چهارم |
برنده جایزه ایبی-آساهی ۲۰۲۴ |
رساندن کتاب و فعالیتهای خواندن به کودکان محروم |
|
فرانسه |
دستهایی که رؤیا میبافند |
برنده جایزه ایبی-آساهی ۲۰۱۸ |
کتابهای لمسی و بریل برای کودکان نابینا و کمبینا |
|
فرانسه |
بخوان و بخوانان |
برنامه داوطلبانه ملی |
بلندخوانی داوطلبان سالمند برای کودکان |
|
فرانسه |
با من بخوان/لی آوک موا (Lis avec moi) |
برنده جایزه ایبی-آساهی ۱۹۹۷ |
ترویج خواندن برای کودکان و خانوادهها |
|
لهستان |
همه لهستان برای کودکان میخوانند |
برنده جایزه ایبی-آساهی ۲۰۰۶ |
کارزار ملی بلندخوانی روزانه |
|
اسپانیا |
گروه پویانمایی خواندن (Grupo de Animación a la Lectura) |
برنده جایزه ایبی-آساهی ۱۹۹۳ |
ترویج خواندن کودکان |
|
اسپانیا |
مستیسا / بوکاستارت باسک |
انجمن غیرانتفاعی |
بسته کتاب رایگان برای کودکان خردسال |
|
بریتانیا |
بوکتراست |
خیریه ملی |
کتابخوانی از سالهای نخست، برنامههای مدرسه و خانواده |
|
آلمان |
بنیاد خواندن |
بنیاد ملی |
سواد خواندن، خانوادههای محروم، برنامههای آغاز خواندن |
|
هلند |
بنیاد خواندن |
بنیاد ملی |
ترویج خواندن به زبان هلندی و فریزی |
|
بلژیک/فلاندر |
همه میخوانند |
نهاد ترویج مطالعه |
کمپینها، منابع و برنامههای خواندن |
|
سوئد |
جنبش خواندن |
انجمن غیرانتفاعی |
خواندن، قصهگویی، هفته خواندن و خانواده |
|
نروژ |
انجمن !لس |
سازمان غیرانتفاعی |
علاقهمند کردن کودکان و نوجوانان به ادبیات |
|
فنلاند |
مرکز خواندن فنلاند |
سازمان مردمنهاد |
خواندن با صدای بلند، بسته کتاب نوزادان، هفته خواندن |
|
ایتالیا |
ناتی پر لگره |
برنامه ملی/ائتلافی |
خواندن والد و کودک از بدو تولد تا ششسالگی |
|
ایرلند |
کتابهای کودکان ایرلند |
خیریه ملی |
حق هر کودک برای دسترسی به کتاب و لذت خواندن |
|
پرتغال |
طرح ملی خواندن ۲۰۲۷ |
برنامه ملی دولتی |
عادت مطالعه، سواد خواندن، کتابخانه و مدرسه |
|
جمهوری چک |
جهان کتاب پراگ |
نهاد فرهنگی |
نمایشگاه کتاب و کارزار رشد با کتاب |
|
اسلواکی |
سرزمین خوانندگان |
برنامه ترویج خواندن |
حمایت از والدین، مربیان و معلمان برای پیوند کودک با کتاب |
|
مجارستان |
انجمن خواندن مجارستان |
انجمن ملی |
ترویج سواد و خواندن |
|
اسلوونی |
آژانس کتاب اسلوونی |
نهاد عمومی |
برنامههای ملی کتاب و ترویج خواندن |
|
کرواسی |
بخوان برای من / وزارت فرهنگ |
برنامه ملی |
خواندن برای کودکان خردسال و خانوادهها |
|
استونی |
مرکز ادبیات کودک استونی |
مرکز تخصصی |
ادبیات کودک، کتابخانه و معرفی کتاب |
|
لتونی |
هیئت داوری کودکان، نوجوانان و والدین |
برنامه ملی |
خواندن و انتخاب کتاب توسط کودکان و خانوادهها |
|
لیتوانی |
کتابخانه ملی مارتیناس ماژویداس |
نهاد ملی |
برنامه ترویج خواندن و مطالعه زودهنگام |
|
روسیه/اروپای شرقی |
برنامه رشد خواندن کودکان پچنگا |
برنده جایزه ایبی-آساهی ۲۰۰۱ |
ترویج خواندن کودکان در منطقه پچنگا |
جمعبندی
این فهرست نشان میدهد که ترویج خواندن کودکان در جهان تنها به یک مدل محدود نیست. برخی نهادها با اهدای کتاب کار میکنند، برخی با کتابخانههای سیار و خیابانی، برخی با خواندن خانوادگی و بلندخوانی، و برخی دیگر با تولید کتابهای بومی، چندزبانه، لمسی یا دیجیتال.
در سطح جهانی، نهادهایی مانند روم تو رید، بوک اید اینترنشنال، ورلدریدر و کتابخانههای بدون مرز نقش فرامنطقهای دارند. در سطح قارهای نیز نمونههایی مانند با من بخوان در ایران، پراسا در آفریقای جنوبی، بانک کتاب در ونزوئلا، بنیاد سواد بومی در استرالیا و کتابخانههای خیابانی اَتیدی دنیای چهارم در فرانسه، نشان میدهند که ترویج خواندن میتواند همزمان فرهنگی، آموزشی، اجتماعی و عدالتمحور باشد.
