مراحل اجرای پروژه دانشآموزی «داستانهای شهر»
این پروژه را میتوان به عنوان یک کار گروهی بلندمدت (مثلاً در طول یک ترم تحصیلی) طراحی کرد.
مرحله ۱: گردآوری اطلاعات (پژوهش میدانی و کتابخانهای)
-
گفتگو با پیشکسوتان (تاریخ شفاهی): این، ارزشمندترین بخش کار است. دانشآموزان را تشویق کنید با پدربزرگها، مادربزرگها، همسایههای مسن و یا پیشکسوتان محله گفتگو کنند.
-
سوالات راهنما: «قدیمیترین خاطرهتان از این شهر چیه؟»، «این میدان قبلاً چه شکلی بود؟»، «آیا خیابانی تغییر اسم داده؟ اسم قبلیش چی بوده و چرا؟»، «بچهها قبلاً کجا بازی میکردند؟»، «شما چه قصههایی از قدیم درباره این محل شنیدهاید؟»
-
-
نامشناسی خیابانها و مکانها: یک پروژه تحقیقاتی در مورد نام خیابانها.
-
دانشآموزان میتوانند فهرستی از نام خیابانهای اطراف مدرسه یا شهر تهیه کنند و درباره داستان پشت آن نامها تحقیق کنند. آیا این نام به یک شخصیت ملی، یک شاعر، یک رویداد تاریخی، یا یک ویژگی جغرافیایی اشاره دارد؟ (مثلاً خیابان «سعدی»، «بیست متری»، «چهارباغ»، «آپادانا»)
-
-
کشف افسانهها و باورهای عمومی: آیا در شهر شما مکانهایی وجود دارد که مردم قصههای عجیبی درباره آن میگویند؟ (مثلاً «خانه ارواح»، «تپه جنها»، «چاه آرزومندان»). این قصهها، هرچند ممکن است علمی نباشند، بخش مهمی از فرهنگ عامه و هویت یک مکان هستند.
-
پژوهش در تاریخ شهر: دانشآموزان میتوانند با مراجعه به کتابخانه، وبسایتهای معتبر یا اداره میراث فرهنگی، اطلاعاتی درباره چگونگی پیدایش شهرشان جمعآوری کنند.
-
شهر چه زمانی بنا شده است؟
-
بانیان اولیه آن چه کسانی بودند؟
-
شغل اصلی مردم در گذشته چه بوده است؟
-
مرحله ۲: مشاهده و تجربه عینی (بازدید میدانی)
-
بازدید از مکانهای تاریخی و بومی: یک گردش علمی ترتیب دهید. این بازدید میتواند از یک موزه، یک خانه قدیمی، یک بازار سنتی، یک کاروانسرا، یک حمام تاریخی یا حتی یک محله قدیمی باشد.
-
عکسهای قدیمی و جدید: اگر امکان دارد، عکسهای قدیمی از شهر را پیدا کنید و در کنار عکسهای امروزی از همان مکانها به دانشآموزان نشان دهید. این کار تأثیر عمیقی در درک مفهوم "گذر زمان" و "تغییر" دارد.
مرحله ۳: خلق داستان (بازآفرینی خلاقانه)
اینجا نقطهای است که پژوهش به هنر تبدیل میشود. حالا دانشآموزان با انبوهی از اطلاعات، تصاویر و احساسات، آماده خلق کردن هستند. سه رویکرد پیشنهادی دارید:
-
رویکرد اول: داستانهای واقعی-بازآفرینیشده
دانشآموزان یکی از قصههای واقعی که از زبان قدیمیها شنیدهاند را انتخاب میکنند و آن را به صورت یک داستان کوتاه بازنویسی میکنند. میتوانند جزئیات را پررنگتر کنند، دیالوگ بسازند و از تخیل خود برای زندهتر کردن فضا استفاده کنند. -
رویکرد دوم: خلق یک داستان فرضی تاریخی (مطابق با ایده شما)
این رویکرد بسیار خلاقانه است. از دانشآموزان بخواهید خود را به گذشته ببرند و یک روز معمولی را از دیدگاه یک شهروند خیالی (مثلاً یک نانوا، یک دانشآموز مکتبخانه، یک کفاش، یا دختر جوانی در قاجار) روایت کنند.-
عناصر داستان: مشکلات آن زمان (مثلاً نبودن برق، گلآلود بودن کوچهها، رفت و آمد با چهارپایان)، شادیهایشان (مثل تعطیلات، مراسم مذهبی، بازیهای محلی)، و مکانهایی که میدیدند (میدان اصلی، حمام عمومی، مسجد).
-
صدای روایتگر: داستان باید طوری نوشته شود که انگار همان شخص واقعی آن زمان دارد حرف میزند. ("من هر روز صبح زود از خواب بیدار میشدم تا برای پدر نان سنگک تازه بگیرم. آن روزها نانوایی ها...")
-
-
رویکرد سوم: مصاحبه خیالی
دانشآموزان میتوانند یک گفتگو بنویسند. مثلاً یک روزنامهنگار امروزی با یک شهروند ۱۰۰ سال پیش مصاحبه میکند و از او درباره تغییرات شهر، سختیها و خوشیهای زندگی در آن دوران میپرسد.
چرا این پروژه فوقالعاده است؟ (اهداف آموزشی و مهارتی)
-
ایجاد تعلق خاطر و هویت مکانی: دانشآموزان با ریشههای شهر خود آشنا میشوند و برای آن ارزش قائل میشوند. آنها شهر را خانه خود میدانند، نه فقط محلی برای زندگی.
-
پرورش مهارت پژوهش و تاریخنگاری: آنها یاد میگیرند چطور از منابع مختلف (انسانی، مکتوب و میدانی) اطلاعات جمعآوری کنند.
-
تقویت مهارت گوش دادن و ارتباط بیننسلی: گفتگو با سالمندان، پلی محترمانه و ارزشمند بین نسلها ایجاد میکند.
-
درک ملموس تاریخ: تاریخ برای آنها از یک سری نام و عدد در کتاب درسی، به قصههایی زنده و مکانهایی قابل لمس تبدیل میشود.
-
پرورش خلاقیت و همدلی: نوشتن از دیدگاه یک انسان در گذشته، نیازمند "همدلی تاریخی" است. آنها باید خود را جای کسی بگذارند که در شرایطی کاملاً متفاوت زندگی میکرده است.
-
تقویت مهارت نوشتن خلاق و روایتگری: آنها اطلاعات خام را به یک اثر ادبی جذاب تبدیل میکنند.
نکات تکمیلی برای اجرای بهتر
-
ایجاد "کتابچه شهر": میتوانید همه داستانها، نقاشیها، عکسهای قدیمی و جدید را در قالب یک کتابچه یا روزنامه دیواری با عنوان «قصههای شهر ما» گردآوری کنید.
-
نمایشگاه پایانی: پس از اتمام پروژه، یک نمایشگاه در مدرسه برگزار کنید و از دانشآموزان، والدین و مهمانهای مسن محله دعوت کنید تا دستاوردهای بچهها را ببینند.
-
تقدیر از راویان: اگر امکان دارد، از سالمندانی که با بچهها همکاری کردهاند، با اهدای یک لوح تقدیر ساده در نمایشگاه، تشکر کنید.
-
استفاده از نقشه: روی یک نقشه بزرگ از شهر، محل وقوع داستانها را با پونز رنگی مشخص کنید. یک "نقشه داستانهای شهر" بسازید.
