کوبا، جزیرهی آفتاب، موسیقی و تاریخ پرفراز و نشیب، همواره در جهان به عنوان نمادی از ایستادگی در برابر امواج سهمگین شناخته میشود. اما در میان تمام روایتهای کلان از این جزیره کارائیبی، داستانی لطیفتر اما قدرتمندتر در جریان است: داستانِ مقاومت از راه شادی. همانطور که در ویدیوی «شادی کنشی برای مقاومت است» (Joy Is An Act of Resistance) از سوی شورای کتاب کودک کوبا روایت میشود، این بخش ملی مأموریتی عمیق بر عهده دارد: «استفاده از کتابها برای ساختن پلها و رساندن شادی به کودکانی که با چالشهای بزرگ روبرو هستند». در کوبا، جایی که دسترسی به منابع مادی همواره با دشواریهایی همراه بوده است، ورق زدن یک کتاب، سفری است به سوی بینهایت.
پلهایی از کلمات بر فراز چالشها
در کشوری که گاهی تأمین سادهترین نیازهای روزمره به یک دغدغه تبدیل میشود، رساندن کتاب به دست کودکان در مناطق دورافتاده و روستایی، یک شاهکار لجستیکی و فرهنگی است. مروجان کتابخوانی در کوبا میدانند که انزوا، بزرگترین دشمن تخیل است. آنها با ایجاد پلهای ارتباطی از جنس کلمات، کتابها را به مدارسی میبرند که شاید از امکانات اولیه آموزشی بیبهره باشند، اما تشنهی داستاناند. در اینجا، کتاب یک کالای لوکس نیست؛ بلکه ابزاری برای بقای روانی، پناهگاهی امن در برابر ناملایمات و پنجرهای است که رو به اقیانوسهای بیکران آزادی گشوده میشود.
«برای کودکان کار میکنیم»؛ یک سوگند ملی
شعار معروف و تاریخی «Para los niños trabajamos» (ما برای کودکان کار میکنیم) که از دهان خوزه مارتی، قهرمان ملی کوبا، شنیده شده، امروز در کالبد شورای کتاب کودک کوبا میتپد. رویدادهای بزرگی مانند کنگره بینالمللی مطالعه (Congreso Internacional Lectura) و کارگاههای بینالمللی IBBY در هاوانا، محل تلاقی نویسندگان، تصویرگران، کتابداران و آموزگاران است. در این گردهماییها، متخصصان دور هم جمع میشوند تا راههایی خلاقانه برای عبور از موانع اقتصادی و ترویج مطالعه در میان کودکان بیابند. آنها با همفکری، شبکهای از همبستگی میسازند که در آن هیچ کودکی بدون قصهای برای خوابیدن رها نمیشود.
خواندن؛ جشنی برای شکست دادن کمبودها
در کوبا، شادیِ ناشی از خواندن، یک عمل انقلابی و سرکشانه است. وقتی کودکان در حلقههای قصهگویی گرد هم میآیند و با صدای بلند میخندند، یا وقتی کتابی کهنه اما پر از خاطره را با دوستانشان شریک میشوند، در حال مقاومت در برابر ناامیدی هستند. آنها به جهانیان نشان میدهند که حتی در سختترین شرایط اجتماعی و اقتصادی، کرامت انسانی و تخیل کودکانه غیرقابل مصادره است. کتابها در این جزیره، از مرزهای جغرافیایی و دیوارهای تحریم عبور میکنند و پیوندهایی عمیق میان کودکان کوبا و سایر نقاط جهان میسازند.
مقاومت با طعمِ شیرینِ یک قصه
گزارش شورای کتاب کودک کوبا از کمپین جهانی، پیامی تکاندهنده برای تمام جهان دارد: مقاومت همیشه با خشم و فریاد همراه نیست. گاهی مقاومت، لبخند عمیق کودکی است که برای اولین بار قهرمان یک داستان میشود. در کوبا، کتابها پلهایی هستند که جزیره را به رویاهای بزرگ جهانی متصل میکنند. آنها ثابت میکنند که تا زمانی که داستانی برای روایت کردن و کودکی برای شنیدن وجود دارد، هیچ چالشی نمیتواند نورِ شادی و امید را در این جزیرهی زیبا خاموش کند.
