آرژانتین، سرزمین تانگو، پامپاهای بیانتها و داستانهای جادویی، این روزها میزبان یکی از زیباترین و عمیقترین جنبشهای فرهنگی در دل جامعه خود است. در کشوری که فراز و نشیبهای اقتصادی و اجتماعی همواره سایهای بر زندگی روزمره انداختهاند، شعبه آرژانتینِ هیئت بینالمللی کتاب برای نسل جوان (ALIJA) ثابت کرده است که ادبیات کودک تنها یک سرگرمی نیست، بلکه پناهگاهی امن برای «همدلی، کرامت انسانی و امید» است. ویدیوی «شادی، کنشی برای مقاومت است» پرده از ۴۰ سال تلاش بیوقفه نویسندگان، تصویرگران و کتابداران آرژانتینی برمیدارد؛ کسانی که باور دارند کلمات میتوانند در تاریکترین روزها، نوری برای عبور از رنج باشند.
«کلمات شفابخش»؛ جادوی قصه در راهروهای سرد بیمارستان
تصور کنید کودکی را که روزهای طولانی را در بستر بیماری و در فضایی پر از اضطراب سپری میکند. پروژه «Gira Palabras» (چرخش کلمات) که از سال ۲۰۱۵ در آرژانتین آغاز شده، ادبیات و هنر را درست به همان نقاطی میبرد که بیشترین تشنگی برای فرار از واقعیت وجود دارد: بیمارستانها و مراکز مراقبت ویژه. در این فضاها، مروجان کتاب با خواندن داستانها، به کودکان بیمار کمک میکنند تا فراتر از رنج جسمانی و ترس از درمان بروند. در اینجا، کتاب دیگر یک شیء کاغذی نیست؛ بلکه پنجرهای است رو به دنیاهای دیگر، ابزاری برای بازتعریف تجربیات دردناک و مرهمی بر زخمهایی که با دارو درمان نمیشوند.
داورانی با قد و قامت کوتاه؛ از روستاهای دورافتاده تا قطب جنوب!
اما شگفتانگیزترین بخش فعالیتهای ALIJA، سپردن قدرت انتخاب به دست خود کودکان است. در پروژهای بینظیر، بیش از ۱,۱۰۰ عنوان کتاب به ۳۳۶ مدرسه در سراسر این کشور پهناور فرستاده میشود و ۷,۵۰۰ کودک و نوجوان ۵ تا ۱۵ ساله، خودشان بر صندلی داوری مینشینند. این اتفاق تنها در مدارس لوکس بوئنوسآیرس رخ نمیدهد؛ کتابها به دورافتادهترین روستاها و مناطق مرزی سفر میکنند و حتی به تنها مدرسه فعال آرژانتین در قاره قطب جنوب (Antarctica) نیز میرسند! در میان یخهای قطبی، کودکانی نشستهاند که با خواندن و رای دادن به داستانها، حق انتخاب و کلام پیدا میکنند. این پروژه به کودکان میآموزد که خواندن، پیش از هر چیز یک «تمرین آزادی» و تمرین دموکراسی از سنین پایین است.
معماران کیفیت؛ چهار دهه پاسداری از کرامت کلمات
برای آنکه این چرخهی ادبی همواره زنده و پویا بماند، آرژانتین به پشتوانهای قدرتمند از متخصصان نیاز دارد. از سال ۱۹۸۷، پروژه «Los Destacados» (آثار برجسته) به عنوان یک قطبنمای معتبر عمل کرده است. هر ساله داوران متخصص و سختگیر، بهترین آثار ادبیات کودک، شعر، کتابهای تصویری و ترجمهها را زیر ذرهبین میبرند. این انتخاب سالانه تضمین میکند که ارزشمندترین و باکیفیتترین داستانها به دست مخاطبان برسد و صنعت نشر کودک در آرژانتین همواره در مسیر تعالی و احترام به شعور مخاطب قدم بردارد.
نتیجهگیری: مقاومت با ورقهای کاغذی؛ جامعهای آزادتر با هر قصه
در نهایت، پیام ALIJA در این ویدیو یک مانیفست فرهنگی تمامعیار است: «ما باور داریم که ادبیات فضاهایی برای همبستگی، کرامت و امید میگشاید. ما با قدرت داستانها برای ساختن جامعهای آزاد و عادلانه تلاش میکنیم.»_
در آرژانتینِ امروز، مقاومت همیشه به معنای فریاد زدن در خیابانها نیست؛ گاهی مقاومت یعنی بردن یک کتاب به دست کودکی در بیمارستان، یعنی دادن حق رای به نوجوانی در قطب جنوب، و یعنی باور به این حقیقت که اگر کودکان امروز یاد بگیرند چگونه آزادانه بیندیشند و انتخاب کنند، جامعهی فردای آرژانتین جای عادلانهتری برای زیستن خواهد بود. گزارش آرژانتین به ما یادآوری میکند که شادیِ ناشی از کشف یک داستان خوب، شاید قویترین سلاح در برابر ناامیدی باشد.
