عنوان فعالیت: پژوهشگر کوچک و اولین آمارگیری (ماجراجویی با شمارش)
مخاطب: آموزگاران پایههای اول تا سوم دبستان
هدف کلی: دانشآموزان با مفهوم ساده «آمارگیری» (جمعآوری اطلاعات از طریق شمارش) آشنا میشوند و یاد میگیرند که به جای حدس و گمان، با مشاهده دقیق و جستوجو به واقعیتها پی ببرند.
اهداف جزئی:
-
آشنایی با روش جمعآوری اطلاعات (شمارش)
-
تفاوت بین «حدس» و «واقعیت» را درک کنند.
-
مهارت مشاهده دقیق محیط اطراف را تقویت کنند.
-
یاد بگیرند گزارشهای خود را با اطلاعات بهدستآمده تکمیل نمایند.
-
متوجه شوند برای کشف واقعیتها باید جستوجو و بررسی کرد.
مراحل اجرا:
گام اول: شروع با سوالات ساده و روزمره (ایجاد انگیزه)
آموزگار با پرسشهایی بسیار ساده و مرتبط با خود کودکان، بحث را آغاز میکند:
-
«هر کدام از شما چند تا انگشت در دستهایتان دارید؟»
-
«چند تا دماغ دارید؟ چند تا چشم؟»
سپس کمکم به سمت اشیاء پیرامون میرود:
-
«توی کیف یا جامدادیتان چند تا دفتر دارید؟»
-
«چند تا مداد سیاه و چند تا مداد رنگی دارید؟»
گام دوم: از حدس زدن تا شمردن (آشنایی با دقت)
کودکان ابتدا به این سوالات پاسخ میدهند (بخشی از پاسخها ممکن است حدسی باشد).
آموزگار بعد از شنیدن گمانهزنیها میگوید:
-
«بیایید دقیق بشماریم! هر کدام دفترها و مدادهایش را یکییکی بشمارد و تعداد دقیق را بگوید.»
این کار باعث میشود کودکان تفاوت بین «حدس زدن» و «واقعیت را شمردن» را درک کنند.
گام سوم: گسترش دامنه پرسشها به محیط بیرون (ماجراجویی)
آموزگار سوالات چالشبرانگیزتری مطرح میکند:
-
«خانه شما چند تا پله دارد؟ تا به حال شمردهاید؟»
-
«پلههای مدرسه را چند بار بالا و پایین رفتهاید؟ تا به حال آنها را شمردهاید؟»
-
«از درِ مدرسه تا درِ خانهتان، چند تا تیر چراغ برق میبینید؟»
-
«در کوچه یا خیابان محل زندگیتان، چند تا درخت هست؟»
کودکان هر کدام بر اساس تجربه و خاطره خود عددهایی را اعلام میکنند (مثلاً «خانه ما ۵ تا پله داره!»، «من فکر کنم ۱۰ تا چراغ بود»).
گام چهارم: مأموریت شمارش (تکلیف پژوهشی)
آموزگار از دانشآموزان میخواهد:
-
«برای فردا یک مأموریت مهم دارید. باید بروید و دقیقاً بشمارید و یادداشت کنید:
-
پلههای خانهتان چند تا است؟
-
از خانه تا مدرسه (یا کوچه مدرسه) چند تا تیر چراغ برق هست؟
-
توی کوچه یا خیابانتان چند تا درخت هست؟»
-
گام پنجم: مقایسه نتایج (پذیرش اختلاف و رسیدن به واقعیت)
روز بعد، دانشآموزان شمارشهای خود را ارائه میدهند. احتمالاً اختلافهایی بین اعلام روز قبل (حدس) و اعلام امروز (شمارش) وجود دارد. همچنین ممکن است بین شمارش دو دانشآموز از یک مکان مشخص هم اختلاف باشد.
نکته مهم: آموزگار باید تأکید کند که مهم نیست دیروز چه عددی گفتیم یا چرا اعداد ما با هم فرق میکند. مهم این است که ما امروز با دقت شمردهایم و حالا واقعیت را میدانیم. این تجربه به کودکان میآموزد که برای دانستن واقعیتها باید جستوجو و بررسی کرد، نه اینکه به حدسها اکتفا نمود.
بخش دوم: توضیحات تکمیلی و نکات کاربردی برای آموزگار
۱. چرا این فعالیت «پژوهشی» است؟
این فعالیت ساده، کودکان را با یکی از پایهایترین روشهای پژوهش یعنی «آمارگیری» آشنا میکند. مراحل پژوهش در اینجا عبارتند از:
-
طرح سوال: چند پله؟ چند درخت؟ چند چراغ؟
-
جمعآوری داده: رفتن به محل و شمارش دقیق.
-
ثبت اطلاعات: یادداشت کردن اعداد.
-
نتیجهگیری: رسیدن به پاسخ دقیق و واقعی.
۲. نکات اجرایی برای گامهای مختلف
-
گام اول (شروع ساده): از سادهترین چیزها شروع کنید تا همه کودکان بتوانند مشارکت کنند. شمارش انگشتان دست برای همه آسان است.
-
گام دوم (تفاوت حدس و واقعیت): این مفهوم را با مثال سادهای توضیح دهید: «حدس مثل این میماند که چشمهایمان را ببندیم و بگوییم فکر میکنم چند تا مداد دارم. اما شمردن یعنی با چشم باز، تکتک آنها را نگاه کنیم و بشماریم.»
-
گام چهارم (مأموریت شمارش): برای کودکانی که در آپارتمان زندگی میکنند، میتوانید پرسش را تغییر دهید: «از در آپارتمان تا در خانهتان چند قدم است؟» یا «در پارکینگ چند تا ماشین پارک شده؟»
۳. مدیریت اختلاف شمارشها (گام پنجم)
اختلاف شمارش یک فرصت آموزشی عالی است. دلایل احتمالی اختلاف را با کودکان بررسی کنید:
-
«شاید یکی از شما پلههای داخل حیاط را هم شمرده و دیگری فقط پلههای ورودی را شمرده؟»
-
«شاید یکی از شما درختهای کوچک را هم شمرده و دیگری فقط درختهای بزرگ را شمرده؟»
-
«شاید یک تیر چراغ برق جدید اضافه شده باشد؟»
این گفتوگوها به کودکان میآموزد که در پژوهش، «تعریف دقیق» از چیزی که میخواهیم بشماریم بسیار مهم است.
۴. گسترش فعالیت (ایدههای بیشتر برای آمارگیری)
میتوانید این فعالیت را در طول سال تحصیلی برای موضوعات مختلف تکرار کنید:
-
در کلاس: تعداد دختران و پسران، تعداد کفشهای قرمز در کلاس، تعداد دفترهای مشق.
-
در مدرسه: تعداد کلاسها، تعداد پنجرههای راهرو، تعداد آبخوریها.
-
در خانه: تعداد قاشقها، تعداد کتابهای قصه، تعداد گلهای گلدان.
-
در طبیعت: تعداد پرندههایی که در حیاط میبینیم، تعداد گلهای زرد در پارک.
۵. تکمیل گزارش پژوهشی
از کودکان بخواهید نتیجه شمارش خود را به صورت یک گزارش ساده بنویسند:
-
موضوع: شمارش پلههای خانه
-
روز شمارش: ۲۴ اسفند
-
نتیجه: خانه ما ۱۲ تا پله دارد. (میتوانند نقاشی هم بکشند)
۶. ارزشیابی (آیا به هدف رسیدهایم؟)
شما میتوانید موفقیت این فعالیت را از طریق موارد زیر بسنجید:
-
آیا کودکان با اشتیاق درباره شمارشهای خود صحبت میکنند؟
-
آیا تفاوت بین «فکر میکنم» و «میدانم» را تشخیص میدهند؟
-
آیا در موقعیتهای دیگر (مثلاً بازی) به طور خودجوش شروع به شمارش و مقایسه میکنند؟
این فعالیت ساده، پایهای برای تفکر آماری و پژوهشهای پیچیدهتر در سالهای بالاتر خواهد بود.
