وقتی از «ترویج کتابخوانی» سخن میگوییم، اغلب در ذهنمان تصویر کتابخانهای آرام یا کلاس درسی پرهیاهو تداعی میشود. اما برای گروهی از داوطلبان در بوئنوسآیرس آرژانتین، «کتابخانه» در جایی برپا شده که کمتر کسی به فکر برگزاری نشست قصهخوانی است: در راهروهای سرد و استریل بیمارستانهای کودکان.
پروژه «کازا کونا کوئنتِروس» (Casa Cuna Cuenteros) که در سال ۲۰۲۰ موفق به دریافت جایزه معتبر جهانی «IBBY-آساهی» شد، نه فقط یک فعالیت داوطلبانه، بلکه تجربهای درخشان از «حقِ داستان داشتن» برای کودکان در سختترین شرایط زندگی است.
داستانی که درد را تسکین میدهد
«کازا کونا» (Casa Cuna) نامی آشنا در آرژانتین برای بیمارستانهای دولتی کودکان است. این پروژه با این باور بنیادین آغاز شد که بیماری و بستری شدن، کودک را از حق کودکی کردن، رؤیاپردازی و شنیدن قصه محروم نمیکند. در حقیقت، در میان هیاهوی دستگاههای پزشکی و دلهرههای والدین، «قصهگوها» به بالین کودکان میآیند تا به آنها یادآوری کنند که فراتر از دیوارهای بیمارستان، دنیایی از خیال و رنگ وجود دارد.
چرا این پروژه برنده جایزه شد؟
داوران جایزه ترویج کتابخوانی «IBBY-آساهی»، «کازا کونا کوئنتِروس» را به دلیل چند ویژگی ممتاز برگزیدند:
۱. تداوم و پایداری: این گروه نه با یک برنامه زودگذر، بلکه با حضور مستمر و منظم در بیمارستانها، پیوندی عمیق میان ادبیات و درمان ایجاد کردهاند.
۲. مدلسازی برای شرایط بحرانی: آنها نشان دادند که برای ترویج کتابخوانی لزوماً نیازی به زیرساختهای عظیم عمرانی نیست. «ابزار» کار آنها کتابهای تصویری، صدای گرم و حضور همدلانه است؛ الگویی که در هر نقطه از جهان، حتی با کمترین منابع، قابل پیادهسازی است.
۳. رویکرد درمانی-تربیتی: در «کازا کونا»، قصه ابزاری برای کاهش اضطراب، تسکین ترسهای ناشی از بیماری و حتی پیوند بیشتر کودک با والدینش در فضای بیمارستان است.
فراتر از خواندن، «بودن» در کنار کودک
فعالیت داوطلبان این پروژه، تنها روخوانی کتاب نیست. آنها «قصهگویانی» هستند که میدانند چه زمانی باید سکوت کرد، چه زمانی قصه را با شرایط جسمی کودک هماهنگ کرد و چگونه با انتخاب دقیقِ کتابها، دریچهای به آرامش گشود. آنها معتقدند کودکِ بیمار، بیش از هر زمان دیگری به تقویت تخیل نیاز دارد تا بتواند قدرتِ درونش را برای مبارزه با بیماری بازیابد.
درسی برای ترویجگران کتابخوانی در ایران
شاید بتوان گفت مهمترین پیام پروژه «کازا کونا کوئنتِروس» برای ما در ایران، «گسترش مرزهای ترویج» است. این پروژه به ما یادآوری میکند که مخاطبان کتابخوانی فقط در مدارس و کتابخانهها نیستند. کودکان در بیمارستانها، پناهگاهها، و مناطق محروم، تشنهترین مخاطبانِ قصه هستند.
تجربه این گروه آرژانتینی به ما میگوید که ترویج کتابخوانی یک کنش اجتماعیِ زنده است؛ کنشی که گاهی بیش از آنکه به بودجههای کلان نیاز داشته باشد، به نیروی انسانیِ آگاه، دلسوز و البته «خلاق» نیاز دارد.
اگر شما هم در پی یافتن راهی برای رساندن کتاب به دست کودکانی هستید که در دسترس نیستند، «کازا کونا» بهترین الگو برای نگریستن به اطرافمان است. در هر بیمارستان یا مرکز درمانی کودک در شهر شما، اتاقی خالی و کودکی چشمبهراهِ یک قصه وجود دارد که میتواند با شنیدن یک داستان، برای لحظاتی هم که شده، دردش را فراموش کند.
پینوشت: برای آشنایی بیشتر با فعالیتهای ترویجی «کازا کونا کوئنتِروس» و روشهای قصهگویی بالینی آنها، میتوانید به آرشیو وبسایت دفتر بینالمللی کتاب برای نسل جوان (IBBY) مراجعه کنید.
