کرواسی، سرزمین قلعههای باستانی، سواحل فیروزهای دریای آدریاتیک و تاریخ پرفراز و نشیب، همواره مهد پرورش شاعران و داستانسرایان بزرگ بوده است. در کشوری که به افتخار «گریگور ویتز» (Grigor Vitez)، شاعر محبوب کودکانش، یکی از معتبرترین جوایز ادبی منطقه را بنیان نهاده، ادبیات کودک تنها یک سرگرمی نیست، بلکه ابزاری است برای تفکر انتقادی و ساختن آینده. ویدیوی «شادی، کنشی برای مقاومت است» از سوی شورای کتاب کودک کرواسی، نشان میدهد که چگونه در این کشور اروپایی، کودکان نه فقط خواننده، بلکه منتقدان و داوران دنیای کتاب شدهاند.
گریگور ویتز
دادگاه ادبیات با قضاوت کودکان؛ مقاومت در برابر توفان فناوری
شاید جذابترین بخش این گزارش، سپردن قدرت نقد و انتخاب به دست خود کودکان باشد. در «هیئت داوران کودک جایزه گریگور ویتز»، بچهها نه به عنوان مخاطب منفعل، بلکه به عنوان منتقدانی جدی دور هم جمع میشوند تا داستانهای تخیلی را زیر ذرهبین ببرند. اوج این ماجرا در بررسی کتابی شگفتانگیز به نام «روزی که صفحه خاموش شد» (Dan kad se ugasio ekran) اثر ژلیمیر پریش و مونیکا مارکیچ رخ میدهد. در دنیایی که کودکان در محاصره گوشیهای هوشمند و رایانهها هستند، این کتاب داستانی از زندگی و تجربه افراد بدون فناوری را روایت میکند. وقتی کودکان کرواسی درباره جذابیتها و تصویرگریهای خلاقانه این کتاب بحث میکنند، در واقع در حال انجام یک «عمل مقاومت» هستند: مقاومت در برابر اعتیاد به صفحات دیجیتال و بازگشت به اصالت ارتباطات انسانی و تخیل آزاد. در کنار آن، کتاب «آقای کواچ گمشده» (Izgubljeni gospodin Kovač) اثر موریا بانیچویچ نیز به آنها میآموزد که چگونه از زاویه دید شخصیتهای داستان به جهان بنگرند. مراسم اهدای جوایز، جایی که نویسندگان در برابر چشمان حیرتزده و منتقد کودکان سر تعظیم فرود میآورند، اوج این دموکراسی ادبی است.
رقابتی برای فتح قلههای تخیل؛ کوییز ملی کتابخوانی
اما هیجان در کرواسی تنها به اتاقهای داوری محدود نمیشود. مسابقه/کوییز ملی ترویج کتابخوانی، یک رویداد سراسری و نفسگیر است که مدارس و نوجوانان را درگیر یک رقابت دوستانه اما جدی میکند. در این کوییز، دانشآموزان برای نشان دادن میزان تسلط خود بر داستانها و درک عمیقشان از متون به چالش کشیده میشوند. این برنامهها و مصاحبههای ویژه، مطالعه را از یک تکلیف مدرسهای خشک، به یک ورزش ذهنی هیجانانگیز و یک افتخار ملی تبدیل میکند. در اینجا، برنده کسی است که بیشتر خوانده، عمیقتر اندیشیده و با کلمات بیشتری دوست شده است.
مرزها در برابر کلمات تسلیماند؛ پلهای فرهنگی با همسایگان
ادبیات کودک در کرواسی در انزوا رشد نمیکند. این گزارش به زیبایی نشان میدهد که چگونه کلمات میتوانند پلهایی میان ملتها بسازند. همکاریهای بینالمللی و پروژههای مشترک میان شورایهای کتاب کودک کرواسی، ایتالیا و اسلوونی، نشاندهنده یک جنبش فرامرزی است. در منطقهای از اروپا که زمانی مرزها در آن پررنگ بودند، امروز کودکان از طریق داستانها و نشستهای مشترک، زبان مشترکی از همدلی و صلح را تمرین میکنند. این همبستگی منطقهای ثابت میکند که شادی ناشی از کشف یک قصه خوب، هیچ مرز جغرافیایی یا زبانی را نمیشناسد.
مقاومت با خاموش کردن صفحهها
پیام کرواسی در کمپین جهانی ایبی روشن است: در عصری که حواسپرتیهای دیجیتال و انزوای اجتماعی کودکان را تهدید میکند، انتخاب کتاب، نشستن در یک حلقه قصهگویی و حتی نقد کردن یک داستان، یک عمل شجاعانه و نوعی مقاومت است. شورای کتاب کودک کرواسی با اعطای قدرت داوری به کودکان و ایجاد رقابتهای ملی، به جهان یادآوری میکند که برای ساختن نسلی آزاد، متفکر و همدل، باید به آنها اجازه دهیم که خودشان قهرمانان داستانهایشان و داوران دنیایشان باشند. در کرواسی، مقاومت با سکوت و خاموش کردن صفحههای نمایش آغاز میشود تا صدای ورق خوردن کتابها بلندتر شنیده شود.
