کتاب کودک و نوجوان: میک هارته این‌جا بود

میک هارته این‌جا بود

فیب دختر سیزده ساله ای است که ماجرای غم انگیز مرگ برادرش را چنین نقل می کند «میک سوار بر دوچرخه است، چرخ او به یک سنگ گیر می کند و با سر به پشت کامیونی در حال عبور می خورد. او حتی یک خراش هم برنمی دارد و بر اثر ضربه مغزی در دم جان می سپرد و این شروع ماجرا است.»

تحمل این فقدان برای خانواده بسیار سخت و ناگوار است. فیب پیوسته خاطرات میک را از در روز حادثه تا هنگام وقوع آن مرور می کند و حالت ها و روحیه خودش و پدر و مادرش و آنچه را که در مراسم خاکسپاری پیش آمد بازگومی کند. او با یادآوری خاطرات، خود را تسکین می دهد. داستان تلاش فیب برای کنار آمدن با مرگ برادرش است.

  فیب در این ماجرا یاد می گیرد که چگونه باید خود را تخلیه کند و با گریه بار سنگین غم از دست دادن برادر را سبک کند. داستان از جنبه روانشناسی برای کودکان و نوجوانان و حتی بزرگسالانی که عزیزی را از دست داده اند می تواند مفید و مناسب باشد.

نویسنده در پایان می نویسد اگر چه میک هارته یک شخصیت واقعی نیست امّا آمارهای زیر واقعی هستند: تصادف و مرگ کودکان ٤ – ١۵ سال در حین دوچرخه سواری و ضربه مغزی عامل اصلی مرگ در تصادف ها هنگام دوچرخه سواری است. سقوط از ارتفاع حدود ۵۰ سانتیمتری می تواند موجب آسیب دایم مغزی شود. کلاه ایمنی مناسب احتمال ضربه سر را تا ٨۵ ٪ و احتمال ضربه مغزی را تا ٨٨ ٪ کاهش می دهد.


بعضی کتاب‌ها هستند که موقع خواندن‌شان دوست داری یک مداد دستت بگیری و زیر جملات‌شان خط بکشی؛ جملاتی که می‌توانند اشکت را در بیاورند یا صدای خنده ات را بلند کنند. کتاب میک هارته این جا بود، که روایت یک دختر نوجوان از مرگ برادرش است، از همین نوع کتاب هاست.در همان صفحه اول فیب می گوید که نمی خواهد یک داستان تراژیک تعریف کند تا اشک کسی را در بیاورد، فقط دلش می خواهد از میک بگوید. او مخاطب را با خود همراه می کند و طوری از برادرش حرف می زند که، بعد از خواندن چند صفحه، انگار سال هاست میک را می شناسیم و با جزئیات رفتاری، لحن حرف زدند، شیطنت ها ونوع لباس پوشیدن او آشناییم.

نویسنده شخصیت ها را طوری ترسیم کرده که بعد از بستن کتاب باورمان نمی شود این شخصیت ها وجود خارجی ندارند و حاصل تخیل نویسنده اند. انگار ما هم همراه فیب برای برادرش عزاداری کرده و دلتنگ شده ایم، انگار موقع خواندن کتاب دست فیب را گرفته ایم و سعی کرده ایم او را دلداری بدهیم. مخاطب نوجوان این رمان، موقع خواندن این کتاب، با زندگی روبه رو می شود، با تمام تلخی ها و شادی‌هایش، باربارا پارک قبلا در مجموعه ی جونی بی جونز توانایی خود را در طنز پردازی به نمایش گذاشته است. این توانایی حتی در داستانی که به مرگ می پردازد هم نمایان می شود.

نویسنده در این کتاب سعی کرده نشان دهد که یک خانواده چه طور می تواند در طول زمان با فقدان یکی از عزیزانش کنار بیاید و چگونه شرایط را برای خود آسان تر کند. همین موضوع شاید بتواند این کتاب را برای نوجوانانی که تجربه ای مشابه راوی داستان، فیب، داشته اند قابل توصیه کند.


میک مرده. کامیون زده به دوچرخه‌اش و میک افتاده و سرش خورده به جدول و مرده. همین‌قدر ساده و تصادفی. اما مساله این نیست که او چرا یا چطور مرده. مساله این است که او دیگر نیست. این را فیبی، خواهر میک برایمان می‌گوید. از همان سطر اول داستان. و اینکه مرگ میک، با فیبی و خانواده‌اش چه کرده. فیبی از روزهای تلخ و سختی می‌گوید که هیچ‌کدام از اعضای خانواده حال خوشی ندارند. انگار بعد از مرگ فیبی خانواده از هم پاشیده. مادر فقط قرص می‌خورد و می‌خوابد. پدر افسرده و عصبی‌ست و فیبی بیش از هر چیزی، گیج است. مدام این سوال را از خودش می‌پرسد که میک کجاست؟ نمی‌شود که غیب شده باشد. الان باید یک جایی باشد... این میان زویی، دوست فیبی سعی می‌کند هوای او را داشته باشد. با هم از میک حرف می‌زنند. از خاطراتش و اینکه چقدر بازیگوش و سربه هوا بود. فیبی برایمان می‌گوید که چقدر با میک کل‌کل می‌کرده. سر چیزهای کوچک و بزرگ و چقدر میک گاهی رفتارش عذاب‌آور می‌شده. اما مرگ میک همه‌چیز را در ذهن فیبی هم به هم ریخته. دیگر هیچ‌کدام از آن حس‌ها را به میک ندارد. فقط دلش می‌خواهد میک باشد. دلش برای میک تنگ شده. مدتی می‌گذرد. فیبی به مدرسه می‌رود و مادربزرگ به خانه‌ آنها می‌آید. یک‌روز مادربزرگ غذا می‌پزد و میز شام می‌چیند. همه را مجبور می‌کند دور میز بنشینند و مثل قبل با هم شام بخورند. درست مثل یک خانواده.

در این کتاب درگیری شخصیت نوجوان داستان را با مرگ می‌بینیم و دست و پنجه نرم کردنش با مردن برادرش. این داستان از این جهت دارای اهمیت است که به مساله‌ مهم مرگ می‌پردازد. حتما هر کسی در مواجه با مرگ عزیزش رویکرد متفاوتی دارد. اما چیزی که مهم است این است: زندگی برای زنده‌ها جریان دارد و باید زندگی کرد.

درباره نویسنده کتاب میک هارته اینجا بود:

باربارا پارک از بهترین نویسنده‌های داستان‌های کودک و نوجوان است. او تا کنون داستان‌های زیادی برای بچه‌ها نوشته و جوایز زیادی را از آن خودش کرده. مجموعه‌ جونی‌بی جونز از نوشته‌های اوست که مدام در صدر جدول پرفروش‌ها قرار می‌گیرد. باربارا پارک در زمینه‌ علوم تربیتی تحصیل کرده و با همسر و دو پسرش در آریزونا زندگی می‌کند.


فیبی دختر ۱۳ ساله‌‌ای است که در همان صفحه اول کتاب می‌فهمیم برادرش، میک، را که فقط ده ماه از او کوچک‌تر بوده در تصادفی از دست داده. میک در حال دوچرخه‌سواری بوده (و کلاه کاسکت هم نداشته) که دوچرخه‌اش به سنگی می‌گیرد و پرت می‌شود و می‌خورد به کامیونی که در حال عبور بوده و می‌میرد.

کل کتاب ماجرای مواجهه این خانواده با مرگ یکی از عزیزانشان است و به خوبی استیصالی را که بعد از مرگ به‌خصوص مرگ کودک بر خانواده حاکم می‌شود را نشان می‌دهد. همین‌طور راه‌هایی را که ممکن است این استیصال را تمام کرد و کم‌کم به زندگی برگشت.
هر کسی در هر سنی، چه عزیزی از دست داده باشد و چه نه، از خواندن این کتاب لذت می‌برد.

گزیده‌هایی از کتاب

معمولا وقتی کارهای احمقانه می کنیم، شانس می آوریم و جان سالم به در می بریم. اگر دفعاتی که شانس می آوریم زیاد شود، خیال می‌کنیم که هر دفعه قرار است خوش‌شانسی بیاوریم. یعنی تا ابد. مثلا من حساب دفعاتی که بدون زانوبند فوتبال بازی کرده‌ام از دستم در رفته بود، تا بالاخره یکبار به پایم لگد زدند و از آن به بعد همیشه موقع بازی زانوبند می‌بندم. ولی فکر می‌کنم بیشتر از سی بازی طول کشید تا بفهمم همیشه خوش‌شانس نیستم. میک هم در دوازده سال و پنچ ماه حتی یکبار هم با دوچرخه‌اش زمین نخورده بود. بنابراین کلاه ایمنی نمی‌گذاشت. و این تنها کار میک است که سعی می‌کنم فراموش کنم و به خاطر آن او را ببخشم. متاسفم، ولی انگار هیچکدام از این دو کار را نمی‌توانم بکنم.


من و پدر و مادرم، با ماشین تا محل خاکسپاری میک رفتیم. در طول راه یک کلمه هم حرف نزدیم.
من عقب نشسته بودم و حواسم بود که از خط فرضی وسط صندلی که همیشه طرف من را از طرف میک جدا می‌کرد رد نشوم...
دستم را جلو بردم و به موهای مادرم کشیدم. او یک دستش را روی دست من گذاشت و با دست دیگرش دست بابا را گرفت... مثل یک زنجیر خانوادگی با حلقه‌ای گمشده...

شناسنامه کتاب:
ناشران
نویسنده
Barbara Park, باربارا پارک
برگردان
  • نازنین دیهیمی
فهرست کتاب های ماه
سال نشر
۱۳۹۰

عضویت در کانال تلگرام