یکی بود، یکی نبود. یک پیرزن بود، خانهای داشت. بهاندازهٔ یک غربیل. اتاقی داشت، بهاندازهٔ یک بشقاب. درخت سنجدی داشت، بهاندازهٔ یک چیله جارو. یکخرده هم جل و جهاز سرهم کرده بود که رف و طاقچهاش خشک و خالی نباشد.
یک شب شامش را خورده بود که دید باد سردی میآید و تنش مورمور میشود. رختخوابش را انداخت و رفت توش. هنوز چشمبههم نگذاشته بود که دید صدای در میآید. شمع را برداشت و رفت در را وا کرد، دید یک گنجشکی است. گنجشک به پیرزن گفت: «پیرزن، امشب هوا سرد است، من هم جایی ندارم، بگذار امشب اینجا پهلوی تو، توی این خانه بمانم، صبح که آفتاب زد میپرم، میروم.» پیرزن دلش به حال گنجشک سوخت و گفت: «خیلی خوب، بیا تو و برو روی درخت سنجد، لای برگها، بگیر بخواب.»
گنجشکه را خواباند و خودش رفت توی رختخواب. هنوز چشمش گرم نشده بود، دید که باز در میزنند. رفت در را وا کرد، دید یک خری است. خره گفت: «امشب هوا سرد است، باد هم میآید، من هم جایی ندارم که سرم را بگذارم، راحت بخوابم، بگذار امشب اینجا، توی خانهٔ تو بمانم، صبح زود، پیش از آنکه صدای اذان از گلدسته بلند شود، من میروم بیرون.» پیرزن دلش به حال خر سوخت و گفت: «خیلی خوب، برو گوشهٔ حیاط بگیر بخواب.» پیرزن خر را خواباند و خودش هم رفت خوابید. باز دید در میزنند. گفت: «کیه؟» و رفت دم در، دید یک مرغی است. مرغه گفت: «پیرزن! امشب باد میآید و هوا سرد است، من هم راهبردار به جایی نیستم، بگذار بیام امشب اینجا بخوابم، صبح زود، همین که صدای خروس درآمد، پا میشم میرم.» پیرزن گفت: «خیلی خوب، برو کنج حیاط بگیر بخواب.»
مرغ را خواباند و خودش هم رفت که بخوابد، که دید دوباره صدای در میآید. آمد در را وا کرد، دید یک کلاغی است. کلاغه گفت: «پیرزن! امشب هوا سرد است، من هم جای درستوحسابی ندارم، بگذار اینجا، توی خانهٔ تو بخوابم. صبح زود، همین که مرغها سر از لانه درآوردند، میپرم، میروم.» گفت: «خیلی خوب.» و کلاغ را برد روی گردهٔ خر خواباند و رفت خوابید. دید باز در میزنند. شمع را برداشت.
رفت دم در، دید سگی است. گفت: «چه میگویی؟» گفت: «امشب هوا سرد است، من هم خانه و لانهای ندارم که پناه ببرم توش، بگذار امشب اینجا بخوابم. صبح، پیش از آنکه بوق حمام را بزنند، پا میشوم میروم.» پیرزن دلش به حال سگه سوخت، آن را هم برد پهلوی سگه خواباند و گوش شیطان کر، آمد خوابید. صبح از خواب بیدار شد، دید خانهاش غلغلهٔ روم است… رفت سراغ گنجشکه، گفت: «پاشو برو بیرون که صبح شد.» گنجشکه گفت: «من که جیکجیک میکنم برات، تخم کوچیک میکنم برات، من برم بیرون؟» گفت: «نه، تو بمان.» رفت به سراغ خره، گفت: «زود باش، پاشو، برو بیرون که صبح شده.» خر گفت: «من که عرعر میکنم برات، پشگل تر میکنم برات، همسایه خبر میکنم برات، من برم بیرون؟» پیرزن گفت: «نه، تو بمان.» رفت پیش مرغه، گفت: «پاشو برو بیرون که صبح شده.» مرغه گفت: «من که قدقدقدا میکنم برات، تخم بزرگ میکنم برات، من برم بیرون؟» گفت: «نه، تو بمان.» آخر سر آمد به سراغ سگه، گفت: «پاشو برو بیرون.» سگه گفت: «من که واقواق میکنم برات، ذرد را بیدماغ میکنم برات، من برم بیرون؟» گفت: «نه، تو هم بمان.» همه آنجا ماندند و کارهای پیرزن را روبهراه کردند و زندگیش را روی غلتک انداختند. قصهٔ ما به سر رسید، کلاغه به خونهش نرسید.
