لحظهای تاریخی برای تصویرگری شرق
در تاریخ ادبیات کودک و نوجوان، جایزه «هانس کریستین آندرسن» که از آن به عنوان «نوبل کوچک» یا نوبل ادبیات کودک یاد میشود، همواره نقطهای عطف برای هنرمندان و پدیدآورندگان به شمار میرود.
در شامگاه ۷ اوت ۲۰۲۶، موزه تاریخ کانادا در شهر اتاوا، میزبان رویدادی تاریخی در چهلمین کنگره جهانی اتحادیه بینالمللی کتاب برای نسل جوان (IBBY) بود. در این مراسم، «چای گائو» (Cai Gao)، تصویرگر ۷۹ ساله برجسته چینی، مدال جایزه هانس کریستین آندرسن ۲۰۲۶ در بخش تصویرگری را دریافت کرد و به عنوان نخستین تصویرگر چینی در تاریخ ۶۰ ساله این جایزه، موفق به فتح این قله جهانی شد. این رویداد فراتر از یک موفقیت شخصی، نمادی از ورود پرقدرت زیباییشناسی شرقی و کتابهای تصویری اصیل به عرصه بینالمللی است.
در مراسم رسمی اهدای جایزه، مدال و گواهینامه هانس کریستین آندرسن توسط شیرین کریدیه (رئیس هیئت داوران) و بصرت کاظم (رئیس وقت IBBY) به چای گائو اهدا شد. بصرت کاظم در توصیف هنر و منش این تصویرگر پیشکسوت اظهار داشت:
«در آثار چای گائو زیباییِ آرام و بیعجلهای جاری است که کودکان را به مکث، دقت و کشف زیبایی در گوشههای زلال و خلوت زندگی فرامیخواند. برنده امسال فوقالعاده خاص است؛ او به همان اندازه که نقاشیهایش چشمنواز است، انسانی والا و زیباست.»
چای گائو در سخنرانی پراحساس خود، ضمن تأکید بر مسئولیت اجتماعی هنرمندان در قبال نسل آینده، کتابهای کودکان را پلهایی برای پیوند فرهنگها و دلها دانست و افزود:
«آینده جهان در دستان کودکان است و هیچ هدفی شادکنندهتر از آفرینش برای آنان نیست. سالها تدریس در روستاهایش به من ارزشمندترین درس زندگی را آموخت: با چشم کودک به جهان نگریستن و احساسات عمیق را با هنر بازگو کردن.»
او همچنین این افتخار را متعلق به تمام همنسلان خود دانست و تأکید کرد که موفقیت او، حاصل یک مسیر جمعی در رشد تصویرگری بومی است. یکی از به یادماندنیترین لحظات این مراسم، اجرای زنده ترانه کودکانه و محبوب چینی «لی لی لی» (哩哩哩) توسط چای گائو بود؛ لحظهای صمیمی و پرشور که سالن موزه تاریخ کانادا را غرق در تشویق حاضران کرد.
بررسی تحلیلی افتخارآفرینی چای گائو
افتخارآفرینی چای گائو در سال ۲۰۲۶ از چند منظر تحلیلی قابل بررسی است که بازتاب گستردهای نیز در محافل ادبی و رسانههای بینالمللی داشت:
الف) تحقق «پیروزی دوگانه» چین در آندرسن
تا پیش از این، تنها «کائو ونشوآن» (Cao Wenxuan) در سال ۲۰۱۶ توانسته بود جایزه بخش نویسندگی آندرسن را برای چین به ارمغان آورد. با دریافت مدال تصویرگری توسط چای گائو، چین موفق به ثبت یک «پیروزی دوگانه» (Grand Slam) شد و نام خود را در کنار معدود کشورهایی قرار داد که در هر دو بخش نویسندگی و تصویرگری فاتح این جایزه شدهاند.
ب) شکستن شکاف ۶۰ ساله و تثبیت زیباییشناسی شرقی
پفسور ژانگ پنگ، استاد دانشگاه نرمال نانجینگ، با اشاره به پایان انتظار ۶۰ ساله تصویرگران چینی تاکید دارد که این موفقیت نشان داد کتابهای تصویریِ ریشهدار در سنتهای بومی، باورها و فرمهای هنری شرق، توانایی عمیقی برای برقرار کردن ارتباط با جهانیان و جلب نظر سختگیرترین داوران بینالمللی دارند.
ج) ریشهها: از روستاهای هونان تا صحنههای جهانی
بخش مهمی از هویت هنری چای گائو با استان «هونان» و فرهنگ بومی آن گره خورده است. او که بیش از دو دهه به عنوان ویراستار در انتشارات کودک و نوجوان هونان فعالیت داشته، ریشههای الهام خود را نه در سبکهای غربی، بلکه در حیاطهای روستایی، گیاهان بام، مزارع هونان و ادبیات کلاسیک چین (همچون آثار تائو یوآنمینگ) میداند. او در پاسخ به کسانی که هنر او را ساده میدانند، جمله درخشان و عمیقی بیان کرد:
«من سادهلوح نیستم؛ من به بلوغ کامل رسیدهام، اما پس از دستیابی به بلوغ، «سادگی» را به عنوان مسیر هنری خود انتخاب کردهام.»
حاشیههای مراسم و نشستها
حضور چای گائو در اتاوا تنها به شب مراسم محدود نشد. او پیش از مراسم، در افتتاحیه نمایشگاه ویژهای با عنوان «شنیدن صدای خوانندگان جوان: صداهایی از مناطق روستایی چین» (Listening to Young Readers: Voices from Rural China) شرکت کرد و درباره اهمیت عدالت در دسترسی به کتاب برای کودکان مناطق محروم سخن گفت.
همچنین در روز پس از مراسم، نشست دیدار و گفتوگو با خوانندگان (Meet-and-Greet) برگزار شد که با استقبال چشمگیر علاقهمندان، فعالان ادبیات کودک و ایرانیان و چینیهای مقیم کانادا همراه بود.
پیام چای گائو برای جهان ادبیات کودک
درخشش چای گائو در کانادا و دریافت جایزه هانس کریستین آندرسن ۲۰۲۶، یادآور این حقیقت است که بومیترین هنرها، اگر با صداقت، نگاه کودکانه و زبان جهانی احساس ترکیب شوند، فراملیترین پیامها را خلق میکنند. آثار چای گائو نشان داد که در دنیای پرشتاب و دیجیتالی امروز، هنوز هم نقاشیهای آرام، ملموس و ریشهدار در فرهنگ بومی، میتوانند دلهای کودکان و بزرگسالان را در سراسر جهان به یکدیگر پیوند زنند.
