قصه‌ قدیمی «بز زنگوله‌پا» به روایت فضل‌الله مهتدی (صبحی)

زمان انتشار: 1395/07/19 - 09:25

یکی بود، یکی نبود، بزی بود که بهش می‌گفتن بزِ زنگوله‌پا. این بز سه تا بچه داشت: شنگول، منگول، حبهٔ انگور. این‌ها با مادرشان در خانه‌ای نزدیکِ چراگاه زندگی می‌کردند.

روزی بز خبردار شد که گرگِ تیزدندان در آن دوردورا خانه‌ای گرفته و همسایه‌اش شده! خیلی نگران شد، به بچه‌ها سپرد: «بیدار باشید، بی‌گدار به آب نزنید؛ اگر کسی آمد در زد، از درزِ در و سوراخِ کلیددان خوب نگاه کنید. اگر من بودم باز کنید و اگر گرگ یا شغال بود، باز نکنید.» بچه‌ها گفتند: «چشم.»

بز رفت. یک ساعت دیگرش گرگ آمد در زد. بچه‌ها گفتند: «کیه؟»

گفت: «من، مادرتان.» بچه‌ها گفتند:

  • «دروغ می‌گویی! مادرِ ما صداش نازک است و شیرین‌سخن، تو صدا کلفت و بددهنی.»

گرگ رفت و بعد از چند دقیقه برگشت و در زد؛ باز بچه‌ها پرسیدند: «کیه؟» گرگ صداش را نازک کرد و گفت:

  • «منم، منم، مادرِ شما، به پستان شیر و به دهن علف دارم.»

بچه‌ها از پشتِ در نگاه کردند و گفتند:

  • «دروغ می‌گویی! مادرِ ما دستش سفید است، تو دستت سیاه است.»

گرگه یک‌سر رفت به آسیاب و دستش را زد توی کیسهٔ آرد و سفیدش کرد و برگشت و همان حرف‌ها را زد. باز بچه‌ها از پشتِ در نگاه کردند و گفتند:

  • «تو دروغ می‌گویی، مادرِ ما پاش قرمزی است، تو پات قرمزی نیست.»

گرگ هم رفت و پاش را حنا گذاشت؛ وقتی که حنا رنگ انداخت، آمد درِ خانهٔ بز و همان حرف‌ها را زد.

بچه‌ها این دفعه در را باز کردند و گرگ یک‌هو جست توی خانه. شنگول و منگول را که دمِ‌چک بودند فرو داد، اما حبهٔ انگور در رفت و توی سوراخِ راه‌آب پنهان شد.

نزدیکِ غروب، بزِ زنگوله‌پا از چرا برگشت. وقتی به درِ خانه رسید دید در باز است. مات ماند! بچه‌ها را صدا زد، جوابی نشنید… صداش را بلند کرد. حبهٔ انگور از تهِ سوراخ صدای مادرش را شناخت، آمد بیرون و سرگذشت را به مادر گفت. مادرش پرسید که: «گرگ آمد یا شغال؟»

حبهٔ انگور گفت: «از دست‌پاچگی نفهمیدم گرگ بود یا شغال.» بز رفت به خانهٔ شغال و گفت: «شنگول و منگولِ مرا تو خوردی و بردی؟»

شغال گفت: «نه، بیا خانهٔ مرا ببین، چیزی توش نیست و شکمم را نگاه کن، از گرسنگی به پشتم چسبیده. این کارِ کارِ گرگ است.»

بز رفت به خانهٔ گرگ و یک‌سر رفت به پشتِ‌بام؛ گرگ هم آن زیر آتش روشن کرده بود و برای بچه‌ها آش گذاشته بود. بز بنا کرد روی پشتِ‌بامِ خانهٔ گرگه جست‌وجو و خیز کردن. گرگه سرش را آورد بیرون و فریاد زد: «کیه، کیه، پشتِ‌بام تاپ‌وتوپ می‌کنه؟! آشِ بچه‌های مرا پر از خاک‌ و خل می‌کنه؟!»

بزه گفت:

  • «منم، منم، بزِ زنگوله‌پا، وَرمی‌جَم دو پا، دو پا،
  • چار سم دارم بر زمین، دو شاخ دارم در هوا،
  • کی برده شنگولِ من؟ کی خورده منگولِ من؟
  • کی می‌آد به جنگِ من؟!»

گرگه گفت:

  • «منم، منم، گرگِ تیزدندان، من خوردم شنگولِ تو!
  • من بردم منگولِ تو…! من می‌آم به جنگِ تو!»

گفت: «چه روزی می‌آی به جنگِ من؟» گفت: «روزِ جمعه.»

بز آمد به خانهٔ خودش و از آنجا رفت به صحرا، علفِ سیری خورد. روزِ بعدش رفت پهلوی گاو‌دوش تا شیرش را بدوشد و یک بادیه کره و یک چمچمه سرشیر درست کند. وقتی که درست شد، کره و سرشیر را برداشت و برد برای سوهان‌کار و گفت: «شاخِ مرا تیز کن.» سوهان‌کار دو تا سرِ شاخِ فولادی درست کرد و به شاخِ بز گذاشت.

از آن طرف هم گرگه رفت پهلوی دلاک که: «دندان‌های مرا تیز کن!» دلاک گفت: «کو مزدش؟» گفت: «مگر مزد هم می‌خواهی؟» گفت: «مگر نشنیدی بی‌مایه فطیر است؟»

گرگ آمد خانه، یک انبان برداشت و پر از باد کرد و برد برای دلاک که این هم مزدش. دلاک تا سرِ انبان را باز کرد دید همه‌اش باد است، به روی خودش نیاورد و توی دلش گفت: «بلایی سرت درآورم که به داستان‌ها بکشد! عوضِ مزد فس می‌دی؟» گازانبر را برداشت، دندان‌های گرگ را کشید و پنبه جاش گذاشت.

باری، صبحِ جمعه شد؛ گرگ و بز وسطِ میدان حاضر شدند، گفتند: «پیش از جنگ باید آبی خورد.» بزه پوزه توی آب فرو برد، اما نخورد؛ ولی گرگ آن‌قدر آب خورد که شکمش باد کرد و سنگین شد. آن‌وقت آمد میانِ میدان رجزخوانی.

بزه هم آمد با شاخِ فولادی و سر‌و‌گردنِ کشیده. گرگه گفت: «برای من سر‌و‌کله می‌کشی؟ الان نشانت می‌دم!» … پرید که خرخرهٔ بز را بگیرد، اما کارگر نشد و افتاد بیرون. بزه تا این را دید فرصتش نداد، رفت عقب و آمد جلو، با شاخ زد توی پهلوی گرگِ تیزدندان؛ پهلوش شکافت، شنگول و منگول را برد خانه و حبهٔ انگور را هم صدا کرد و گفت: «بچه‌ها از این به بعد دانا باشید، دشمن را از دوست بشناسید و در به‌رویِ نامرد وا نکنید!»

قصهٔ ما به سر رسید، کلاغه به خونه‌ش نرسید.

نویسنده
فضل‌الله مهتدی (صبحی)
ویراستار:
گروه ویراستاران کتابک
Submitted by editor on