جایزه هانس کریستین اندرسن (Hans Christian Andersen Award)، که در محافل ادبی جهان با نام «نوبل کوچک» شناخته میشود، معتبرترین نشان بینالمللی است که به نویسندگان و تصویرگران کتابهای کودک و نوجوان اهدا میشود. این جایزه نه برای یک کتاب خاص، بلکه برای مجموعه آثار (Body of Work) یک هنرمند در طول دوران فعالیت حرفهایاش اعطا میگردد.
فلسفه و هدف جایزه
این جایزه که از سوی دفتر بینالمللی کتاب برای نسل جوان (IBBY) مدیریت میشود، با هدف ارتقای سطح ادبی و هنری کتابهای کودک و نوجوان در سراسر جهان پایهگذاری شده است. جایزه اندرسن بر این باور است که ادبیات کودک، بنیادیترین بخش ادبیات هر کشور است و هنرمندانی که عمر خود را صرف خلق جهان برای کودکان میکنند، شایستهترین افراد برای دریافت این نشان معتبر هستند.
فرآیند انتخاب و معیارها
انتخاب برنده، فرآیندی دوسالانه و بسیار دقیق است که توسط هیئت داوران بینالمللی متشکل از کارشناسان برجسته ادبیات کودک انجام میشود. معیارهای اصلی داوری شامل موارد زیر است:
- سهم ماندگار: تأثیرگذاری عمیق بر ادبیات کودک جهان.
- کیفیت زیباییشناختی: خلاقیت، نوآوری و اصالت در نوشتار یا تصویرگری.
- درک کودک: توانایی هنرمند در برقراری ارتباط با مخاطب کودک و نوجوان و در عین حال، به چالش کشیدن ذهن آنها.
حامیان و پیشینه
این جایزه تحت حمایت ویژه ملکه مارگریت دوم دانمارک قرار دارد. اگرچه در سالهای نخست، برنامههای مالی آن توسط نهادهای مختلفی حمایت میشد، اما از سال ۲۰۰۹، جزیره نامی (Nami Island) در کره جنوبی پشتیبانی مالی این جایزه را بر عهده گرفته است. بخش نویسندگی این جایزه از سال ۱۹۵۶ و بخش تصویرگری آن از سال ۱۹۶۶ آغاز به کار کرد.
فهرست برندگان جایزه هانس کریستین اندرسن (از ابتدا تاکنون)
در جدولهای زیر، نام تمامی برندگان این جایزه به تفکیک بخش نویسندگی و تصویرگری آورده شده است.
بخش نویسندگی (از ۱۹۵۶)
|
سال |
برنده |
کشور |
|---|---|---|
|
۱۹۵۶ |
الینور فارجون (Eleanor Farjeon) |
بریتانیا |
|
۱۹۵۸ |
آسترید لیندگرن (Astrid Lindgren) |
سوئد |
|
۱۹۶۰ |
اریش کستنر (Erich Kästner) |
آلمان |
|
۱۹۶۲ |
میندرت دییانگ (Meindert DeJong) |
ایالات متحده |
|
۱۹۶۴ |
رنه گییو (René Guillot) |
فرانسه |
|
۱۹۶۶ |
تووه یانسون (Tove Jansson) |
فنلاند |
|
۱۹۶۸ |
جیمز کروس (James Krüss) / خوزه ماریا سانچز-سیلوا (José María Sánchez-Silva) |
آلمان / اسپانیا |
|
۱۹۷۰ |
جانی روداری (Gianni Rodari) |
ایتالیا |
|
۱۹۷۲ |
اسکات اودل (Scott O’Dell) |
ایالات متحده |
|
۱۹۷۴ |
ماریا گریپه (Maria Gripe) |
سوئد |
|
۱۹۷۶ |
سیسیل بودکر (Cecil Bødker) |
دانمارک |
|
۱۹۷۸ |
پائولا فاکس (Paula Fox) |
ایالات متحده |
|
۱۹۸۰ |
بوهومیل ریها (Bohumil Říha) |
چکسلواکی |
|
۱۹۸۲ |
لیژیا بوجونگا نونس (Lygia Bojunga Nunes) |
برزیل |
|
۱۹۸۴ |
کریستین نوستلینگر (Christine Nöstlinger) |
اتریش |
|
۱۹۸۶ |
پاتریشیا رایتسون (Patricia Wrightson) |
استرالیا |
|
۱۹۸۸ |
آنی ام. جی. اشمیت (Annie M. G. Schmidt) |
هلند |
|
۱۹۹۰ |
تورمود هاوگن (Tormod Haugen) |
نروژ |
|
۱۹۹۲ |
ویرجینیا همیلتون (Virginia Hamilton) |
ایالات متحده |
|
۱۹۹۴ |
میچیو مادو (Michio Mado) |
ژاپن |
|
۱۹۹۶ |
اوری اورلف (Uri Orlev) |
اسرائیل |
|
۱۹۹۸ |
کاترین پترسون (Katherine Paterson) |
ایالات متحده |
|
۲۰۰۰ |
آنا ماریا ماچادو (Ana Maria Machado) |
برزیل |
|
۲۰۰۲ |
آیدان چیمبرز (Aidan Chambers) |
بریتانیا |
|
۲۰۰۴ |
مارتین وادل (Martin Waddell) |
ایرلند |
|
۲۰۰۶ |
مارگارت ماهی (Margaret Mahy) |
نیوزیلند |
|
۲۰۰۸ |
یورگ شوبیگر (Jürg Schubiger) |
سوئیس |
|
۲۰۱۰ |
دیوید آلموند (David Almond) |
بریتانیا |
|
۲۰۱۲ |
ماریا ترزا آندروئتو (Maria Teresa Andruetto) |
آرژانتین |
|
۲۰۱۴ |
ناهوکو اوهاشی (Nahoko Uehashi) |
ژاپن |
|
۲۰۱۶ |
کائو ونشوان (Cao Wenxuan) |
چین |
|
۲۰۱۸ |
ایکو کادونو (Eiko Kadono) |
ژاپن |
|
۲۰۲۰ |
ژاکلین وودسون (Jacqueline Woodson) |
ایالات متحده |
|
۲۰۲۲ |
ماری-اود موریل (Marie-Aude Murail) |
فرانسه |
|
۲۰۲۴ |
هاینتس یانیش (Heinz Janisch) |
اتریش |
بخش تصویرگری (از ۱۹۶۶)
|
سال |
برنده |
کشور |
|---|---|---|
|
۱۹۶۶ |
آلویس کاریجیت (Alois Carigiet) |
سوئیس |
|
۱۹۶۸ |
ییری ترنکا (Jiří Trnka) |
چکسلواکی |
|
۱۹۷۰ |
موریس سنداک (Maurice Sendak) |
ایالات متحده |
|
۱۹۷۲ |
ایب اسپانگ اولسن (Ib Spang Olsen) |
دانمارک |
|
۱۹۷۴ |
فرشید مثقالی (Farshid Mesghali) |
ایران |
|
۱۹۷۶ |
تاتیانا ماورینا (Tatjana Mawrina) |
شوروی |
|
۱۹۷۸ |
اسوند اتو اس. (Svend Otto S.) |
دانمارک |
|
۱۹۸۰ |
سوکیچی آکابا (Suekichi Akaba) |
ژاپن |
|
۱۹۸۲ |
زبیگنیف ریچلیکی (Zbigniew Rychlicki) |
لهستان |
|
۱۹۸۴ |
میتسوماسا آنو (Mitsumasa Anno) |
ژاپن |
|
۱۹۸۶ |
رابرت اینگپن (Robert Ingpen) |
استرالیا |
|
۱۹۸۸ |
دوشان کالای (Dušan Kállay) |
چکسلواکی |
|
۱۹۹۰ |
لیزبت زورگر (Lisbeth Zwerger) |
اتریش |
|
۱۹۹۲ |
کِوِتا پاکوفسکا (Kveta Pacovská) |
جمهوری چک |
|
۱۹۹۴ |
یورگ مولر (Jörg Müller) |
سوئیس |
|
۱۹۹۶ |
کلاوس انسیکات (Klaus Ensikat) |
آلمان |
|
۱۹۹۸ |
تومی اونگرر (Tomi Ungerer) |
فرانسه |
|
۲۰۰۰ |
آنتونی براون (Anthony Browne) |
بریتانیا |
|
۲۰۰۲ |
کوئنتین بلیک (Quentin Blake) |
بریتانیا |
|
۲۰۰۴ |
مکس ولتهویز (Max Velthuijs) |
هلند |
|
۲۰۰۶ |
ولف ارلبروخ (Wolf Erlbruch) |
آلمان |
|
۲۰۰۸ |
روبرتو اینوچنتی (Roberto Innocenti) |
ایتالیا |
|
۲۰۱۰ |
یوتا باوئر (Jutta Bauer) |
آلمان |
|
۲۰۱۲ |
پیتر سیس (Peter Sís) |
جمهوری چک |
|
۲۰۱۴ |
راجر ملو (Roger Mello) |
برزیل |
|
۲۰۱۶ |
روتراوت سوزان برنر (Rotraut Susanne Berner) |
آلمان |
|
۲۰۱۸ |
ایگور اولینیکوف (Igor Oleynikov) |
روسیه |
|
۲۰۲۰ |
آلبرتین (Albertine) |
سوئیس |
|
۲۰۲۲ |
سوزی لی (Suzy Lee) |
کره جنوبی |
|
۲۰۲۴ |
سیدنی اسمیت (Sydney Smith) |
کانادا |
نکته: در سال ۱۹۶۸ بخش نویسندگی به طور مشترک به دو نفر اعطا شد. همچنین، افتخار دریافت این جایزه در بخش تصویرگری در سال ۱۹۷۴ نصیب هنرمند برجسته ایرانی، فرشید مثقالی شده است که نقطه عطفی در تاریخ ادبیات کودک ایران به شمار میآید.
تنها برنده ایرانی این جایزه جهانی فرشید مثقالی تصویرگر نامدار است. مجموعه آثار او در سال ۱۹۷۴ این جایزه را از آن خود کرد. هوشنگ مرادی کرمانی نیز در سال ۱۹۹۲ از سوی هیئت داوران این جایزه مورد تشویق قرار گرفت. او در سال ۲۰۱۴ بار دیگر از سوی ایران نامزد دریافت این جایزه شد. همچنین از ایران محمد رضا یوسفی در سال ۲۰۰۰ و محمد هادی محمدی در سال ۲۰۰۶ و احمد رضا احمدی در سال ۲۰۱۰، فرهاد حسن زاده در سال ۲۰۱۸ در بخش نویسندگان و نسرین خسروی در سال ۲۰۰۲، محمدعلی بنی اسدی در سال ۲۰۱۲ در بخش تصویرگران کاندید این جایزه شدند.
احمد رضا احمدی در سال ۲۰۱۰ در میان ۵ نویسنده فینالیست، محمدعلی بنی اسدی در سال ۲۰۱۲ و پژمان رحیمی زاده در سال ۲۰۱۶ و فرهاد حسن زاده در سال ۲۰۱۸ در میان ۵ تصویرگر فینالیست این جایزه بودند.
از ایران تاکنون توران میرهادی (۱۹۷۶،۱۹۷۸، ۱۹۸۶،۱۹۸۸)، ثریا قزل ایاغ (۱۹۹۲)، منصوره راعی (۱۹۹۸ ،۲۰۰۰)، زهره قایینی (۲۰۰۲، ۲۰۰۴)، پرناز نیری (۲۰۰۶) و سحر ترهنده (۲۰۱۲) عضو هیئت داوران بودهاند. زهره قایینی سرپرست موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان و عضو شورای کتاب کودک ایران در سال ۲۰۰۸ و ۲۰۱۰ در جایگاه رییس هیئت داوران این جایزه قرار گرفت و هماکنون عضو هیئت مدیره این دفتر است.
منبع ارجاع برای مطالعه بیشتر:
وبسایت رسمی IBBY - جایزه هانس کریستین اندرسن
اخبار جایزه جایزه هانس کریستین اندرسن در کتابک
- یک گام دیگر تا جایزه جهانی هانس کریستین اندرسن ۲۰۱۰!
- گزارش رییس هیات داوران جایزه هانس کریستین اندرسن ۲۰۱۰ در شورای کتاب کودک
- تصویرگر ایرانی در میان پنج فینالیست جایزه اندرسن ۲۰۱۲
- یک تصویرگر، نامزد ایران برای جایزه اندرسن ۲۰۱۲!
- هوشنگ مرادی کرمانی نامزد دریافت جایزه هانس کریستین اندرسن ۲۰۱۴ شد
- برندگان جایزه هانس کریستین اندرسن ۲۰۱۴ اعلام شد!
- شهره یوسفی، داور ایرانی جایزه جهانی هانس کریستین اندرسن ٢٠١۶
- پژمان رحیمی زاده به فهرست نهایی جایزه جهانی هانس کریستین اندرسن ۲۰۱۶ راه یافت
- برندگان جایزه هانس كریستین اندرسن ۲۰۱۶ اعلام شد
- فرهاد حسنزاده، نامزد جایزه جهانی هانس کریستین اندرسن ۲۰۱۸
- فرهاد حسنزاده به فهرست نهایی جایزه هانس کریستین اندرسن ۲۰۱۸ راه یافت
- اسامی داوران جایزه هانس کریستین اندرسن ۲۰۲۰ اعلام شد
- نامزدهای ایرانی جایزه هانس کریستین اندرسن ۲۰۲۰ اعلام شد
- فرهاد حسن زاده به عنوان یکی از شش نویسنده برتر جایزه هانس کریستین اندرسن ۲۰۲۰
- برندگان سال ۲۰۲۰ جایزه هانس کریستین اندرسن
- جمشید خانیان و پژمان رحیمیزاده نامزدهای ایرانی جایزه هانس کریستین اندرسن در سال ۲۰۲۲
