سایت کتابک

رالی برای خواندن برنامه‌ای برای تقویت خواندن، نوشتن و سواد پایه در مدارس روستایی و کم‌برخوردار آفریقای جنوبی است. این برنامه، که از سال ۱۹۹۸ آغاز شده، تنها به رساندن کتاب و لوازم آموزشی به مدرسه‌ها محدود نمی‌شود؛ بلکه با آموزش معلمان، مربی‌گری آموزشی، پشتیبانی مستمر از مدرسه‌ها، فراهم‌آوردن منابع خواندنی و پیگیری پیشرفت دانش‌آموزان، می‌کوشد تغییری پایدار در فرایند آموزش ایجاد کند.

مرور جدیدترین اخبار، تحقیقات و رویدادهای حوزه ادبیات کودک و نوجوان بریتانیا، اطلاعات ارزشمندی را در اختیار فعالان این حوزه، معلمان و والدین قرار می‌دهد. در این مقاله به بررسی الگوهای مطالعه دانش‌آموزان، طرح‌های ترویج خواندن و برندگان تازه‌ترین جوایز معتبر ادبیات کودک پرداخته‌ایم.

همان‌طور که واژه‌ها جهان داستان را می‌سازند، تصویرها نیز پنجره‌ای روشن و پرکشش به روی دنیای تخیل کودکان می‌گشایند. در کنار مدال معتبر کارنگی برای نویسندگی، مدال کارنگی برای تصویرگری (که ده‌ها سال با نام درخشان «مدال کیت گرین‌وی» / Kate Greenaway Medal شناخته می‌شد) عالی‌ترین نشان افتخار برای تصویرگران کتاب‌های کودکان در بریتانیاست؛ جایزه‌ای که هنر بصری را نه مکمل متن، بلکه هم‌سنگ و هم‌پای آن در خلق تجربه خواندن می‌داند.

ادبیات کودکان و نوجوانان جهان، اعتبار و غنای امروز خود را مدیون نهادها و جوایزی است که به روایت‌های این حوزه، مقامی هم‌سنگ با ادبیات بزرگسال بخشیده‌اند. در میان این جوایز، مدال کارنگی (Carnegie Medal) نه‌تنها کهن‌ترین جایزه کتاب کودکان در بریتانیاست، بلکه از برجسته‌ترین و تأثیرگذارترین نشان‌های ادبی در جهان به شمار می‌رود؛ مدالی که برای نزدیک به یک قرن، استانداردهای کیفی داستان‌نویسی برای نسل جوان را تعریف کرده است.

داستان «درختِ صنوبر» (The Fir-Tree) در سال ۱۸۴۴ میلادی منتشر شد و یکی از نمادین‌ترین اثر‌های آندرسن درباره روان‌شناسیِ انسان، حسرت، و ناتوانی در زیستن در زمانِ حال است.

در اعماقِ جنگل، جایی که آفتاب گرم می‌تابید و هوای تازه فرامی‌رسید، درختِ کاجِ کوچک و زیبایی روییده بود. با این حال، او هرگز خرسند نبود و پیوسته آرزو می‌کرد مانند همسایگانش — کاج‌ها و صنوبرهای بلندقامتِ پیرامونش — قد بکشد. خورشید می‌تابید، نسیمِ ملایم برگ‌هایش را نوازش می‌داد و کودکانِ دهقان پرحرفی‌کنان و شادمان از کنارش می‌گذشتند؛ اما درختِ کوچک به هیچ‌یک توجهی نداشت.

داستان «سربازِ حلبیِ استوار» (The Steadfast Tin Soldier) در سال ۱۸۳۸ میلادی منتشر شد. این داستان از چند منظرِ تاریخی، زندگی‌نامه‌ای و نشانه‌شناختی حائز اهمیت است:

روزی روزگاری بیست و پنج سربازِ حلبی بودند که همگی برادر به شمار می‌رفتند؛ چرا که از یک قاشقِ حلبیِ قدیمی ساخته شده بودند. آن‌ها دست به سینه ایستاده بودند، مستقیم به جلو می‌نگریستند و یونیفرمِ باشکوهی به رنگِ سرخ و آبی بر تن داشتند. نخستین سخنی که در این جهان شنیدند، واژگانِ «سربازانِ حلبی!» بود؛ کلامی که پسربچه‌ای به هنگام برداشتنِ درِ جعبه، از سرِ شادی و با دست‌زدن بر زبان آورد. سربازان هدیه تولدِ او بودند و او پشتِ میز ایستاد تا آن‌ها را بچیند.

۱. موقعیت خلق داستان

داستان «شاخهٔ سیب» (با نام اصلی Den stolte Æbleqvist) نخستین بار در سال ۱۸۵۲ منتشر شد. این داستان در دوره‌ای از زندگی هانس کریستین اندرسن نوشته شد که او به شهرت جهانی دست یافته بود و مرتباً به قصرهای اشراف و کانون‌های فرهنگی دانمارک و اروپا دعوت می‌شد. ریشه‌های خلق این اثر را می‌توان در موقعیت زیستهٔ خود اندرسن جست‌وجو کرد:

۱. موقعیت خلق داستان

داستان سوسک اصطبل شاهی یا «سوسکی که به سفر رفت» (با نام اصلی Skarnbassen) در سال ۱۸۶۱ از سوی هانس کریستین اندرسن منتشر شد. ریشهٔ خلق این داستان به یک ماجرای جالب و انتقاد ادبی بازمی‌گردد:

هنر تصویرگری کتاب کودک در روسیه در گذر از سده‌ی نوزدهم به بیستم، شاهد یکی از درخشان‌ترین هم‌افزایی‌های میان «متن» و «تصویر» بود؛ نقطه‌ی تلاقی گردآوری‌های بی‌نظیر الکساندر آفاناسیف (Alexander Afanasyev) و قلمِ جادویی ایوان بیلیبین (Ivan Bilibin).

ماه مه بود. باد سرد هنوز می‌وزیست، اما بوته‌ها و درختان، مزارع و گل‌ها، همگی زمزمه می‌کردند: «بهار آمده است!» گل‌های وحشی سراسر پرچین‌ها را پوشانده بودند و زیر درخت سیبی کوچک، بهار سخت مشغول کار بود. بهار، داستانش را از زبان شاخه‌ای پر از شکوفه‌های صورتی و ظریف روایت می‌کرد که تازه آمادهٔ باز شدن بودند.

روزی روزگاری، امپراتوری اسبی داشت که سم‌هایش را با نعل‌هایی از طلای خالص کوبیده بودند. اسب، موجودی بس زیبا و پرغرور بود؛ با پاهایی کشیده، چشمانی هوشمند و یالی انبوه که چون حریری نرم بر گردنش می‌ریخت. او در میان دود و آتش نبرد، امپراتور را از میان باران گلوله‌ها گذشته بود؛ در برابر دشمن لگد زده، گاز گرفته و چنان جان‌فشانی کرده بود که نه تنها تاج و تخت، بلکه جان امپراتور را هم نجات داده بود. از همین رو بود که امپراتور، نعل‌های طلایی را پاداش او کرده بود.

در دنیای ادبیات عامیانه و مردم‌شناسی، نام «برادران گریم» در آلمان و «شارل پرو» در فرانسه همواره نثرهای پایه و بنیادین گردآوری افسانه‌های پریان در غرب اروپا را تداعی می‌کند.

جایزه‌ی بین‌المللی تصویرگری کتاب کودک شارجه (Sharjah Children's Book Illustration Award) یکی از برجسته‌ترین و ارزشمندترین رویدادهای هنری در حوزه‌ی ادبیات کودک و روایت‌گری بصری در خاورمیانه و جهان است.

نمایشگاه تصویرگری بولونیا که در سطح بین‌المللی با عنوان «نمایشگاه تصویرگران» (Illustrators Exhibition) شناخته می‌شود، معتبرترین، پراهمیت‌ترین و بزرگ‌ترین رویداد سالانه‌ی جهان در حوزه‌ی تصویرگری کتاب کودک و نوجوان است. این رویداد به دلیل جایگاه بی‌بدیلش در میان هنرمندان و منتقدان، به «اسکار تصویرگری» شهرت یافته است.

«ماجراهای باورنکردنی پروفسور برانشتام» یکی از آثار شناخته‌شده و ماندگار در ادبیات کودک و نوجوان جهان است، اثری که در ظاهر با ماجراهای خنده‌دار یک دانشمند عجیب‌وغریب سر و کار دارد، اما در لایه‌های عمیق‌تر، کتابی است درباره تخیل، خلاقیت، شکست، تجربه، تفاوت فردی و نسبت میان علم و زندگی روزمره. این کتاب فقط یک داستان ساده برای سرگرم کردن کودکان نیست، بلکه نمونه‌ای موفق از ادبیاتی است که هم کودک را می‌خنداند، هم نوجوان را با شخصیت عجیب قهرمان داستان درگیر کند و هم برای بزرگسالان لایه‌هایی از طنز و نگاه انتقادی به علم‌زدگی و بی‌نظمی ذهنی دارد.

(Image of the Book / Образ книги)

دوسالانه‌ی بین‌المللی تصویرگری | International Biennial of Illustration

نهاد پشتیبان: وزارت فرهنگ صربستان و موزه هنرهای کاربردی بلگراد

نویسنده: تری تان (Terry Tan)

📌 در یک نگاه: