سایت کتابک

«روز بلندخوانی سوئیس» (Schweizer Vorlesetag) یکی از مهم‌ترین برنامه‌های ملی در حوزه ترویج خواندن در سوئیس است. این رویداد با هدف برجسته کردن اهمیت بلندخوانی برای کودکان و نوجوانان برگزار می‌شود و بر این ایده تکیه دارد که خواندن با صدای بلند، نه‌تنها مهارت زبانی و واژگانی کودک را تقویت می‌کند، بلکه پیوند عاطفی میان کودک و بزرگسال را نیز عمیق‌تر می‌سازد. [1][2]

مؤسسه رسانه‌های کودک و نوجوان سوئیس (Schweizerisches Institut für Kinder- und Jugendmedien) که با نام اختصاری «SIKJM» شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین نهادهای ملی سوئیس در زمینه ادبیات کودک و نوجوان و ترویج خواندن است. این مؤسسه با تکیه بر پژوهش، آموزش، نگهداری مجموعه‌های تخصصی و اجرای برنامه‌های عمومی، می‌کوشد کودکان و نوجوانان را به خوانندگانی علاقه‌مند و توانمند تبدیل کند. دفتر مرکزی آن در زوریخ است و در لوزان و بلینزونا نیز دفترهای منطقه‌ای دارد. [1] [2]

کوچه‌ی سنگ‌فرش بوی موم می‌داد. همیشه. تابستان، زمستان، باران، آفتاب. چون ته کوچه، پشت یه درِ چوبیِ آبی‌رنگ، اوستا بهرام نشسته بود و شمع می‌ساخت.

دست‌هایش زرد بود. نه از بیماری، بلکه از چهل سال مومِ ذوب‌شده. انگشت‌هایش بوی عسل می‌داد و ناخن‌هایش همیشه یه لایه نازک پارافین داشت. می‌گفتند وقتی بچه بود، مادرش او را توی کارگاه بزرگ می‌کرد و او با مومِ گرم لالایی می‌گرفت.

هیچ‌کس توی روستای سنگ‌آباد جرأت نمی‌کرد بعد از غروب پا بگذارد توی جنگلِ پشت تپه. می‌گفتند درخت‌هایش نقره‌ای‌اند. می‌گفتند شب‌ها صدای آواز می‌آید از بین شاخه‌ها. می‌گفتند هرکس برود، راه برگشت را گم می‌کند.

اما آرمان نه سالش بود و دیگر از قصه‌های ترسناک مادربزرگ خسته شده بود.

یکی بود، یکی نبود. زیر گنبد کبود، یه دختر بود به اسم نیلوفر. نیلوفر موهای بافته داشت و یه کیفِ کهنه‌ی چرمی که همیشه انداخته بود روی دوشش.

نیلوفر توی یه خانه‌ی قدیمی زندگی می‌کرد. این خانه یه راهروی بلند داشت. توی راهرو، هفت تا در بود. شش تاش باز می‌شد. اما درِ هفتم... درِ هفتم همیشه قفل بود.

یکی بود، یکی نبود.

یه خرگوش کوچولو بود. اسمش پنبه بود. پنبه گوش‌های دراز داشت. دُمِ گِرد و سفید داشت. چشم‌هاش مثل دو تا دکمه‌ی سیاه می‌درخشید.

جستجو برای ماه

یه شب، پنبه رفت بیرون. سرشو برد بالا. آسمونو نگاه کرد.

ماه نبود!

پنبه گفت: «وای! ماه کجا رفت؟»

کتابخانهٔ «گیل-آلس» در سنت پیتر پورت، کودکان را به چالش بزرگ کتابخوانیِ شش جلد کتاب در طول تعطیلات تابستانی فراخوانده است.

هر ساله نزدیک به ۲۰۰۰ کودک و نوجوان شیفتهٔ کتاب برای دریافت برچسب‌ها و جوایز گوناگون در این رویداد شرکت می‌کنند. امسال نیز به هر کودکی که این چالش را با موفقیت به پایان برساند، یک نشان یادبود (مدال) و بن استفادهٔ رایگان از مجموعهٔ ورزشی و استخر «بو سژور» اهدا می‌شود.

به مناسبت «روز آلیس»، شهر آکسفورد با اجراهای خیابانی، کارگاه‌های هنری و برنامه‌های گوناگون فرهنگی به سرزمین عجایب تبدیل می‌شود.

پاتریس لارنس، نویسندهٔ برجسته و برندهٔ جوایز متعدد ادبی، به عنوان دارندهٔ جدید عنوان «نمایندهٔ برجستهٔ ادبیات کودکان» (Children's Laureate) معرفی شد.
این نویسندهٔ سرشناس که با نگارش کتاب پرطرفدار «پسر نارنجی» به شهرت رسید، تا سال ۲۰۲۸ عهده‌دار این مسئولیت ملی و فرهنگی خواهد بود. لارنس که زادهٔ برایتون است، در آیین ویژه‌ای که در لندن برگزار شد، مدال نقرهٔ این نشان را از فرانک کاترل-بویس — دارندهٔ پیشین این عنوان و برگزیدهٔ جایزهٔ معتبر نوبل کودکان — دریافت کرد.
لارنس دربارهٔ پذیرش این مسئولیت گفت:

در دنیای امروز که رسانه‌های دیجیتال و صفحه‌های نمایشگر بخش عمده‌ای از زمان روزانه کودکان و نوجوانان را به خود اختصاص داده‌اند، ایجاد فرصتی برای تمرکز و مطالعه آرام به یکی از چالش‌های بزرگ نظام‌های آموزشی تبدیل شده است. در کشور فرانسه، طرحی پویا با عنوان «سکوت، ما می‌خوانیم!» (Silence, on lit!) توجه بسیاری از کارشناسان آموزش و ترویج کتاب‌خوانی را به خود جلب کرده است. این طرح که بر پایه ایده «خواندن برای لذت» شکل گرفته، روشی ساده اما عمیق را برای نهادینه کردن عادت مطالعه در مدارس، ادارات و سازمان‌های مختلف پیشنهاد می‌دهد.

بسته‌های هدیه‌ی Lesestart بخشی از برنامه‌ی ملی «شروع خواندن ۱-۲-۳» هستند؛ برنامه‌ای که برای آشنا کردن خانواده‌ها با کتاب‌خوانی از سال‌های آغازین زندگی کودک طراحی شده است. بر پایه‌ی صفحه‌ی رسمی برنامه، این بسته‌ها برای خانواده‌های دارای کودک یک، دو و سه‌ساله در نظر گرفته شده‌اند و رایگان ارائه می‌شوند.

این بسته‌ها چه دارند؟

بر اساس اطلاعات رسمی، هسته‌ی اصلی این بسته‌ها کتاب هدیه است. یعنی خانواده‌ها در هر مرحله‌ی سنی، یک بسته‌ی کتاب‌محور دریافت می‌کنند که هدفش تشویق به بلندخوانی و ایجاد پیوند روزمره با کتاب است.

ترویج خواندن در سال‌های نخست زندگی کودک، یکی از پایه‌های مهم رشد زبانی، ذهنی و عاطفی اوست. بسیاری از برنامه‌های موفق ترویج کتاب‌خوانی در جهان بر این اصل استوارند که کودک باید از همان آغاز زندگی با کتاب، قصه و بلندخوانی آشنا شود. در آلمان، «بنیاد خواندن» (Stiftung Lesen) با اجرای برنامه «شروع خواندن ۱-۲-۳» (Lesestart 1-2-3) چنین هدفی را دنبال می‌کند. یکی از بخش‌های مهم این برنامه، الگویی است که می‌توان آن را «ایستگاه‌های خواندن» نامید؛ الگویی که می‌کوشد کتاب را در مکان‌هایی در دسترس خانواده قرار دهد که آنان به‌طور معمول به آن‌ها مراجعه می‌کنند.

روز ملی بلندخوانی در آلمان (Bundesweiter Vorlesetag)، بی‌تردید یکی از موفق‌ترین و گسترده‌ترین تجربه‌های ترویج خواندن در جهان است. این رویداد که هر ساله در سومین جمعهٔ ماه نوامبر برگزار می‌شود، تنها یک برنامهٔ سادهٔ کتاب‌خوانی نیست، بلکه یک «نمایش عمومی» و ملی است که در آن تمام اقشار جامعه — از سیاست‌مداران و هنرمندان گرفته تا دانش‌آموزان و والدین — گرد هم می‌آیند تا اهمیت «بلندخوانی» را به جامعه یادآوری کنند.

آموزش مبتنی بر نمایش و بازی‌های حرکتی، یکی از مؤثرترین رویکردها در پرورش مهارت‌های اجتماعی و شناختی کودکان و نوجوانان است. در این مقاله، به معرفی دو فعالیت گروهی هدفمند می‌پردازیم که بر پایه «نقش‌آفرینی» و «ارتباط غیرکلامی» طراحی شده‌اند. این کارگاه‌ها به کودکان کمک می‌کنند تا قدرت استدلال، فن بیان، درک زبان بدن و تمرکز خود را در یک محیط امن و تعاملی ارتقا دهند.

معرفی بازی‌های «کیسه‌های اسرارآمیز» و «موجود وحشتناکِ مضحک»

کارگاه بازی برای گروه سنی ۷-۱۱ سال

اشیاء درون یک کیسه

آرم‌ها: بچه‌ها روی کاغذهای سفید یا رنگی هر طرحی که می‌خواهند می‌کشند و سپس آن را رنگ می‌کنند. روی آن نام خود را می‌نویسند، نام کوچک یا هر اسمی که دلشان می‌خواهند به آن اسم نامیده شوند.

بازی‌های اعتماد

بازی‌های اعتماد برای ایجاد احساس امنیت، پذیرش و اطمینان متقابل در میان اعضای گروه طراحی شده‌اند. در این بازی‌ها، کودکان یاد می‌گیرند که چگونه به دیگران تکیه کنند و در عین حال، مسئولیت مراقبت از همسالان خود را بپذیرند. این بازی‌ها به ویژه برای کودکانی که تجربه‌های اضطراب‌آور داشته‌اند، بسیار آرامش‌بخش و التیام‌دهنده است.

مقدمه و مبانی کارگاه‌ها

آنچه در زیر می‌خوانید گزیده‌ای از مطالب و بازی‌هایی است که در کتاب «شناخت از طریق بازی: راهنما برای کارگاه‌های کودکان ۷ تا ۱۴ ساله و گروه‌های سنی بالاتر» نوشته کواچ تسرزیچ، اسلابودانکا یانکویچ و دیگران، و با ترجمه زهره قایینی از سوی کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان در سال ۱۳۷۶ منتشر شد.

در سال ۲۰۲۲، زمانی که هیئت داوران جایزه «ترویج‌گر برجسته کتابخوانی IBBY-iRead» از برندگان خود نام بردند، نام «جین کورتز» (Jane Kurtz) از ایالات متحده، به عنوان چهره‌ای فراتر از یک نویسنده معمولی درخشید. او نه تنها یک نویسنده و تصویرگر، بلکه یک مروجِ استراتژیک است که زندگی حرفه‌ای خود را وقفِ ایجادِ زیرساخت‌های خواندن در اتیوپی کرده است.

در سال ۲۰۲۰، هیئت داوران جایزه «ترویج‌گر برجسته کتابخوانی IBBY-iRead»، «ژو یونگ‌شین» (Zhu Yongxin)، پژوهشگر و استاد دانشگاه را به‌عنوان یکی از برگزیدگان این جایزه معرفی کرد. انتخاب او صرفاً نه به خاطر فعالیت‌های ترویجی، بلکه به دلیل پایه‌گذاری یک مدل سیستمی و علمی در آموزش و ترویج خواندن بود.

ابتکار «آموزش نوین»: یک جنبش سراسری

ژو یونگ‌شین که به عنوان استاد و سرپرست مقطع دکتری در دانشگاه سوژو شناخته می‌شود، در سال ۲۰۰۰ میلادی پروژه‌ای را با عنوان «ابتکار آموزش نوین» (New Education Initiative/Experiment) پایه‌گذاری کرد.

وقتی از «دسترسی به کتاب» صحبت می‌کنیم، اغلب به کتابخانه‌های عمومی یا مدارس فکر می‌کنیم. اما چه می‌شود اگر کودکانی که در جوامعِ به‌شدت کم‌برخوردار و در حاشیه زندگی می‌کنند، هرگز به آن ساختمان‌های آجرین نرسند؟ جنبش «ای‌تی‌دی چهارمین جهان» (ATD Fourth World) در فرانسه، با طرحی خلاقانه به نام «کتابخانه‌های خیابانی»، پاسخی رادیکال و انسانی به این پرسش داده است: اگر کودک به کتابخانه نمی‌آید، کتابخانه باید به سراغ کودک برود.

این پروژه که در سال ۲۰۲۴ موفق به دریافت جایزه معتبر «IBBY-آساهی» شد، نه فقط یک فعالیت فرهنگی، بلکه کنشی برای «برابری» است.

وقتی از «سوادآموزی» در مناطق دورافتاده و کم‌برخوردار سخن می‌گوییم، شاید اولین تصویر، کلاس‌های درس رسمی باشد. اما پروژه کانادایی «پینگوآکتا» (Pinnguaqta) — که در سال ۲۰۲۲ موفق به دریافت جایزه ترویج کتابخوانی «IBBY-آساهی» شد — تعریفی کاملاً متفاوت و انسانی‌تر از آموزش ارائه می‌دهد. این برنامه به ما می‌آموزد که سواد، پیش از آنکه یک مهارت آکادمیک باشد، پلی است برای پیوند اعضای خانواده و حفظ هویت فرهنگی.

وقتی از «ترویج کتابخوانی» سخن می‌گوییم، اغلب در ذهنمان تصویر کتابخانه‌ای آرام یا کلاس درسی پرهیاهو تداعی می‌شود. اما برای گروهی از داوطلبان در بوئنوس‌آیرس آرژانتین، «کتابخانه» در جایی برپا شده که کمتر کسی به فکر برگزاری نشست قصه‌خوانی است: در راهروهای سرد و استریل بیمارستان‌های کودکان.

پروژه «کازا کونا کوئنتِروس» (Casa Cuna Cuenteros) که در سال ۲۰۲۰ موفق به دریافت جایزه معتبر جهانی «IBBY-آساهی» شد، نه فقط یک فعالیت داوطلبانه، بلکه تجربه‌ای درخشان از «حقِ داستان داشتن» برای کودکان در سخت‌ترین شرایط زندگی است.