در این برگه، آخرین نوشتههای منتشرشده در پایگاه «کتابک؛ پنجرهای به جهان خواندن» به ترتیب تاریخ انتشار در دسترس شما قرار گرفتهاند. این نوشتهها شامل تازهترین مطالب در حوزهی ادبیات کودک، معرفی کتابهای جدید، مقالههای تخصصی دربارهی ترویج خواندن، تجربههای موفق کتابخوانی، گفتوگو با نویسندگان و کتابداران، گزارشهای رویدادها، و ایدههایی نو برای خانوادهها و مربیان است.
شما میتوانید از این بخش بهعنوان درگاه ورود به تازهترین محتوای کتابک بهره ببرید، با آخرین تحولات در دنیای ترویج خواندن آشنا شوید و در جریان برنامهها و پیشنهادهای نو در این زمینه قرار بگیرید. همچنین با جستوجو یا فیلتر کردن مطالب بر اساس موضوع، گروه سنی، یا نوع محتوا، دقیقاً به آنچه نیاز دارید دست پیدا کنید.
آرمها: بچهها روی کاغذهای سفید یا رنگی هر طرحی که میخواهند میکشند و سپس آن را رنگ میکنند. روی آن نام خود را مینویسند، نام کوچک یا هر اسمی که دلشان میخواهند به آن اسم نامیده شوند.
بازیهای اعتماد برای ایجاد احساس امنیت، پذیرش و اطمینان متقابل در میان اعضای گروه طراحی شدهاند. در این بازیها، کودکان یاد میگیرند که چگونه به دیگران تکیه کنند و در عین حال، مسئولیت مراقبت از همسالان خود را بپذیرند. این بازیها به ویژه برای کودکانی که تجربههای اضطرابآور داشتهاند، بسیار آرامشبخش و التیامدهنده است.
آنچه در زیر میخوانید گزیدهای از مطالب و بازیهایی است که در کتاب «شناخت از طریق بازی: راهنما برای کارگاههای کودکان ۷ تا ۱۴ ساله و گروههای سنی بالاتر» نوشته کواچ تسرزیچ، اسلابودانکا یانکویچ و دیگران، و با ترجمه زهره قایینی از سوی کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان در سال ۱۳۷۶ منتشر شد.
در سال ۲۰۲۲، زمانی که هیئت داوران جایزه «ترویجگر برجسته کتابخوانی IBBY-iRead» از برندگان خود نام بردند، نام «جین کورتز» (Jane Kurtz) از ایالات متحده، به عنوان چهرهای فراتر از یک نویسنده معمولی درخشید. او نه تنها یک نویسنده و تصویرگر، بلکه یک مروجِ استراتژیک است که زندگی حرفهای خود را وقفِ ایجادِ زیرساختهای خواندن در اتیوپی کرده است.
در سال ۲۰۲۰، هیئت داوران جایزه «ترویجگر برجسته کتابخوانی IBBY-iRead»، «ژو یونگشین» (Zhu Yongxin)، پژوهشگر و استاد دانشگاه را بهعنوان یکی از برگزیدگان این جایزه معرفی کرد. انتخاب او صرفاً نه به خاطر فعالیتهای ترویجی، بلکه به دلیل پایهگذاری یک مدل سیستمی و علمی در آموزش و ترویج خواندن بود.
ژو یونگشین که به عنوان استاد و سرپرست مقطع دکتری در دانشگاه سوژو شناخته میشود، در سال ۲۰۰۰ میلادی پروژهای را با عنوان «ابتکار آموزش نوین» (New Education Initiative/Experiment) پایهگذاری کرد.
وقتی از «دسترسی به کتاب» صحبت میکنیم، اغلب به کتابخانههای عمومی یا مدارس فکر میکنیم. اما چه میشود اگر کودکانی که در جوامعِ بهشدت کمبرخوردار و در حاشیه زندگی میکنند، هرگز به آن ساختمانهای آجرین نرسند؟ جنبش «ایتیدی چهارمین جهان» (ATD Fourth World) در فرانسه، با طرحی خلاقانه به نام «کتابخانههای خیابانی»، پاسخی رادیکال و انسانی به این پرسش داده است: اگر کودک به کتابخانه نمیآید، کتابخانه باید به سراغ کودک برود.
این پروژه که در سال ۲۰۲۴ موفق به دریافت جایزه معتبر «IBBY-آساهی» شد، نه فقط یک فعالیت فرهنگی، بلکه کنشی برای «برابری» است.
وقتی از «سوادآموزی» در مناطق دورافتاده و کمبرخوردار سخن میگوییم، شاید اولین تصویر، کلاسهای درس رسمی باشد. اما پروژه کانادایی «پینگوآکتا» (Pinnguaqta) — که در سال ۲۰۲۲ موفق به دریافت جایزه ترویج کتابخوانی «IBBY-آساهی» شد — تعریفی کاملاً متفاوت و انسانیتر از آموزش ارائه میدهد. این برنامه به ما میآموزد که سواد، پیش از آنکه یک مهارت آکادمیک باشد، پلی است برای پیوند اعضای خانواده و حفظ هویت فرهنگی.
وقتی از «ترویج کتابخوانی» سخن میگوییم، اغلب در ذهنمان تصویر کتابخانهای آرام یا کلاس درسی پرهیاهو تداعی میشود. اما برای گروهی از داوطلبان در بوئنوسآیرس آرژانتین، «کتابخانه» در جایی برپا شده که کمتر کسی به فکر برگزاری نشست قصهخوانی است: در راهروهای سرد و استریل بیمارستانهای کودکان.
پروژه «کازا کونا کوئنتِروس» (Casa Cuna Cuenteros) که در سال ۲۰۲۰ موفق به دریافت جایزه معتبر جهانی «IBBY-آساهی» شد، نه فقط یک فعالیت داوطلبانه، بلکه تجربهای درخشان از «حقِ داستان داشتن» برای کودکان در سختترین شرایط زندگی است.
آنا کلیبورن، نویسندهای است که تخصص ویژهای در تبدیل مفاهیم دشوار علمی به زبان ساده برای کودکان دارد. او در کتاب «تکامل شگفتانگیز» تلاش کرده تا فراتر از یک متن درسی عمل کند و داستانی حماسی از ۳.۸ میلیارد سال تاریخ حیات را روایت کند. برخلاف بسیاری از کتابهای آموزشی که به سراغ مفاهیم انتزاعی میروند، کلیبورن خواننده را به سفری در زمان میبرد.
نوستلینگر، نویسندهی اتریشی، نه فقط یک قصهگو، بلکه جامعهشناسِ دنیای کودکی است. او با شکستنِ قالبهای سنتیِ ادبیاتِ اخلاقی و ادبیاتِ پندآموز، انقلابی در روایتِ داستانهای کودکانه به پا کرد. بسیاری از کتابهای کلاسیکِ کودک، پیش از نوستلینگر، بر پایهی یک فرضِ بنیادین بنا شده بودند که کودک، موجودی است که باید هدایت شود تا به بزرگسالیِ مطلوب برسد. در این نگاه، کودک موجودی معصوم، مطیع و یا در نهایت درگیرِ ماجراجوییهای سطحی است. نوستلینگر این دیوار را فرو ریخت.
دیوید آلموند با انتشار «اسکلیگ» نه تنها ادبیات نوجوان را دگرگون کرد، بلکه به ژانرِ «رئالیسم جادویی» در انگلیس، جانی تازه بخشید. اسکلیگ داستان پسری به نام مایکل است که همراه خانوادهاش به خانهای جدید نقلمکان میکند. خواهر نوزادش بهشدت بیمار است و در بیمارستان بستری است. در همین فضایِ سرشار از اضطراب و فروپاشیِ خانوادگی، مایکل در یک گاراژِ مخروبه، موجودی نیمهانسان-نیمهپرنده را مییابد.
«سوسک طلایی پرواز کن» یکی از مهمترین روایتهای ادبی دربارهی کودکی در زمان جنگ، تجربهی فروپاشی نظم اجتماعی و زیستن در مرز ترس، طنز و انسانیت است.
«علفزار کیت» یکی از مهمترین آثار دیوید آلموند است. آلموند در این رمان پیوند قویتری میان واقعیت و خیال برقرار کرده است. این اثر برای مخاطب نوجوان است اما تأملی بر مرگ، حافظه، تاریخ، و تخیل انسان است؛ مفاهیمی که فراتر از سن و طبقهی سنی خاصی هستند.
«روزی که یاد گرفتم عنکبوتها را اهلی کنم» یکی از آثار مهم و تأثیرگذار یوتا ریشتر، نویسندهی آلمانی ادبیات کودک و نوجوان است. این کتاب، یک داستان کودکانه است، اما در لایههای زیرین خود موضوعاتی جدی و عمیق مانند تنهایی، دوستی، ترس، طردشدگی، فشار اجتماعی، نافرمانی اخلاقی، و نیاز کودک به درک شدن را مطرح میکند.
«دریا پشت ایستگاه قطار است» داستانی تأثیرگذار درباره تنهایی، بقا، و جستوجوی امید در دل شرایط دشوار است. این اثر روایت زندگی پسربچهای نهساله به نام «نوینِر» است که ناگهان در موقعیتی قرار میگیرد که باید بدون حمایت خانواده با جهان بیرون روبهرو شود. فضای داستان ساده اما عمیق است و خواننده را با تجربههای تلخ و انسانیِ شخصیتهایش همراه میکند. در این داستان، یوتا ریشتر با زبانی ساده اما پرمعنا، موضوعاتی مانند خشونت خانوادگی، بیخانمانی، تنهایی کودکان و اهمیت همدلی انسانی را بررسی میکند.
کتاب «گربه، کوسن مبل نیست» یکی از آثار شاخص و دوستداشتنی کریستینه نوستلینگر، نویسنده نامدار ادبیات کودک و نوجوان، است؛ اثری که با زبانی ساده، طنزی ظریف و نگاهی عمیق به روابط انسانی، مفاهیم زیبایی را برای مخاطب کودک مطرح میکند. این کتاب، در قالب داستانی کوتاه، به مسئله احترام، هویت، و نگاه ابزاری انسان به جانوران دیگر میپردازد.
«پنگوئنی بهنام اینشتین» از همان صفحههای ابتدایی، ما را به دنیایی میبرد که در ظاهر ساده، روزمره و آشناست، اما کمکم نشانمان میدهد که قرار است با داستانی متفاوت روبهرو شویم؛ داستانی که هم طنز دارد، هم ماجراجویی، و هم لایههایی پنهان از معنا که فراتر از یک قصهی سرگرمکنندهی کودکانه است. فضای آغازین داستان، خانهای معمولی، خانوادهای عجیب اما باورپذیر، و زندگیای است که در ظاهر هیچ اتفاق شگفتانگیزی در آن رخ نمیدهد. نویسنده با انتخاب چنین آغازی، آگاهانه خواننده را در منطقهی امن قرار میدهد تا بعد بتواند عنصر شگفتی را با قدرت بیشتری به روایت بیاورد.
رمان «بادام» نوشتهی سون وونپیونگ یکی از شناختهشدهترین رمانهای معاصر کرهجنوبی است که نخستینبار در سال 2020 منتشر شد و در داخل و خارج از کره از آن استقبال شد. این رمان، احساسات انسانی، همدلی، خشونت، و تفاوتهای روانی در دنیای امروز را بررسی میکند. نام «بادام» اشارهای نمادین به آمیگدالا (بادامک مغز) دارد؛ بخشی از مغز که نقش مهمی در پردازش احساساتی مانند ترس، خشم و همدلی دارد. انتخاب این عنوان به خواننده نشان میدهد که با داستانی عمیق، روانشناسانه و اجتماعی روبهروست.
«وقتی به من میرسی» در ظاهر، داستانی ساده درباره زندگی یک دختر نوجوان است، اما هرچه پیشتر میرویم، لایههای پیچیدهتر و عمیقتری از معنا، احساس و اندیشه را در آن مییابیم. این کتاب از آن دسته آثاری است که خواننده را به آرامی وارد جهان خود میکند، اعتمادش را جلب میکند و سپس او را با پرسشهایی روبهرو میسازد که تا مدتها در ذهن باقی میمانند. داستان نه با هیجان ناگهانی آغاز میشود و نه با رخدادهای پرسرعت پیش میرود، بلکه با دقت، صبوری و ظرافت ساخته شده است.
کتاب «فلورا و اولیس» داستانی ساده است اما در لایههای عمیق خود، مفاهیمی بسیار انسانی، عاطفی و حتی فلسفی را در دل روایتی طنزآمیز و خیالپردازانه جای داده است. این اثر نهتنها برای نوجوانان، بلکه برای بزرگسالانی که هنوز ارتباط خود را با دنیای خیال و احساس حفظ کردهاند، خواندنی و تأثیرگذار است. نویسنده با زبانی روان و نگاهی ظریف به روابط انسانی، داستانی خلق کرده که هم لبخند بر لب میآورد و هم ذهن را به تأمل وامیدارد.
مقدمه
کودکان در جنگ و درگیریهای مسلحانه از آسیبپذیرترین گروهها هستند. تجربههایی مانند خشونت، از دست دادن اعضای خانواده، آوارگی، فقر و ناامنی میتواند آثار عمیق روانی بر آنان بگذارد. بسیاری از این کودکان با علائمی مانند اضطراب، کابوس، مشکلات تمرکز، پرخاشگری یا انزوا روبهرو میشوند. در چنین شرایطی، فعالیتهای فرهنگی و آموزشی ساده اما معنادار میتوانند نقش مهمی در حمایت روانی و اجتماعی آنان ایفا کنند. یکی از این فعالیتها کتابخوانی است.
داستان «استوارت لیتل» یکی از نامتعارفترین آغازها را در ادبیات کودک دارد. در خانوادهای معمولی در شهر نیویورک، نوزادی به دنیا میآید که از نظر اندازه و ظاهر بیشتر شبیه یک موش است تا یک انسان! با این همه، از همان ابتدا هیچ تردیدی در هویت او وجود ندارد؛ استوارت فرزند خانواده لیتل است. پدر و مادرش او را همانگونه که هست میپذیرند، برایش لباس میدوزند، با او حرف میزنند و او را عضو واقعی خانواده میدانند.
کتاب «دوست تلویزیونی من» یکی از آثار برجسته کریستینه نوستلینگر است، نویسنده اتریشیِ شناختهشده در ادبیات کودک و نوجوان که با ذهنی دقیق و ریزبینی، وضعیتهای پیچیده دوران کودکی را در قالب داستانهای ساده و صمیمی روایت میکند، بدون آنکه پیامهای اخلاقی را مستقیم و با تحکم، به مخاطب کودک تحمیل کند. نوستلینگر در این اثر با زبان روزمره و طنزی ظریف، مرز میان واقعیت و خیال را در ذهن کودکان با یک تجربه روزانه در زندگی درهم میشکند.
